II SA/Łd 1061/04

Dnia 12 sierpnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek, Asesor WSA: Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant Referendarz sądowy: Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata I. C. posiadającej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 3 kwotę 300 zł (trzysta) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzie- lonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. decyzję z dnia [...] Nr [...] przyznającą M. C. zasiłek okresowy bezzwrotny w kwocie 49,18 zł w miesiącu sierpniu 2004 i w kwocie po 61,18 zł w miesiącach wrzesień i październik 2004r. W uzasadnieniu decyzji powołano się na art. 7, art. 8 ust. l, ust. 3, ust. 4, art. 38 ust. l, art. 40, art. 41, art. 78, art. 91 oraz art. 147 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póz. zm.) , wymieniając katalog przyczyn uzasadniających przyznanie pomocy oraz wywodząc, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza -461 zł, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej, dochód zaś to suma ; miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeśli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu zdrowia oraz ubezpieczenia społecznego określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, do dochodu tego nie wlicza się jednak jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze. Wskazał nadto, iż w myśl powołanej ustawy formami pomocy społecznej są zasiłek stały, okresowy, celowy i specjalny zasiłek celowy itp., a organ może działać wyłącznie w tych ramach, słusznie zatem organ pierwszej instancji wniosek strony uznał za wniosek o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłek ten przysługuje bowiem osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, a jego minimalna wysokość w 2004r. wynosi w przypadku osoby samotnie gospodarującej 20% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podkreśliło, iż przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych ma charakter obowiązkowy jednak pomoc realizowana jest wówczas jeśli odpowiada celom i mieści się w możliwościach (w tym zwłaszcza finansowych) pomocy społecznej - art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek taki może być, zdaniem tego organu, przyznany pod warunkiem, że odpowiada to celom i możliwością pomocy społecznej, a wydanie każdej decyzji może być poprzedzone przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego (rodzinnego), który pozwoli na obiektywną ocenę sytuacji i wydanie prawidłowej decyzji. Zauważył, iż organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, iż M. C. ma 46 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a ponadto jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku, mieszka w dwupokojowym mieszkaniu w blokach, za które czynsz jest opłacony, z odłączonym dopływem gazu. Odwołująca utrzymuje się z dofinansowania do czynszu w kwocie 155,12 zł oraz otrzymanego w miesiącu sierpniu 2004r. zasiłku celowego bezzwrotnego w kwocie 60 zł. W tym stanie faktycznym organ drugiej instancji uznał, iż spełnia ona wynoszące 461 zł kryterium dochodowe uprawniające do korzystania z pomocy społecznej w formie bezzwrotnej. Wyjaśnił, iż przy obliczaniu zasiłku okresowego w miesiącu sierpniu 2004r. wzięto pod uwagę dochód odwołującej się sumując kwotę dodatku mieszkaniowego w wysokości 155,12 zł z kwotą zasiłku celowego w wysokości 60 zł, co w sumie dało kwotę 215 zł, a następnie dokonano obliczenia matematycznego w ten sposób, iż od kwoty kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej 461 zł odjęto kwotę 215,12 zł, co dało wynik 245,88zł, który to wynik pomnożono przez 20% otrzymując w ten sposób wysokość zasiłku okresowego 49,18 zł. Przy obliczaniu zasiłku okresowego za miesiąc wrzesień i październik 2004r. zaś przyjął dochód odwołującej się w formie dodatku mieszkaniowego w wysokości 155,12 zł i kryterium dochodowe 461 zł oraz po zastosowaniu analogicznego działania matematycznego otrzymał wynik 305,88 zł, który to wynik pomnożył przez 20% otrzymując w ten sposób wysokość zasiłku okresowego wynoszącą 61,18 zł. Uznał zatem, że skoro wysokość zasiłku okresowego jest wynikiem działania matematycznego, a wynik ten