II SA/Łd 110/14

Dnia 23 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 roku sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego W. M. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.tp. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...]., nr [...], Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 pkt 11, pkt 14, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) uznał za nienależnie pobrane przez W. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r., po 250 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] przyznał W. M. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 250 zł miesięcznie. W dniu 29 sierpnia 2013 r. do organu wpłynęło zaświadczenie Akademii A w Ł. z dnia [...]., z informacją, iż beneficjent był studentem tejże szkoły wyższej od dnia 1 października 2008 r. do dnia 15 lutego 2010 r., kiedy to został skreślony z listy studentów. Nadto w dniu 2 września 2013 r. wpłynęło zaświadczenie z Uniwersytetu B, z którego wynika, że W.M. był studentem owej uczelni w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 15 marca 2010 r., kiedy to został skreślony z listy studentów. W ocenie organu, wobec utraty przez W.M. statusu studenta, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują mu od dnia 1 kwietnia 2010 r., zatem pobrane świadczenia od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. w wysokości po 250 zł miesięcznie są nienależnie pobranymi. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł W.M., zarzucając organowi: - nierzetelne rozpatrzenie sprawy poprzez uznanie, że nie był studentem Uniwersytetu C w W.B., gdzie od kwietnia 2010 do sierpnia 2010 roku przechodził okres rekrutacji, a we wrześniu 2010 r. rozpoczął rok akademicki; - naruszenie art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez uznanie, iż przy zmianie szkoły nie należą mu się świadczenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Wyjaśnił, że obecnie znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i nie ma możliwości spłaty kwoty żądanej przez organ. Jest od 7 lat przewlekle chory, co wymaga regularnych wizyt u lekarzy, pobytów w szpitalu oraz specjalistycznej diety. Ze względu na stan zdrowia nie był w stanie dokończyć rozpoczętych studiów. Licząc jednak na wyleczenie postanowił zdawać egzaminy do szkoły za granicą, w której proces rekrutacyjny wymagał złożenia wykonanych przeze niego prac i trwał kilka miesięcy. W tym czasie cały czas intensywnie się leczył, a w czerwcu 2010 roku został przyjęty na Uniwersytet C w W.B. Ponadto podniósł, że dochodzone świadczenia przedawniły się, bo upłynął okres 3 lat od wypłaty zaliczki, co winno skutkować umorzeniem postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...]., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7, art. 9 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Kolegium podkreśliło, że W.M. był studentem w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 15 marca 2010 r., bowiem został skreślony z listy słuchaczy z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie, co potwierdza zaświadczenie Uniwersytetu B z dnia 29 sierpnia 2013 r. Nadto jak wynika z zaświadczenia z dnia 15 sierpnia 2013 r. Uniwersytetu C, W. M. był studentem tej uczelni od dnia 20 września 2010 r. do dnia 31 maja 2013 r. Zatem nie kontynuował nauki w szkole wyższej od 16 marca 2010 r. i utracił prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2009/2010 od dnia 1 kwietnia 2010 r. W konsekwencji, świadczenia wypłacone od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września 2010 r. są nienależnie pobrane. Organ odwoławczy dodał, że gdyby W.M. powiadomił organ wypłacający świadczenie o zmianie swojej sytuacji, miałby możliwość ponownego ubiegania się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego po ponownym podjęciu nauki na Uniwersytecie C w W.B, od dnia 20 września 2010 r. W chwili obecnej natomiast, fakt podjęcia nauki w szkole we wrześniu 2010 r. w sytuacji gdy stracił prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dniem 1 kwietnia 2010 r. pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Kolegium wyjaśniło ponadto, iż zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli osoba uprawniona po ukończeniu nauki w szkole została w tym samym roku kalendarzowym przyjęta do szkoły wyższej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują również za wrzesień. Zatem powołany przepis ma zastosowanie do osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które ukończyły naukę w szkole, a nie zostały skreślone z listy słuchaczy z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, organ podniósł, iż zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, a jest nią zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W myśl art. 23 ust. 4 ustawy nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Tym samym nie ma podstaw do umorzenia postępowania z powodu przedawnienia. Powyższą decyzję