II SA/Łd 1076/15

Dnia 11 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 roku o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 roku. LS W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi T. A. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z siostrą (do dnia 21 stycznia 2016 roku również z matką, która tego dnia zmarła). Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.400 zł netto, a jej siostra pobiera emeryturę oraz prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga straty. Wnioskodawczyni posiada dom o powierzchni 240 m2 posadowiony na działce o powierzchni 516 m2, a także działkę rolną o powierzchni 900 m2, na której uprawia ekologiczne warzywa na własne potrzeby. Wskazała także, ze ma zgromadzone oszczędności na leczenie w chwili obecnej i w przyszłości. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawczyni okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem starszego referendarza sądowego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 lutego 2016 roku – doręczonym w dniu 24 lutego 2016 roku – wnioskodawczyni została wezwana do złożenia zaświadczenia o wysokości emerytury otrzymywanej przez skarżącą w ciągu ostatnich 3 miesięcy, wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz podania kwoty zgromadzonych oszczędności, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca poinformowała, że nie złoży wymaganych dokumentów, bowiem mogliby w ich posiadanie wejść sąsiedzi, z którymi pozostaje w sporze. Ponadto zwróciła uwagę, że została wezwana do złożenia zaświadczenia o wysokości emerytury, gdy tymczasem otrzymuje ona wynagrodzenie za pracę. Obowiązek uiszczenia wpisu od skargi wynika z celowego działania właścicieli sąsiedniej nieruchomości, którzy nie respektują tego, że skarżąca prowadzi ekologiczną uprawę warzyw na swojej działce. Ponadto obowiązek uiszczenia wpisu od skargi wynika z naruszenia przepisów prawa przez organ administracji. Okoliczności te winny być uwzględnione przy obciążaniu skarżącej obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 marca 2016 roku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca zarzuciła, iż referendarz sądowy nie uwzględnił okoliczności, iż znajduje się ona w wieku, w którym wymaga leczenia, a na publiczną służbę zdrowia osoby starsze nie mają co liczyć, o czym skarżąca przekonała się na swojej mamie. A ponieważ skarżąca ma problemy ze zdrowiem, uprawia warzywa ekologiczne. W miesiącu marcu skarżąca wydatkowała na leczenie (zakup leków i inne zabiegi) kwotę wyższą niż jej wynagrodzenie. Ponadto skarżąca zmuszona jest utrzymywać dom, bowiem wymiar sprawiedliwości zniszczył bardzo dobrze prosperującą działalność gospodarczą jej siostry. Strona powtórzyła także zarzut, iż to nieuczciwe działanie właściciela sąsiedniej nieruchomości i naruszenie prawa przez organ administracji, zmusiły ją do wniesienia skargi, co w jej ocenie uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 roku o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 roku, poz. 658), która to nowelizacja stosowanie do art. 2, w omawianym zakresie ma zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 roku, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z przepisami art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznaje się, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. np. postanowienia NSA: z dnia 20 stycznia 2015 roku, sygn. akt: II OZ 13/15; z dnia 28 stycznia 2015 roku, sygn. akt: II OZ 43/15, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W stanie faktycznym sprawy skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wskazała, że aktualnie prowadzi gospodarstwo domowe wraz z siostrą. Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 2.400 zł netto, a siostra emeryturę w wysokości 1.258 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą, z której ponosi stratę. Wobec tego, iż oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, starszy referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 1 lutego 2016 roku zobowiązał skarżącą do złożenia – w terminie 7 dni – dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że nie złoży tych dokumentów w obawie przed udostępnieniem ich sąsiadowi, z którym pozostaje w konflikcie. Wobec tego, iż skarżąca nie złożyła wnioskowanych dokumentów, referendarz sądowy rozpoznał wniosek o przyznanie pomocy uwzględniając dotychczas zgromadzone dowody. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). W ustalonym stanie faktycznym sąd podzielił pogląd referendarza sądowego, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej dochody pozwalają na sfinansowanie ciężaru wpisu od skargi, który w sprawie został ustalony na kwotę 500 zł. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżących przemawia jej obecny dochód w kwocie ok. 2.400 zł netto miesięcznie. Skarżąca nie wykazała żadnych stałych wydatków, poza wskazaniem, że jej choroba łączy się z ponoszeniem kosztów leczenia. Rzeczone koszty nie zostały jednak ani oszacowane, ani potwierdzone w materiale dowodowym. W ocenie sądu okoliczność, iż skarżąca posiada stałe, miesięczne źródło dochodu (wynagrodzenie za pracę), nawet przy uwzględnieniu kosztów leczenia uzasadnia twierdzenie, iż skarżąca może bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny ponieść koszty sądowe. W chwili obecnej skarżąca ma obowiązek uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy pozostaje także okoliczność, iż wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie doręczono skarżącej w dniu 15 stycznia 2016 roku. Upływ kilku miesięcy między powzięciem przez skarżącą informacji o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, a chwilą obecną – zdaniem sądu – był wystarczający by przy swoich dochodach poczyniła ona oszczędności w wysokości 500 zł celem uiszczenia wpisu od skargi. Odnosząc się do zarzutów zawartych w sprzeciwie wyjaśnić wypada, iż o podstawie do przyznania prawa pomocy nie świadczą okoliczności, jakie stanowiły podstawę do wniesienia skargi. Nieuczciwe działanie właściciela sąsiedniej nieruchomości i naruszenie prawa przez organ administracji, to okoliczności będące przedmiotem uwagi składu orzekającego przy merytorycznym rozpoznawaniu skargi, zatem nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżąca wskazała, iż w miesiącu marcu wydatkowała na leczenie (leki i zabiegi) kwotę wyższą niż osiągane przez nią dochody. Skarżąca jednak nie złożyła żadnego dowodu potwierdzającego powołaną okoliczność. Nadto przekonanie strony, iż wymiar sprawiedliwości zrujnował bardzo dobrze prosperującą działalność gospodarczą prowadzoną przez jej siostrę, także nie stanowi okoliczności podlegającej uwzględnieniu w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując sąd ocenił, że skarżąca nie wykazała, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 i art. 260 § 1 – 3 p.p.s.a. LS