II SA/Łd 1046/13

Dnia 13 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...], nr [...]. a.bł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. R., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem – R. R. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania A. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem – R. R. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny i powołując się na przepisy art. 17 oraz art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako u.ś.r.) wskazał, że wnioskodawczyni wraz z mężem jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,6892 ha fizycznych, co stanowi 10,2322 ha przeliczeniowego i nie spełnia podstawowej przesłanki dotyczącej niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą. Przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie wymienia bowiem pracy w gospodarstwie rolnym jako zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Praca w gospodarstwie rolnym nie została w ustawie zrównana z innymi formami zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji A. R. podnosząc, że decyzja jest krzywdząca wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 lipca 2013 roku. Odwołująca się zrezygnowała z pracy by opiekować się swoim synem, od września 2005 roku pobierała świadczenie pielęgnacyjne, choć już wcześniej musiała zrezygnować z pracy z powodu pogłębiającej się choroby jej dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych potwierdzają prowadzenie przez stronę gospodarstwa rolnego wspólnie z mężem, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do sądu administracyjnego A. R. podniosła, że rozstrzygnięcia organów obu instancji są dla niej krzywdzące, gdyż odbierają jej jedyną rekompensatę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Autorka skargi wskazała, że nie jest aktualnie właścicielką ani współwłaścicielką gospodarstwa rolnego i nie posiada żadnych gruntów rolnych, gdyż w dniu 5 września 2013 roku w drodze umowy darowizny przekazała swojemu mężowi nieruchomość rolną, której była współwłaścicielką. Skarżąca uznając, że spełniała warunek określony w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2013 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku Nr 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż skarżąca od dnia 1 września 2005 roku pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Początkowo świadczenie to było przyznawane przez organy na okres zasiłkowy, a od dnia 31 października 2009 roku bezterminowo. Kolejnymi decyzjami organ modyfikował tylko wysokość przyznanego świadczenia. Ostatnia decyzja wydana przez organ pierwszej instancji w tym przedmiocie pochodziła z dnia [...] roku i dotyczyła świadczenia wypłacanego bezterminowo począwszy od dnia 1 listopada 2010 roku. Na skutek zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 roku, poz. 1548, dalej jako ustawa zmieniająca), skarżąca zachowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w dotychczasowej wysokości jedynie do dnia 30 czerwca 2013 roku. Przepis art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi bowiem, iż osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 roku, jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, czyli po dniu 30 czerwca 2013 roku (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Powołane przepisy intertemporalne (przejściowe) dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 roku Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji (sygn. akt: K 27/13). Przedmiotem badania – zgodnie z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich – były tylko przepisy intertemporalne. Trybunał nie odnosił się więc do poprawności nowych, bardziej restrykcyjnych w porównaniu ze stanem dotychczasowym kryteriów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że doszło do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Trybunał podkreślił, że deklarowana przez ustawodawcę konieczność racjonalizowania systemu świadczeń opiekuńczych w celu wyeliminowania nadużyć, sama w sobie nie uzasadnia znoszenia praw słusznie nabytych. Przedsięwzięcie racjonalizujące nie może bowiem abstrahować od zastanych stosunków prawnych, zwłaszcza gdy mają charakter chronionych konstytucyjnie praw podmiotowych. Ponadto, zdaniem Trybunału, sposób ukształtowania okresu przejściowego powinien uwzględniać złożoność sytuacji życiowej osób niepełnosprawnych. Osoby te muszą w tym okresie przystosować się do nowych okoliczności, w szczególności odtworzyć system opieki, bez którego ich funkcjonowanie będzie utrudnione. Słabe zdolności adaptacyjne osób niepełnosprawnych, których można traktować jako pośrednich beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, wymagały adekwatnego okresu wdrożenia ustawy zmieniającej. Trybunał stwierdził, że zakwestionowane przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osoby niepełnosprawnej otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne, i tym samym naruszyły ich bezpieczeństwo prawne (a w sposób pośredni również bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia dla osób opiekujących się nimi). Zwrócić uwagę należy że organy, błędnie powoływały w komparycji decyzji przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w wersji opublikowanej w Dz. U. z 2006 r nr 139 poz. 992, kiedy z uzasadnienia tych decyzji wynika, że orzekały uwzględniając przepisy wprowadzone ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), których konstytucyjność zakwestionował Trybunał. A w myśl art. 145a. § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz.1071 ze zm.) można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (...), na podstawie którego została wydana decyzja. Doszło więc w sprawie niniejszej do naruszenia prawa dającego postawę do wznowienia postępowania, na co nie miały wpływu organy orzekające w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji zobowiązane będą uwzględnić powyższe uwagi. Ponadto wyjaśnienia wymagać będą okoliczności podnoszone w skardze, iż skarżąca przestała być właścicielką gospodarstwa rolnego. Ustalenia będzie więc wymagało, czy istotnie odpadła podstawa do uznania skarżącej za rolnika prowadzącego działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w wyroku, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. A. P.