II SA/Łd 1063/14

Dnia 16 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...], znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki postanawia: 1. przyznać skarżącemu T. G. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. a.bł. T. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki. W motywach wniosku skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni około 120m2, zamieszkany w połowie przez jego rodziców oraz użytki rolne o powierzchni 1,9192 ha (1,3011ha przeliczeniowych). Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.682,55 zł brutto (1.949,48 zł netto). Nadto skarżący płaci co miesiąc alimenty na rzecz dwóch córek w wysokości 860 zł. Pracuje w systemie zmianowym, dojeżdża daleko do pracy (62 km dziennie) i z tego tytułu ponosi wysokie koszty dojazdów i utrzymania samochodu. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji uzyskanych przez sąd z urzędu w związku z rozpoznawaniem wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy w innych postępowaniach, w tym między innymi w sprawie o sygn. akt III SO/Łd 4/14 (postanowienie tutejszego sądu z dnia 8 kwietnia 2014 r.) wynika, że wnioskodawca uzyskuje także świadczenia pieniężne z tytułu tzw. dopłat rolnych, które za rok 2012 wyniosły łącznie 1.501,34 zł, zaś za rok 2013 -1.559,62 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13 – Lex nr 1345059). Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje częściowo na uwzględnienie. Według sądu skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącego prowadzi do wniosku, że skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze stałego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1949,48 zł netto miesięcznie. Nie jest więc osobą ubogą, której nie stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Faktem jest, że skarżący uiszcza co miesiąc alimenty na rzecz dwóch córek w wysokości 860 zł i ponosi wydatki związane z dojazdami do pracy. Okoliczności te prowadzą jednak do wniosku, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne przynajmniej na częściowe pokrycie kosztów sądowych. Na marginesie dodać trzeba, iż sądowi z urzędu wiadomo, że skarżący korzysta z dopłat rolnych, które w roku 2012 wyniosły 1.501,34 zł, zaś w roku 2013 – 1.559,62 zł. Reasumując przywołane wyżej okoliczności sąd doszedł do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości 50 zł, a więc połowy wpisu sądowego od skargi i to bez żadnego uszczerbku swojego utrzymania oraz wygospodarować środki na ewentualne przyszłe postępowanie kasacyjne, o ile do niego dojdzie (100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz 100 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej). Przez uszczerbek dla koniecznego utrzymania należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Skarżący bez wątpienia nie jest osobą ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym, bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14 - Lex nr 1470078). Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i § 4, art. 260 p.p.s.a. a.bł.