II SA/Łd 1105/09

Dnia 23 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Zwykłego "A" w R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Zwykłego "A" w R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki stacji bazowej telefonii cyfrowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie Zwykłe "A" w R. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie nakazu rozbiórki stacji bazowej telefonii cyfrowej. Jak wynika ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach, a także ze statutu, Stowarzyszenie działa w imieniu mieszkańców osiedla ul. A i B w ochronie ich zdrowia przed szkodliwym promieniowaniem PEM. Stowarzyszenie chroni również mieszkańców przed organami administracji, w związku z budową stacji bazowej telefonii komórkowej. Stowarzyszenie nie posiada majątku, podało również, że nie ma rachunku bankowego. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy stwierdziło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie działalność statutową i nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 stycznia 2010 roku odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie skarżącej w dniu 29 stycznia 2010 roku. W dniu 3 lutego 2010 roku strona skarżąca wniosła sprzeciw, podnosząc, iż jest stowarzyszeniem zwykłym i z tego powodu jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie a ponadto organizacja ta działa na zasadzie wolontariatu. Strona wskazała, iż niniejszej postępowanie jest konsekwencją działań bądź zaniechań organów państwowych, a przyznanie prawa pomocy mogłoby być formą rekompensaty za poniesiony trud i zmagania z administracją publiczną. Strona podniosła również, że w momencie powoływania stowarzyszenia członkowie nie liczyli się z konieczności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, gdyż nie przewidzieli, że do takiego postępowania dojdzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego w ustawowym terminie przez Stowarzyszenie Zwykłe "A" w R., jest zatem utrata mocy przez zaskarżone postanowienie z dnia 21 stycznia 2010 roku i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej. Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd dostrzega, iż stroną skarżącą jest stowarzyszenie zwykłe i ten fakt ma istotny wpływ na możliwości zdobywania przez taką organizację społeczną środków finansowych, niemniej jednak nie może to prowadzić do uprzywilejowania stowarzyszeń zwykłych. Przepis art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wszak określa, że stowarzyszenie zwykłe wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie zwykłe nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie stowarzyszenia. Zaś stwierdzenie strony, iż działalność stowarzyszenia jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, iż obciążenia wynikające z kosztów sądowych na rzecz stowarzyszenia mogą również ponosić jego członkowie. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Bowiem stowarzyszenia przystępujące do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą mieć świadomość, iż członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, iż podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Wobec powyższego, uznając, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. m.ch.