II SA/Łd 1096/18

Dnia 12 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska (spr.) Sędzia NSA Paweł Janicki Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy Al. [...] kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł. II SA/Łd 1096/18 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia 3 września 2018 r. R. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego z powodu inwalidztwa i bezrobocia. Wnioskodawca wskazał, że z powodu choroby ma problemy ze znalezieniem odpowiedniej pracy. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, otrzymuje oferty pracy, ale pracodawcy nie chcą go zatrudnić. Utrzymuje się z pomocy MOPS i rodziny w formie żywności. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 6 pkt 10 i 16, art. 7 pkt 1, 4, 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 98, art. 102 ust. 1, art. 104 ust. 1, art. 106 ust. 1, 3, 4, art. 109 i art. 147 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508), przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu bezrobocia z pomocy społecznej w wysokości 317,00 zł za okres od dnia 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r., wskazując, że wypłata nastąpi w dniu 3 października 2018 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz analizie przedstawionych dokumentów ustalono, że wnioskodawca gospodaruje samotnie, nie posiada dochodu (w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód wyniósł 0 zł). Organ stwierdził, że sytuacja wnioskodawcy kwalifikuje go do przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Wysokość zasiłku ustalono na kwotę 317 zł zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. oświadczył, że nie zgadza się z decyzją, a z powodu złamania prawa poniósł straty finansowe w miesiącu lipcu. Nie mógł starać się o dodatek mieszkaniowy. Odwołujący wskazał, że "w lipcu pomoc finansowa w kwocie 226,47 zł. Wydatki prąd, gaz, leki 120 zł. W miesiącu sierpień pomoc finansowa w kwocie 226,47 + 200 zł za wydatki 120 zł prąd, gaz, leki. Dochody z trzech miesięcy to 652,94 zł. Wydatki bez żywności 360 zł. Kwota na żywność trzy miesiące 292,94 zł z powodu tego poniosłem większe straty. Było to zachowanie MOPR wbrew prawom". Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwała chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Celem pomocy społecznej jest wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że R. K. kwalifikuje się do przyznania zasiłku okresowego, gdyż spełnia on kryterium dochodowe, a w jego sytuacji życiowej występują okoliczności w postaci choroby i bezrobocia. Wnioskodawca otrzymał zasiłek w wysokości 317 zł, co stanowi 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a faktycznym dochodem tej osoby. Termin przyznania i wypłaty świadczenia został ustalony zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej – wniosek został złożony w miesiącu wrześniu, zatem świadczenie zostało przyznane za miesiąc wrzesień, zaś wypłata świadczenia nastąpiła niezwłocznie po wydaniu decyzji, a jej termin został określony na dzień 3 października 2018 r. Okres, na jaki zostaje przyznany zasiłek okresowy ustawodawca pozostawił uznaniu administracyjnemu poprzez jego miarkowanie w zależności od stanu faktycznego sprawy. W rozpatrywanej sprawie zasiłek okresowy został przyznany na okres miesiąca w związku z ewentualną możliwością podjęcia przez zainteresowanego zatrudnienia. Zdaniem Kolegium taki okres jest uzasadniony tym, że wnioskodawca jest zarejestrowany w PUP, zatem po czasowej niezdolności do pracy będzie gotowy do podjęcia pracy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. K. podniósł zarzut błędnego zastosowania prawa materialnego i procesowego polegającego na błędnym określeniu wysokości przysługującego zasiłku okresowego, błędnym wskazaniu przyznanego w przeszłości zasiłku okresowego, niezgodnym z przepisami przyznaniu i wypłaceniu zasiłków po terminie, co naraziło skarżącego na stratę w postaci niemożności ubiegania się o dodatek mieszkaniowy, błędnym ustaleniu sytuacji w wywiadzie środowiskowym, niezgodnym z prawem składaniu propozycji przez pracowników MOPR przyznania wyższych kwot w zamian za to, że cofnie skargę do SKO. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ II instancji wskazał, że określenie przez ustawodawcę maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego oznacza, że organ nie ma obowiązku przyznania świadczenia w pełnej wysokości. Dokonana ocena sytuacji życiowej skarżącego potwierdza, że jest on w wieku aktywności zawodowej, a mimo to jego głównym źródłem utrzymania od 2013 r. jest pomoc społeczna. Przyznanie świadczenia w wysokości niezgodnej z oczekiwaniami nie świadczy o naruszeniu prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono zasad postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. przyznającą skarżącemu zasiłek okresowy z powodu bezrobocia z pomocy społecznej w wysokości 317,00 zł za okres od dnia 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stosownie do którego zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 634 zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy. Z treści powyższych przepisów wynika, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany, jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 2 pkt 1ustawy, to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) oraz o okresie, na jaki jest przyznawany cechuje dyskrecjonalność organu. O tym, w jakim rozmiarze i na jaki okres zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. Należy podkreślić, że zakres uznania administracyjnego w zakresie wysokości zasiłku