II SA/Łd 1094/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asystent sędziego Robert Latek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r. znak: SKO.4119.488.2022 w przedmiocie odmowy prawa do dodatku węglowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 września 2022 r. znak: SOCII.536.081877.2022.255324.000001.2022; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W., prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. ał Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 26 października 2022 r., znak: SKO.4119.488.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także: Kolegium, organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania dodatku węglowego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy decyzją z dnia 5 września 2022 r., znak: SOCII.536.081877.2022.255324.000001.2022, Prezydent Miasta Łodzi (dalej także: organ I instancji), w oparciu o art. 2 ust. 1, ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 sierpnia 2022 r., odmówił E.W. (dalej także: skarżąca) przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wskazane we wniosku o wypłatę dodatku węglowego tj. kuchnia węglowa, nie zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. W związku z tym dodatek węglowy skarżącej nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E.W. Skarżąca podniosła, że została złożona przez nią deklaracja CEEB do Urzędu Miasta Łodzi z zaznaczonym źródłem tj. kuchnią węglową, ale z brakiem oznaczenia jako zainstalowane i eksploatowane źródło ogrzewania. Wspomnianą na wstępie decyzją, z dnia 26 października 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, że dodatek węglowy przysługuje osobie (wnioskodawcy) w gospodarstwie domowym, która spełnia jednocześnie następujące warunki: 1) głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy musi być kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, 2) wskazane przez wnioskodawcę źródło ogrzewania zasilane jest węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającymi co najmniej 85% węgla kamiennego, 3) wskazane przez wnioskodawcę źródło ogrzewania musi być wpisane lub zgłoszone do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), 4) wpisanie bądź zgłoszenie głównego źródła ogrzewania do CEEB uprawniające do przyznania dodatku węglowego musi być zrealizowane do dnia 11 sierpnia 2022 r. Wskazany termin nie dotyczy nowych źródeł ogrzewania, tj. wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do CEEB (o których mowa w art. 27g ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków). Organ II instancji dodał, że zgodnie z art. 2 ust. 15 ustawy o dodatku węglowym wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Kolegium wyjaśniło, że E.W. złożyła w dniu 25 sierpnia 2022 r. wniosek o wypłatę dodatku węglowego. W części wniosku dotyczącej informacji o źródłach ogrzewania na paliwo stałe E.W. zaznaczyła, iż głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kuchnia węglowa. Organ II instancji podniósł, że ustawodawca art. 50 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022r. poz. 1967), dokonał obszernej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym (nowelizacja weszła w życie z dniem 20 września 2022 r.). Stosownie do jego treści, w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, wprowadzono datę do której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy o dodatek węglowy musi być wpisane/zgłoszone do CEEB, tj. dzień 11 sierpnia 2022 r. Zgodnie z art. 52 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, "do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed dniem 20 sierpnia 2022r.) prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 50 stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą". W związku z powyższym organ I instancji wydając decyzję z dnia 5 września 2022 r. o odmowie prawa do dodatku węglowego dla skarżacej, zastosował przepisy ustawy o dodatku węglowym w ich pierwotnym brzmieniu, gdzie warunkiem przyznania dodatku węglowego był jedynie wpis głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego do centralnej ewidencji emisyjności budynków (bez wskazania ram czasowych złożenia takowej deklaracji). Natomiast z chwilą kiedy dokonano obszernej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, która wprowadziła graniczną datę 11 sierpnia 2022 r. jako dzień, do którego można dokonywać zgłoszenia/wpisu do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, to zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, ustawodawca wykluczył możliwość dokonywania jakichkolwiek korekt w tym zakresie, po dniu 11 sierpnia 2022 r. Zdaniem organu II instancji strona postępowania może dokonać korekty, ale w zakresie złożonego wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Jeżeli natomiast dokona korekty źródła ogrzewania w CEEB, to teoretycznie powinna mieć ona miejsce do dnia 11 sierpnia 2022 r., aby jej wprowadzenie nie wykluczyło przyznania prawa do dodatku węglowego. Kolegium stanęło na stanowisku, że po dokonaniu przez ustawodawcę nowelizacji, w przypadku rozpatrywania wniosków o wypłatę dodatku węglowego, brak jest podstaw do uwzględniania jakichkolwiek korekt deklaracji w CEEB złożonych po dniu 11 sierpnia 2022 r. Zdaniem Kolegium, ze zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego bezspornie wynika, iż deklarowane przez skarżącą we wniosku z dnia 30 sierpnia 2022 r. (datę tę Kolegium wskazało błędnie, ponieważ skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek dnia 25 sierpnia 2023 r.) o wypłatę dodatku węglowego, źródło ogrzewania na paliwo stałe tj. kuchnia węglowa, nie zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. (włącznie). Organ II instancji zwrócił uwagę, że w kopii deklaracji znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy z dnia 25 maja 2022 r. E.W. nie zaznaczyła żadnego zainstalowanego źródła ciepła ani nie wskazała ich ilości, zaś korekta deklaracji została złożona po dniu 11 sierpnia 2022 r. W aktach sprawy znajduje się jeszcze odręczna deklaracja z dnia 19 maja 2022 r., jednak, zdaniem Kolegium, w żaden sposób nie można uznać, iż została ona złożona w sposób prawidłowy tj. wskazuje prawidłowo na rodzaj i liczbę źródeł ciepła zainstalowanych oraz eksploatowanych w budynku. