II SA/Łd 1058/05

Dnia 19 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Joanna Skrzypczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2006 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat M. S. - Kancelaria Adwokacka w Ł. ul. A, kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił A. S. przyznania uprawnień kombatanckich. W opinii organu rodzaj represji wskazanej przez stronę nie został wymieniony w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), wobec czego brak było podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia o uprawnieniach wnioskodawcy. Po złożeniu przez A. S. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w dniu [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję Nr [...], którą utrzymał wcześniejszą decyzję własną. W jej uzasadnieniu organ podtrzymał dotychczasową argumentację wskazując, iż okoliczności podane przez wnioskodawcę nie mogą być zakwalifikowane ani jako pobyt w obozie hitlerowskim w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy o kombatantach, ani też jako rodzaj represji, o której stanowi art. 4 ust. 1 i 2 ustawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził nadto, iż z materiałów dostarczonych przez A. S., nie wynika, aby ubiegający się o przyznanie uprawnień kombatanckich prowadził działalność wskazaną w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy. Tym samym zdaniem organu brak było podstaw do wydania decyzji zgodnej z wnioskiem. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wydanym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podając, iż w okresie II wojny światowej przez 5 lat pracował przymusowo w zarządzanym przez Niemca gospodarstwie rolnym w miejscowości O., dokąd został wysiedlony wraz z rodzicami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując jednocześnie te same powody, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. W dniu 30 stycznia 2005 roku skarżący zmarł. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2005 roku Sąd zawiesił postępowanie w trybie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a następnie podjął je z udziałem następcy prawnego skarżącego – żony M. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż zakres kognicji sądu ograniczony został jedynie do badania legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją, stosownie do zakresu stwierdzonego naruszenia prawa uchylić, stwierdzić jej nieważność lub stwierdzić jej wydanie z naruszeniem prawa. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Toczące się w niniejszej sprawie postępowanie dotyczyło przyznania wnioskodawcy A. S. uprawnień uregulowanych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Uzyskanie powyższych uprawnień wiąże się nierozerwalnie z posiadaniem statusu kombatanta. Definicję legalną tego pojęcia zawiera przepis art. 1 ust. 1 powołanej ustawy stanowiąc, iż kombatantem jest osoba, która brała udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 2 art. 1 oraz w art. 2 ustawy ustawodawca wymienił przypadki określone jako działalność kombatancka i działalność z nią równorzędna. Ustawa uznaje również za kombatanta osoby podlegające w okresie wojny represjom, o których stanowi art. 4. Wniosek o przyznanie uprawnień w trybie przedmiotowej ustawy A. S. uzasadnił faktem wysiedlenia wraz z rodziną z dotychczasowego miejsca zamieszkania i wykonywaniem przymusowej pracy w okresie okupacji niemieckiej na terenie gospodarstwa rolnego położonego we wsi O. w gminie S., administrowanego przez niemieckiego osadnika. Prawidłowo organ administracji ocenił, iż okoliczności przytoczone przez wnioskodawcę nie odpowiadają żadnemu z warunków sprecyzowanych w wymienionych przepisach. Przymusowa praca nie mieści się ani w hipotezie art. 1, ani też nie może być kwalifikowana jako rodzaj działalności kombatanckiej lub działalności z nią równorzędnej zgodnie ze wspomnianym art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy. Rodzaj pracy wykonywanej przez A. S. nie odpowiada także pojęciu represji z art. 4. Z informacji zawartych w aktach administracyjnych nie wynika, aby skarżący przebywał w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych lub ośrodkach zagłady, bądź w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, ewentualnie w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Ponieważ wnioskodawca nie spełniał kryteriów ustawy warunkujących przyznanie uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadnie odmówił A. S. ich przyznania. Skarżący powołał się w swych pismach na okoliczność przymusowego wysiedlenia. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wnioskodawca do roku 1939 mieszkał w miejscowości S. w gminie G. w powiecie [...], natomiast w okresie okupacji we wsi O. na terenie gminy S. w powiecie [...]. W tej sytuacji organ winien rozważyć możliwość zastosowania przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W myśl tej ustawy osobom, które w okresie podlegania represjom w niej określonym były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przysługuje świadczenie pieniężne (art. 1 ust. 1). Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit "a" represją w rozumieniu cytowanej ustawy jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Organ administracji stosując art. 9 k.p.a. powinien był przeprowadzić postępowanie, także przy uwzględnieniu przesłanek omawianej ustawy. Stwierdzić jednak należy, iż również warunki z art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy nie zostały spełnione w przypadku skarżącego. A. S. nie został bowiem wywieziony na teren III Rzeszy, ani też poza granice państwa polskiego, na terytorium innego państwa okupowanego przez III Rzeszę (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 1999 r. w sprawie V SA 1086/99 LEX nr 49291). W uzupełnieniu prowadzonych rozważań, warto też zaznaczyć, iż uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ma charakter osobisty, gdyż odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą represjonowanego. Powyższe oznacza, iż z chwilą śmierci uprawnionego prawo do świadczenia wygasa. Nie wchodzi ono do masy spadkowej, wobec czego nie może być przedmiotem dziedziczenia (por. postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie II SA/Ka 1013/2001 - niepublikowane, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydane w sprawie II SA/Kr 1108/2004, Gazeta Prawna 2005/161 str. 23). Z tego też względu, nawet przy dokonaniu odmiennych ustaleń skutkujących uznaniem, iż A. S. był uprawniony do uzyskania świadczenia w oparciu o ustawę o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, prawa do należności z tego tytułu nie nabyłaby żona skarżącego – M. S.. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), oddalił skargę.