okresowego został ograniczony jedynie kryteriami określającymi jego maksymalną i minimalną wysokość, które to wielkość wynikają wprost z art. 38 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że przyznane świadczenie w formie zasiłku okresowego zarówno co do jego wysokości, jak i okresu, na jaki zostało przyznane nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy, w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin organ przeprowadza wywiad środowiskowy. Ustalenia wywiadu stanowią podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby. Z akt sprawy, w szczególności zaś z aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 20 września 2018 r. wynika, że skarżący nie osiągnął żadnego dochodu. Strona nie pracuje, ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, co oznacza, że jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia. Tym samym wysokość należnego skarżącemu zasiłku okresowego powinna znajdować się w granicach od 50% obowiązującego ówcześnie kryterium dochodowego do 418 zł. Przyznanie zatem skarżącemu zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2018 r. w kwocie 317 zł warunek ten spełnia. Znajdują również akceptację Sądu motywy, jakimi kierował się organ przyznając zasiłek na okres jednego miesiąca, a to z uwagi na wspomniany wcześniej fakt gotowości do podjęcia pracy, wynikający z zarejestrowania w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że skarżący od roku 2013 regularnie pobiera świadczenia z pomocy społecznej (zasiłki okresowe i celowe, świadczenia z Programu państwa w zakresie dożywiania). Tytułem przykładu warto wskazać, że za miesiąc maj 2018 r. skarżącemu przyznano pomoc w łącznej kwocie 576,47 zł, na którą składał się zasiłek okresowy i dwa zasiłki celowe na zaspokojenie potrzeb bytowych, za miesiąc czerwiec 2018 r. – 226,47 zł, lipiec – 426,47 zł. Uprawnione jest zatem twierdzenie, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego są świadczenia otrzymywane z pomocy społecznej. Tymczasem podkreślenia wymaga, że pomocy społecznej nie można traktować jako stałego źródła dochodów, czego zadaje się nie dostrzegać skarżący. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 2018 r., I OSK 1710/18 rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie - jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Środki pozostające w dyspozycji pomocy społecznej są ograniczone, a więc powinny być rozdysponowywane w sposób racjonalny, przede wszystkim z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i solidarności (preambuła Konstytucji RP). Organ pomocy społecznej jest zatem upoważniony do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń. Skoro zatem zasiłki z pomocy społecznej nie mogą stanowić podstawowego źródła utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej i to w kwocie wskazanej przez wnioskodawcę, to uprawnione jest przyjęcie, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o pomoc nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Przeciwnie – wnioskodawca musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Nie mogą zatem odnieść oczekiwanego rezultatu argumenty skarżącego odnoszące się do wypłacenia zasiłków po terminie i narażenia na straty finansowe, tym bardziej, że jak trafnie wyjaśniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepis art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi o przyznawaniu i wypłacaniu świadczeń "za okres miesiąca kalendarzowego (...), w którym został złożony wniosek", co nie nakłada obowiązku wypłaty przyznanego świadczenia w tymże miesiącu. Poza sporem pozostaje fakt, iż inny wniosek skarżącego - z dnia 4 lipca 2018 r. o zasiłek celowy - nie został rozpoznany w terminie, jednak fakt ten nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sposób, jakiego prawdopodobnie oczekuje skarżący, tj. nie może wywołać skutku w postaci przyznania we wrześniu 2018 r. świadczenia (innych zasiłków) w wyższej kwocie rekompensującej straty finansowe rzekomo poniesione przez R. K. w lipcu 2018 r. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżącemu nie przysługuje roszczenie o regularne, comiesięczne przyznawanie i wypłatę zasiłku celowego, który powinien być postrzegany jako zasiłek o charakterze doraźnym, a nie stałym. Natomiast odnosząc się do zarzutów dotyczących rzekomego wymuszania na skarżącym określonego zachowania przez pracowników MOPR należy stwierdzić, że podnoszone okoliczności jako niepodlegające weryfikacji nie mogą być przedmiotem oceny tut. Sądu. Reasumując, mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy orzekające prawidłowo ustaliły, że skarżący spełniał kryteria do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Nie budzi zastrzeżeń poprawność ustaleń w zakresie wysokości i okresu przyznanego zasiłku okresowego, a przedstawione w tej sprawie uzasadnienie spełnia przesłanki określone w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto, w ocenie Sądu, organy zebrały materiał dowodowy w zakresie wystarczającym i pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Dokonano dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz wyjaśniono zasadność przesłanek, którymi kierowano się przy wydaniu rozstrzygnięcia, zachowując tym samym wymogi określone w przepisach art. 7 i art. 77 k.p.a. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów nie jest dowolna, a organy wskazały przyczyny, które zadecydowały o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego w kwocie 317 zł za okres od 1 września do 30 września 2018 r. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715) jak w pkt 2. A.B.