II SA/Łd 1047/12

Dnia 9 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu odwołania R. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, po ponownym rozpoznaniu sprawy po uchyleniu wcześniejszej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] przyznał R. P. zasiłek celowy w miesiącu listopadzie 2011 roku w wysokości 50 zł z przeznaczeniem na zakup gazu do butli. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Źródło utrzymania wnioskodawcy stanowi zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku jest z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organu pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji R. P. podniósł, iż inne osoby otrzymują z pomocy społecznej pomoc z przeznaczeniem na zakup opału w wyższej kwocie, np. po 350 zł. W tej sytuacji wysokość przyznanego zasiłku jest przejawem dyskryminacji stosowanej przez organ pierwszej instancji wobec odwołującego się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że R. P. posiada jedną butlę gazową 11 kg oraz cztery butle gazowe po 3 kg. Korzysta on jedynie z butli 3 kg, której koszt uzupełnienia wynosi 16 zł, a w okresie zimowym, przy dużych mrozach gaz z butli zużywa w ciągu 2 dni. Poza zasiłkiem celowym wnioskodawca w miesiącu sierpniu 2012 roku otrzymał zasiłek celowy na zakup gazu do butli w wysokości 100 zł za miesiąc styczeń 2012 roku, zasiłek celowy na zakup gazu do ogrzewania przyczepy w wysokości 100 zł za miesiąc luty 2012 roku oraz zasiłek celowy na zakup gazu do butli w kwocie 100 zł na miesiąc marzec 2012 roku. Organ pierwszej instancji w okresie zimowym pokrywał koszty ogrzewania pomieszczenia, poza wnioskodawcą, tylko w przypadku jednej osoby, która uzyskała zasiłek celowy jednorazowo w wysokości 350 zł. Łączna suma przyznanych R. P. zasiłków celowych na zakup gazu odpowiada tej kwocie. W przypadku świadczeniobiorców ubiegających się o przyznanie zasiłku celowego na zakup węgla organ nie pokrywał pełnych miesięcznych kosztów ogrzewania, a z uwagi na ograniczone środki finansowe jedynie część tych kosztów. R. P. uzyskał pomoc także w formie zasiłków celowych na zakup posiłków i zasiłków okresowych. Średnia wysokość zasiłku celowego przyznawanego w miesiącu sierpniu wynosiła 119,53 zł. W dalszej kolejności organ cytując przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 roku Nr 175, poz. 1362 ze zm.), a w szczególności art. 39 ust. 1 i 2 wskazał, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę nie przekracza ustawowo określonych kwot dla osoby samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, z zaznaczeniem, że występuje jednocześnie co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w przepisie art. 7 pkt 2 – 15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Wysokość przyznawanego świadczenia z pomocy społecznej, w szczególności zasiłku celowego, zależy od uznania organu, przy czym organ administracji bierze pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy, cele pomocy, a także potrzeby innych podopiecznych i posiadane przez ośrodek środki finansowe. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby także innych osób wymagających tej pomocy. W ustawie o pomocy społecznej ramy uznania administracyjnego organu pomocy społecznej wyznacza przede wszystkim art. 3 ust. 4, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, przede wszystkim finansowych, pomocy społecznej. Sytuacja finansowa ośrodka pomocy społecznej stanowi więc jedno z istotnych kryteriów przyznania pomocy społecznej i determinuje jej rozmiar. W ocenie Kolegium, kwestionowana w odwołaniu decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, tym samym odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zebrany w sprawie materiał dowodowy zawiera wyjaśnienie motywów, jakimi kierował się organ przyznając pomoc. Odwołujący się jest osobą samotnie gospodarującą, źródłem utrzymania jest zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł, a zatem nie jest wątpliwe, że spełnia kryterium ustawowe do przyznania pomocy. Jak wskazano wcześniej poza odwołującym się z pomocy na opał skorzystała w okresie zimowym jedna osoba otrzymując zasiłek celowy w kwocie 350 zł. Średnia kwota zasiłków celowych przyznanych innym osobom w miesiącu sierpniu to kwota 119,53 zł. Z akt wynika, że odwołującemu się w tym miesiącu przyznano cztery zasiłki celowe na zakup opału w łącznej kwocie 350 zł, a także zasiłek celowy na zakup posiłków w kwocie 80 zł. Łączna suma pomocy przyznana stronie w tym czasie to kwota 430 zł, w tym na opał 350 zł. Poza tą pomocą wnioskodawca ma też przyznany zasiłek okresowy. Argumenty te, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie wskazują na to, iż R. P. jest dyskryminowany przez organ pierwszej instancji. Niewątpliwie sytuacja odwołującego się jest trudna, ale organ pomocy społecznej jest zobligowany do limitowania udzielanych świadczeń, aby skorzystało z nich jak najwięcej osób potrzebujących tej pomocy. Udzielona pomoc jest na miarę możliwości finansowych organu. W skardze na powyższą decyzję R. P. powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji dodając, iż pomoc przyznana z miesiącu sierpniu 2012 roku z przeznaczeniem na zakup gazu jest wynikiem uwzględnienia jego wcześniejszych odwołań do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Na wstępie wskazać należy, iż materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 roku Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 w/w ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy, na mocy art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Zasiłek przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pod tym pojęciem należy uznać potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Ustawodawca wymienia niezbędne potrzeby bytowe jedynie przykładowo, a ich ocena powinna przebiegać z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Z treści komentowanego artykułu wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. Tytułem wstępu zwrócić należy uwagę także na treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z regulacją ust. 1 tego przepisu, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym, na mocy art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Innymi słowy, warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest – aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez organ pomocy społecznej środkami pieniężnymi. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo – wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo – wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż pomoc społeczna udzielana jest ze względu na trudne sytuacje życiowe. Ustawa nie konkretyzuje tych sytuacji, jedynie w powołanym przepisie wymienia najczęstsze powody ich powstawania. Okoliczności uzasadniające udzielanie pomocy, określone w komentowanym przepisie, nie stanowią zamkniętego katalogu. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż bezspornym w sprawie jest to, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i osiąga dochód w postaci zasiłku okresowego w wysokości 238,50 zł miesięcznie. Wysokość dochodu skarżącego nie przekracza zatem kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Bezsprzeczne w sprawie jest także to, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z powołanych informacji wynika, że z jednej strony w przypadku skarżącego zaistniały okoliczności wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunkujące udzielenie pomocy społecznej, z drugiej natomiast strony – nie ulega wątpliwości, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. W tak ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu świadczenie w kwocie 50 zł z przeznaczeniem na zakup gazu do butli. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Argumenty wywiedzione w uzasadnieniu decyzji z jednej strony odnoszą się do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, a z drugiej wskazują na ograniczone możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Skład orzekający po analizie dokumentów załączonych do akt administracyjnych podzielił pogląd organów administracji. Organy administracji ustaliły stan faktyczny w sprawie w sposób bezsporny, co znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach dołączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji. Pamiętać należy, że skarżący w miesiącu sierpniu 2012 roku otrzymał kilka świadczeń z pomocy społecznej w łącznej wysokości 350 zł z przeznaczeniem na ten sam cel. Nie ulega wątpliwości, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącego jest trudna. Tym niemniej uwadze organów, jak i składu orzekającego nie mógł umknąć fakt, że skarżący korzystał w miesiącu sierpniu 2012 roku ze świadczeń z pomocy społecznej w innej postaci. Skarżący otrzymywał bowiem wówczas zasiłek okresowy (238,50 zł), jak i zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłków (80 zł). Jak już powyżej wskazano, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Faktem powszechnie znanym jest okoliczność, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. Potwierdza to zestawienie załączone do akt administracyjnych, na które powołał się organu drugiej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ ten wprost wskazał, iż organ pierwszej instancji w miesiącu sierpniu 2012 roku na realizację świadczeń finansowych z zakresu zadań własnych gminy miał do dyspozycji kwotę 4.368,35 zł. Pomocą w postaci zasiłku celowego bezzwrotnego objęto 34 osoby, a średnia kwota zasiłku celowego wyniosła 119,53 zł. Uwzględniając fakt i wysokość dochodu skarżącego oraz jego sytuację życiową, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej, Sąd stwierdził, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 50 zł nie przekracza granic tzw. "uznania administracyjnego". Ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącego, nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony stwierdzić należy, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłków celowych. Oszczędne gospodarowanie środkami finansowymi przez organ pierwszej instancji nie jest przejawem dyskryminacji osoby skarżącego. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. a.tp.