W.M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie: - art. 110 k.p.a., przez pominięcie, iż w przedmiotowej sprawie została już wydana i doręczona decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] o umorzeniu w całości postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych przez W.M., świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2009 r. do 30 września 2010 r., doręczonej skarżącemu nie później niż w dniu 29 sierpnia 2013 r., co skutkuje nieważnością decyzji organów obu instancji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.; - art. 14 § 1 w związku z art. 61 § 4 k.p.a., poprzez niewydanie postanowienia o wszczęciu postępowania i wydanie decyzji ostatecznej w sprawie, a tym samym niedoinformowanie strony o toczącym się postępowaniu oraz o przeprowadzeniu go ponownie mimo zakończenia miesiąc wcześniej umorzeniem, co skutkuje nieważnością wydanych decyzji; - art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie sprawy, pominięcie materiału dowodowego wskazanego przez skarżącego w postaci zaświadczenia z Uniwersytetu C w W.B. oraz pominięcie stanowiska skarżącego, niepoinformowanie go o toczącej się sprawie, co odebrało mu możliwość zajęcia stanowiska przed organem pierwszej instancji; - art. 10, w związku z art. 9 i art. 75 § 1 k.p.a., przez uniemożliwieniem stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień, poprzez pominięcie stanowiska skarżącego i uniemożliwienie wypowiedzenia się w sprawie przed przeanalizowaniem sprawy pomijając ewentualne stanowisko skarżącego; - art. 76 § 1 i 3 k.p.a., przez błędną wykładnię, gdyż organ zastosował tylko art. 76 § 1, pomijając całkowicie art. 76 § 3 k.p.a.; - art. 18 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną interpretację i uznanie, iż we wrześniu 2010 roku W.M. nie był studentem mimo, że zebrany materiał dowodowy temu przeczy. Skarżący wniósł alternatywnie o uchylenie decyzji organów obu instancji lub stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 lub 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c p.p.s.a.). Kontrolując zaskarżoną decyzję sąd stwierdził, iż narusza ona prawo. Przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) przewidują, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (art. 9 ust. 1). W..M., urodzony 4 lutego 1988 r., miał przyznane prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. mocą decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], gdyż od 1 października 2009 r. był studentem na Wydziale E-S Uniwersytetu A. A planowany termin ukończenia studiów przypadał na 31 października 2012 r. Jednakże organ, kontrolując okres pobierania nauki przez W.M. ustalił, iż został on skreślony z listy studentów w dniu 15 marca 2010 r. (zaświadczenie Uniwersytetu A z 29 sierpnia 2013 r.). Prezydent Miasta Ł. uznał więc świadczenie pobrane przez stronę w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. za nienależnie pobrane (decyzja z 19 września 2013 r.), a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Skarżący załączył do odwołania zaświadczenie Uniwersytetu C w W.B. z 15 sierpnia 2013 r., iż rozpoczął studia na tej uczelni od 20 września 2010 r., a planowany termin ich ukończenia przypadał na 31 maja 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało jednak, że W.M. nie kontynuował nauki w szkole wyższej począwszy od 16 marca 2010 r. Zatem utracił prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2009/2010. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, świadczenia wypłacone od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września 2010r. są nienależnie pobrane. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zaprzestanie pobierania nauki w szkole wyższej jest tą okolicznością, która powoduje ustanie prawa do świadczenia z funduszu. Zasadnie zatem organ uznał, iż od dnia 1 kwietnia 2010 r. skarżący nie miał prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednakże, zaświadczeniem z Uniwersytetu C w W.B., W.M. wykazał że ponownie rozpoczął naukę w szkole wyższej 20 września 2010 r. Organ nie zakwestionował tej okoliczności, lecz ocenił że nie miała ona wpływu na prawo do świadczenia alimentacyjnego z funduszu, gdyż wygasło ono od 1 kwietnia 2010 r. A skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia, odkąd ponownie rozpoczął naukę, a więc nie przysługiwało mu ono do 30 września 2010 r. Sąd orzekający w tej sprawie nie podziela tego stanowiska, gdyż nie znajduje ono oparcia w obowiązującym prawie. Prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 25 roku życia, m.in. w przypadku gdy uczy się w szkole wyższej. W okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r. strona nie wykazała, aby pobierała naukę. Za ten okres nie przysługiwało jej więc prawo do świadczenia z funduszu. Natomiast spełniała przesłankę do uzyskania tego świadczenia we wrześniu 2010 r, gdyż w tym miesiącu na nowo podjęła naukę. A świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Z