nie jest obarczony żadnym błędem to trudno wywodzić, iż decyzja organu pierwszej instancji jest niezgodna z prawem. Wyjaśnił nadto, iż "nie ma czegoś takiego jak minimum egzystencji przysługującej w kwocie pieniężnej", a minimalny zasiłek okresowy, zgodnie z powołanym przepisem art. 147 ust. l, jest określany w przypadku osoby samotnie gospodarującej w kwocie 20% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W krótkiej i lakonicznej skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. C. zakwestionowała prawidłowość "przydzielonych jej zasiłków okresowych". Nie zgodziła się z "naliczaniem (...) dochodów i zasadą przydzielania (...) minimalnego zasiłku okresowego". Zażądała także zbadania prawidłowości obliczenia wszystkich poprzednich zasiłków udzielonych jej przez MOPS w Ł. od stycznia 2001r. Precyzując na wezwanie Sądu skargę, wyjaśniła, iż nie może podać daty decyzji oraz organów, które je wydały, ponieważ nigdy ich nie otrzymała pomimo że była osobą uprawnioną od października 2000r. do pobierania zasiłków okresowych. Jako podopiecznej MOPS-u w Ł. najpierw Filii Ł- W., a następnie Ł- B. do maja 2004r. pracownik socjalny nie zaproponował takiego zasiłku, a wręcz w marcu 2003r. ustnie odmówiono jej zasiłku i pomocy. Według skarżącej, pracownicy socjalni nadal twierdzą, iż do maja 2004r. żaden zasiłek okresowy jej nie przysługiwał, od maja 2004r. zaś otrzymuje ona zasiłek okresowy nieregularnie i tylko w najniższym wymiarze pomimo że nie posiada żadnego dochodu. 4 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi w części dotyczącej decyzji z dnia 13 października 2004r., w pozostałym zakresie zaś, t j . w części dotyczącej nie udzielania jej pomocy od stycznia 2001r. o odrzucenie skargi, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz dodatkowo podkreślając, iż skarżąca nie skorzystała z możliwości zaskarżenia uprzednio podjętych decyzji, jak również nie określiła, które to decyzje wydane od stycznia 2001r., stanowią przedmiot jej skargi. Zauważyło również, iż w skardze nie wskazano na czym miałoby polegać naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeśli stwierdzi: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § l, skarga zgodnie z art, 151 ustawy — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu. Kontrolując wedle wskazanych wyżej kryteriów zaskarżoną przez M. C. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. decyzję z dnia [...] Nr [...] przyznającą M. C. zasiłek okresowy bezzwrotny w kwocie 49,18 zł w miesiącu sierpniu 2004 i w kwocie 61,18 zł w miesiącach wrzesień i październik 2004r., Sąd dopatrzył się naruszenia przepisu art. 8 ust. 3 i ust. 4, art. 38 ust. 2 pkt l oraz art. 147 ust. l pkt l , które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do powołanych przepisów za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeśli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu zdrowia oraz ubezpieczenia społecznego określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, a do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł. miesięcznie, a w 2004r. minimalna wysokość zasiłku okresowego wynosi w przypadku osoby samotnie gospodarującej - 20 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, a gminy zgodnie z ust. 4 art. 147 powołanej ustawy otrzymują dotację celową z budżetu państwa na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w części określonej w ust. 1. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż zasiłek okresowy ma charakter obowiązkowy, a dla ustalenia jego wysokości należy wziąć pod uwagę dwa elementy, a mianowicie wysokość kryterium dochodowego wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej, stosownie do art. 8 ust. l pkt. l powołanej ustawy, 461 zł, oraz faktyczny dochód tej osoby pomniejszony min. o jednorazowe świadczenia pieniężne. Wysokość tego zasiłku w roku 2004r. została ściśle określona na kwotę 20 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby skoro bowiem na pokrycie wydatków na wypłatę tych zasiłków gminy utrzymały dotację celową z budżetu państwa właśnie w wysokości owych 20%, w tym przypadku więc ustawodawca wyłączył regulację prawną art. 38 ust. 2 powołanej ustawy, pozostawiająca uznaniu organu rozstrzygnięcie co do wysokości tegoż zasiłku. W sprawie przyznania M. C. zasiłku okresowego organy obu instancji, w ocenie Sądu rozpoznającego tą sprawę, dokonały błędnej wykładni powołanych przepisów, przyjmując, iż zasiłek celowy nie stanowi jednorazowego świadczenia pieniężnego, podlegającego odliczeniu przy ustalaniu wysokości dochodu osoby uprawnionej. Zasiłek celowy jest, w myśl przepisu art. 8 ust. 4, jednorazowym pieniężnym świadczeniem socjalnym, chociażby nawet świadczenie to było przyznane, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, w dwu kolejnych następujących po sobie miesiącach. Zasiłek ten wszak, zgodnie z art. 36 pkt. l lit. c oraz art. 39 ust. 2 powołanej ustawy, jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, przyznawanym w ściśle określonym celu. Nie odliczenie wysokości tegoż zasiłku od dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku okresowego prowadzi do zawyżenia tego dochodu i ustalenia wysokości zasiłku okresowego w niższej wysokości. W konsekwencji wskazanego naruszenia wadliwie została ustalona wysokość przysługującego M. C. zasiłku okresowego za miesiąc sierpień 2004r. Mimo więc, co należy szczególnie podkreślić, wszechstronnie przeprowadzonego przez organy administracji publicznej postępowania wyjaśniającego i starannie ustalonego stanu faktycznego sprawy, wykazania trudnej sytuacji materialnej i osobistej skarżącej oraz zaistnienia przesłanek przyznania pomocy społecznej, zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym. Co do zasady pomoc społeczna należy się skarżącej, jednak wysokość tej pomocy została ustalona niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Pewne zastrzeżenia Sądu budzi także uzasadnienie zaskarżonej decyzji, wprawdzie zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego powołano w nim przepisy prawne stanowiące podstawę decyzji, przytoczono ich treść dokonując nawet szczegółowych obliczeń matematycznych, nie wyjaśniono jednakże dlaczego, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., zasiłek celowy nie został uznany za jednorazowe świadczenie pieniężne socjalne, podlegające odliczeniu od dochodu osoby uprawnionej. Problematykę zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa reguluje art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) . Stosownie do treści powołanego przepisu wyznaczony adwokat, radca prawny, doradcą podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 18 ust. l pkt l lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 20002r., Nr 163, poz. 1348) stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem nie jest należność pieniężna czy decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego 240zł. Ponieważ w sprawie ustanowiono pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata I. C., a koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały w całości lub części opłacone, zasądzono na rzecz adwokata I. C. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem kosztów nieopłaconego zastępstwa procesowego. Uwzględniając nakład pracy pełnomocnika w niniejszej sprawie Sąd minimalną kwotę stawki określoną w powołanym wyżej rozporządzeniu podwyższył do 30Qzł. Bez rozpoznania Sąd pozostawił skargę w części dotyczącej zbadania prawidłowości "obliczenia wszystkich poprzednich zasiłków udzielonych (...) przez MOPS w Ł. od stycznia 2001r.", gdyż skarżąca w piśmie z dnia 21 kwietnia 2Q05r. oświadczyła, iż nie jest w stanie podać daty decyzji oraz organów, które je wydały, decyzji takich bowiem nigdy nie otrzymała pomimo że była osobą uprawnioną od października 2000r. do pobierania zasiłków okresowych, a jej jako podopiecznej MOPS-u w Ł. najpierw Filii Ł. W., następnie zaś Ł. B. pracownik socjalny nie zaproponował takiego zasiłku. Z tego względu skarga w tej części nie mogła otrzymać prawidłowego biegu. Jednocześnie Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne z uwagi na to, iż byłoby to niekorzystne dla skarżącej w sytuacji kiedy zaskarżona decyzja jest wadliwa a zasiłek został wypłacony. Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] jest niezgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę uwzględnił.