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła E.W., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji. Skarżąca wydane decyzje uznała za wysoce niesprawiedliwe i niesłuszne. Skarżąca podkreśliła, że w dniu 19 maja 2022 r., wypełniając ustawowy obowiązek złożyła "Deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw". W deklaracji w sposób wyraźny i czytelny pod pozycją BOI - rodzaj i liczba źródeł ciepła zainstalowanych w budynku w kolumnie - źródła ciepła w pozycji 06 podkreśliła "kuchnia węglowa". Jest to jedyne źródło ciepła w całym jej domu. Skarżąca wskazała, że na kuchni węglowej przygotowuje posiłki i podgrzewa wodę do kaloryferów w dwóch pokojach. Nie posiada innych źródeł ciepła. W deklaracji poza podkreśleniem "kuchnia węglowa" nie zaznaczyła innych źródeł i myślała, że samo podkreślenie "kuchnia węglowa" będzie wystarczające. Deklarację osobiście przekazała do rąk urzędniczki wskazując swoje dane, adres zamieszkania i telefon. Zdaniem skarżącej, powinna ona zostać wezwana do uzupełnienia lub korekty deklaracji przez zakreślenie "krzyżyków" i wstawienie "cyferek". Podkreśliła, że w przypadku kuchni węglowej nie zachodzi żadna wątpliwość jakie paliwo jest w niej spalane. Nie ma też wątpliwości co do ilości kuchni w jej domu. Po otrzymaniu decyzji skarżąca wniosła odwołanie wraz z uzupełnioną o "krzyżyki i cyferki" deklaracją. Skarżąca stwierdziła, że obie deklaracje wskazują jednoznacznie, że "źródłem ciepła" jest "kuchnia węglowa", która może być wyłącznie opalania węglem. Zdaniem skarżącej Kolegium skoncentrowało się na przepisach ustawy i całkowicie pominęło problem wskazany jednoznacznie w deklaracji złożonej w dniu 19 maja 2022 r., w której podkreśliła jako jedyne źródło ciepła "kuchnia węglowa". Podkreśliła, że pierwsza "deklaracja" złożona dnia 19 maja 2022 r. nie została w żaden sposób ani "zmodyfikowana" ani "skorygowana" uzupełnioną "deklaracją" z dnia 22 września 2022 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Kolegium zwróciło uwagę na brzmienie art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym, bowiem z dniem 3 listopada 2022 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o dodatku węglowym, zgodnie z którym cyt.: "Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji". Jak wynika z informacji uzyskanej przez Kolegium od organu I instancji E.W. nie złożyła nowego wniosku o przyznanie dodatku węglowego, jeśli jednak takowy złoży będzie on przedmiotem kolejnych rozważań tego organu. Obecny na rozprawie w dniu 9 maja 2023 r., przeprowadzonej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pełnomocnik skarżącej poparł zarzuty i wnioski zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r., znak: SKO.4119.488.2022, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 września 2022 r. o odmowie przyznania dodatku węglowego, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają wymogom prawa. Podstawę materialnoprawną wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 poz. 1692 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (w stanie prawnym na dzień wydania decyzji organu II instancji) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.) do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd stwierdził, że we wniosku skarżącej z dnia 25 sierpnia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kuchnia węglowa. Z akt administracyjnych oraz sądowych wynika, że w stosunku do nieruchomości, w której zamieszkuje skarżąca zostały złożone do CEEB dwie deklaracje (wypełnione ręcznie) dotyczące źródeł ciepła i źródeł spalania paliw: pierwsza deklaracja złożona w dniu 19 maja 2022 r. – zawierała podkreślenie w pozycji (06) formularza deklaracji - kuchni węglowej oraz druga deklaracja z dnia 22 września 2022 r., w której zaznaczono w pozycji (06) formularza deklaracji zainstalowane źródło w liczbie 1, eksploatowane źródło w liczbie 1 i ogrzewanie. Ponadto, do akt administracyjnych sprawy załączono dwa dokumenty potwierdzające wprowadzenie wspomnianych deklaracji do systemu CEEB. Na podstawie powyższych dokumentów organy uznały, że główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało wpisane lub zgłoszone do CEEB. Zdaniem Sądu brak ujawnienia wymienionego w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym głównego źródła ogrzewania w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., na który błędnie powołały się organy, nie stanowi wystarczającej podstawy do odmowy przyznania dodatku węglowego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 lutego 2023 r., II SA/Go 747/22, LEX nr 3491130, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Tym bardziej, że poczynione w sprawie ustalenia są niewystarczające dla dokonania oceny wniosku skarżącej, szczególnie w kontekście złożonej przez skarżąca w dniu 19 maja 2022 r. deklaracji (skarżąca wskazała w formularzu główne źródło ogrzewania, choć nie zaznaczyła odpowiednich rubryk w formularzu). Jeśli zatem istniały wątpliwości co do faktycznego źródła, jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącej, to powinny być one w sprawie jednoznacznie wyjaśnione jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Należy także podkreślić, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego powinna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać tylko na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym może być ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo (wskazuje na to użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności") wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r., II SA/Po 866/22, LEX nr 3508973, CBOSA). Na szeroką możliwość weryfikacji wniosku przez organ pozwala znowelizowana treść art. 2 ustawy o dodatku węglowym, w tym ust. 15a i 15b, która ma zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, zgodnie bowiem z art. 52 ustawy do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 50 (ustawy o dodatku węglowym) stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Celem powyższych zmian było objęcie pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Ke 631/22, LEX nr 3485971, CBOSA). Mając zatem na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy te dokonały błędnej wykładni art. 2 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 15 ustawy o dodatku węglowym. Organy naruszyły przepisy prawa procesowego w tej sprawie, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a-15d ustawy o dodatku węglowym. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają wszechstronnego rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie dodatku węglowego. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.). is