treści art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wynika, by przyznanie świadczenia uzależnione było od pobierania nauki w konkretnej szkole. Podobnie przepis ten nie zakazuje zmiany placówki edukacyjnej. Strona nie miała też obowiązku, by składać wniosek o ustalenie i wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego we wrześniu 2010 r. Miała bowiem ustalone prawo do tego świadczenia na okres świadczeniowy od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. (zgodnie z przepisem art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Brak było więc podstaw do przyjętej przez organ oceny, iż świadczenie wypłacone W. M. we wrześniu 2010 r. było nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego nieważności decyzji obu instancji ze względu na przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. to wskazać należy, iż w myśl tego przepisu, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. A więc stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. możliwe jest tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość sprawy, na którą powołał się skarżący zachodzi w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, w stosunku do postępowania już zakończonego decyzją ostateczną (zob. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999 r., III SA 6434/97, LEX nr 37852 oraz wyrok NSA z dnia 4 listopada 2003 r., II OSK 783/08, LEX nr 574330). Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy nie zmienionych jej okolicznościach faktycznych. Wskazana przez skarżącego decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] umarzająca postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych przezeń świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2009 r. do 30 września 2010 r. była konsekwencją prawomocnego wyroku tutejszego sądu z dnia 18 stycznia 2013 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 906/12, którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane przez W.M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Podstawę prawną obu decyzji stanowił art. 2 pkt 7 lit d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym, za nienależnie pobrane świadczenia będzie można uznać świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Tymczasem przesłanką uznania za nienależnie pobrane świadczenia w niniejszej sprawie jest art. 2 pkt 7 lit. a ustawy zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Stwierdzić należy, że wprawdzie oba postępowania dotyczyły tego samego podmiotu, tj. W.M. oraz nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za ten sam okres, to jednak nie zaistniała tożsamość przedmiotu, rozumianego jako identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, przy tożsamym stanie prawnym sprawy i nie zmienionych jej okolicznościach faktycznych. Inny jest bowiem przedmiot w obu sprawach, bo tworzy go różna podstawa prawna wynikająca z odmiennych okoliczności faktycznych. A decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r., II OSK 931/09, LEX nr 597967). Nie zachodzi więc przesłanka do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., ani też w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, o co alternatywnie wnosił skarżący, opierając ten zarzut na naruszeniu art. 110 k.p.a. Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 (nieprawidłowo powołany w skardze jako "art. 18 pkt 2") ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten nie miał zastosowania w stanie faktycznym tej sprawy. Dotyczy on sytuacji osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które ukończyły naukę w szkole i w tym samym roku przyjęte zostały do szkoły wyższej. Zachowywały one prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za wrzesień. Skarżący w 2010 r. nie uczęszczał i nie ukończył nauki w szkole, w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Lecz przerwał naukę w szkole wyższej, o której mowa w art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i następnie rozpoczął na nowo naukę, w innej szkole wyższej, we wrześniu 2010 r. Stan prawny wynikający z unormowania art. 18 ust. 2 ustawy nie przystaje do stanu faktycznego sprawy niniejszej, a więc nie mógł być do niej zastosowany. Mając powyższe na względzie, sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie uwzględnić wskazania sądu i dokonać ponownej oceny materiału dowodowego w sprawie z uwzględnieniem faktu, że W.M. w okresie świadczeniowym, po przerwaniu nauki na Uniwersytecie A, w marcu 2010 r., na nowo rozpoczął naukę we wrześniu 2010 r. na Uniwersytecie C w W.B., co potwierdził stosownym zaświadczeniem i co sprawia, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie z funduszu alimentacyjnego we wrześniu 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Koszty postępowania zasądził zgodnie z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 1 i 2 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz.U. z 2013 r., poz. 461). IB