II SA/Łd 1065/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Zbrojewski, Sędziowie NSA: A. Stępień (spr.), Asesor WSA: R. Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego B. Czyżewska, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowa- nych na rzecz W. Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r. nr 42, poz. 371 ze zm. ) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił W. Z., ur. 8 czerwca 1919r. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnienie organ administracji podał, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c wskazanej wyżej ustawy o kombatantach, lecz z analizy przedłożonych dokumentów wynika, iż nie spełnia przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie w/w przepisu, gdyż w chwili represji W. Z. miał powyżej 14 lat. Nie zgadzając się z powyższą decyzją W. Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, iż z uwagi na przekroczenie 14 roku życia w chwili doznanej represji, gdyż w dniu 16 czerwca 1940r. miał ukończone 21 lat, nie ubiegał się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c, lecz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a i b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 - 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. z 2002r. nr 42, poz. 371 ) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 4 i 8 w/w ustawy, organ administracji stwierdził, iż wskazane przez stronę we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich doznane represje, tj. wysiedlenie z miejscowości T. w czerwcu 1941r., osadzenie w obozach przesiedleńczych w Ł. na ul. A 4 i ul. B 41/43, osadzenie w obozie pracy w miejscowości M., praca niewolnicza w miejscowości K. do lipca 1944r. i praca niewolnicza w miejscowości K. na rzecz ZSRR do stycznia 1946r. nie są represjami, a wskazane wyżej obozy nie zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. z 2001r. nr 106, poz. 1154 ). Kierownik Urzędu podniósł także, iż ustalił, że strona nie doznała represji określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, tj. nie przebywała w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Uznając powyższą decyzję za niesłuszną i krzywdzącą W. Z. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi obszerną skargę, jednocześnie wnosząc o zasądzenie na jego rzecz odpowiedniego odszkodowania z powodu nieprzyznania mu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skarżący podniósł między innymi, iż składając wniosek o przyznanie mu uprawnień kombatanckich jako podstawę prawną wskazał art. 4 ust. 1 lit. a i b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, powołując się na fakt osadzenia w czasie wojny w hitlerowskich obozach w Ł. przy ul. A 4 i przy ul. B 41/43, w M. i miejscowości K., w gminie T., powiat R. Strona podała także, że w dniu 16 czerwca 1940r. wraz z rodzicami oraz trojgiem młodszego rodzeństwa została tymczasowo uwięziona w kościele parafialnym pod wezwaniem św. A w G. odległym o 3 km od miejscowości T., w której mieszkali. Następnie w dniu 18 czerwca 1940r. deportowano skarżącego wraz z rodziną do miasta Ł., gdzie zostali osadzeni początkowo w centralnym obozie przesiedleńczym przy ul. A 4. Później przeniesiono skarżącego do obozu przejściowego przy ul. B41/43. W. Z. podał także, iż w trakcie pobytu w w/w obozach, w wyniku choroby, w obozie znajdującym się na terenie szpitala dla psychicznie i nerwowo chorych w K., zmarł jego ojciec S. Z. W październiku 1940r. skarżący został deportowany do M. , skąd skierowano go do obozu pracy niewolniczej w hitlerowskiej jednostce budowlanej Luftwaffe przy budowie niemieckiego lotniska wojskowego w miejscowości K., gdzie pracował na rzecz niemieckiego okupanta do lipca 1944r., a następnie do stycznia 1946r. na rzecz Armii Czerwonej. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W toku postępowania sądowego udział w sprawie w charakterze uczestnika zgłosił Kombatancki Związek Dzieci Wojny Rzeczypospolitej Oddział w Ł. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, orzec o przyznaniu uprawnień, czy zasądzeniu odszkodowania, jak chce tego skarżący, a jedynie - uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co - w myśl wskazanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., skutkuje uchyleniem decyzji. Na wstępie należy podkreślić, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracji publicznej winno zapewnić przed wydaniem decyzji dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 kpa. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy zarówno pod względem okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe stosowanie prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzują unormowania zawarte w art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa. Wynika z nich, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a ponadto, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ dopuścił się ponadto w niniejszej sprawie naruszenia zasad określonych w art. 8-10 kpa. Wynika z nich między innymi, że organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto czuwają one nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kodeks postępowania administracyjnego odrzucając zasadę "ignorantia iuris nocet" nakazuje pouczać stronę o przysługujących jej prawach, a zatem niedopełnienie przez organ obowiązku pouczenia strony, należy traktować jako takie naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Wywiązanie się z tego obowiązku ma tym większe znaczenie w sprawach, w których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 1984r. sygn. III SA 729/84 - GAP 1987 nr 21, str. 42 i z dnia 27 marca 1985r. sygn. III SA 153/85 - GAP 1986 nr 4, str. 44 ). Dodatkowo, nie bez znaczenia jest okoliczność, iż skarżący z uwagi na zaawansowany wiek ( ma ukończone 86 lat ) jest osobą szczególnie nieporadną i wymagającą udzielenia mu stosownych pouczeń. Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Bez poczynienia przez organ odpowiednich ustaleń co do okoliczności podnoszonych we wniosku, brak było - w ocenie Sądu - podstaw do podjęcia decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Akta sprawy wskazują na to, iż organ ze swej strony nie poczynił żadnych prób właściwego wyjaśnienia sprawy, a jedyne dokumenty, które w nich się znajdują, to pisma i załączniki do nich składane przez W. Z., zresztą w znacznej mierze dotyczące członków jego rodziny. Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z przepisu tego wynika, że organ jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. W ocenie Sądu, obowiązek ten nabiera szczególnej wagi w przypadku osób, które ze względu na wiek i nieporadność nie są w stanie zadbać właściwie o swoje prawa, a także gdy ze względu na znaczny upływ czasu przedstawienie koniecznych dowodów na poparcie twierdzeń strony jest bardzo utrudnione, a często wręcz niemożliwe. Zaniechanie przez organ administracji publicznej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisów postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 października 2001r. sygn. I SA 1110/01 – LEX nr 75516, z dnia 4 lipca 2001r. sygn. I SA 301/00 – LEX nr 53964, z dnia 21 grudnia 2000r. sygn. V SA 1816/00 – LEX nr 77645 i z dnia 2 marca 2001r. sygn. V SA 1430/00 – LEX nr 50029 ). Okoliczność, iż w ocenie organu skarżący nie przedstawił dostatecznych dowodów uzasadniających wniosek, nie zwalniał organu orzekającego od zwrócenia się do Instytutu Pamięci Narodowej o udzielenie informacji odnośnie charakteru wskazanego przez skarżącego obozu w K. k/M. bądź przesłuchania na tę okoliczność samego skarżącego. Wbrew twierdzeniom Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. nr 106, poz. 1154 ), wydanym na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...), w § 5 pkt 2 i 3 zalicza do innych miejsc odosobnienia określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach wychowawcze obozy pracy ( A. ): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych i karne obozy pracy ( S. ): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień. Skarżący podnosił, iż skierowany był do obozu pracy niewolniczej przy budowie niemieckiego lotniska, nie można więc wykluczyć, iż obóz, w którym przebywał, mieści się we wskazanej wyżej kategorii, zwłaszcza, że M. jest wymieniony w § 5 pkt 1 lit. k wskazanego wyżej rozporządzenia. Zgodzić się natomiast należy ze stanowiskiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów, który uznał, że skarżący, mimo pobytu w obozach w Ł. przy ul. A 4 i B 41/43, nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania mu uprawnień kombatanckich z tego tytułu w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, ponieważ w czerwcu 1940r., jako urodzony w dniu 8 czerwca 1919r., miał ukończone 21 lat, a więc nie mieścił się w granicach wiekowych określonych przez ustawę do 14 roku życia. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnienia ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe.