II SA/Łd 1108/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. i L. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...], znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgodności wybudowanego budynku mieszkalnego z zatwierdzonym projektem budowlanym postanawia: - odmówić skarżącej T. M. przyznania prawa pomocy. T. M. i L. M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...], znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgodności wybudowanego budynku mieszkalnego z zatwierdzonym projektem budowlanym Skarżący złożyli również wnioski o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 26 kwietnia 2010r. wezwano skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. L. M. otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości 841,17 zł, T. M. zaś emeryturę w wysokości 1272 zł. Skarżący posiadają 70 – metrowy dom wybudowany w latach 1977 – 1978 wraz z działką, na której został wybudowany oraz 3580 darmowych akcji A, otrzymanych z tytułu zatrudnienia, a także samochód osobowy wyprodukowany w 2005r. Skarżący podnieśli, iż ich bieżące wydatki stanowią: spłata kredytu – 500 zł, opał i gaz – 230 zł, telefon i światło – 190 zł, leki – 250 zł, środki czystości, woda i wywóz śmieci – 100 zł, pomoc dla córki i wnuka – 100 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, iż akcje przechowują na pokrycie kosztów operacji kręgosłupa T. M. (implanty). L. M. również choruje na kręgosłup i kwalifikuje się do operacji. Z tych względów nie stać ich na pokrycie kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 maja 2010r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia, wniesionym w dniu 7 maja 2010r., T. M. podniosła, iż w dniu 17 maja 2010r. zmarł jej mąż L. M. W związku z tym sama musi spłacić kredyty w łącznej wysokości 29.000 zł, od których raty łącznie wynoszą 500 zł. W dalszym ciągu oczekuje na operację. Ze swojej emerytury musi samodzielnie się utrzymać oraz ponieść koszty związane z utrzymaniem domu, nie wspominając o jego remoncie, którego wymaga. Zarządzeniem z dnia 5 października 2010r. wezwano skarżącą do udokumentowania wysokości otrzymywanej emerytury za ostatnie 3 miesiące, przedłożenia stosownych zaświadczeń o sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, rachunków w celu udokumentowania wydatków wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz udzielenia wyjaśnień, co do obecnego stanu nieruchomości oraz 3850 akcji A wskazanych we wniosku jako majątek wnioskodawców w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 26 października 2010r. skarżąca wyjaśniła, że obecnie spłaca kredyt w wysokości 20.000 zł, od którego rata wynosi 260 zł, zaś we wrześniu 2010r. spłaciła ostatnią ratę kredytu w wysokości 10.000 zł, od którego wysokość raty wynosiła 273,99 zł. Spadkobiercami zmarłego L. M. są skarżąca, córki E. M. i E. M. oraz syn T. M., a ich udziały w spadku wynoszą po ¼. Akcje A zostały przez nią nabyte z tytułu zatrudnienia w A w O. Jej zmarły mąż otrzymał z tytułu zatrudnienia 200 akcji firmy B w O, których wcześniej nie wskazali we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż mają niską wartość 1 zł. Skarżąca podniosła również, iż wynajęła na rok czasu dom za 800 zł. Obecnie przebywa u córki E. B. Za otrzymane z tytułu wynajmu pieniądze spłaciła kredyt. Do spłaty pozostał jej jeszcze jeden kredyt. Rachunków za gaz, energię, telefon i wodę nie może przedstawić, gdyż płacił je mąż i nie mogła ich odnaleźć, ale są to podstawowe opłaty. Ponadto, mąż córki E. B., u której obecnie zamieszkuje nie pracuje, zaś ich dwoje dzieci są alergikami. Córka E. B. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1200 zł, zaś jej emerytura obecnie wynosi 1070 zł. W związku z tym na utrzymanie 5 osób pozostaje kwota 2270 zł. Skarżąca wyjaśniła nadto, iż akcje trzyma na pokrycie kosztów operacji, a być może na zakup mieszkania w bloku w związku z niemożnością samodzielnego utrzymania domu i siebie samej przy dochodzie w wysokości 1070 zł. Do pisma tego skarżąca załączyła zaświadczenie z ZUS Odział w T. Inspektorat w O. z dnia 20 października 2010r. o tym, iż w okresie od dnia 1 lipca do dnia 30 września 2010r. wysokość jej emerytury wynosiła po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne 1073,52 zł, informację o wysokości świadczenia przedemerytalnego otrzymywanego przez L. M., dowody spłaty dwóch rat kredytu w wysokości po 273,99 zł każda, kartę informacyjną z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego Oddziału Neurochirurgii w Z. z dnia 9 listopada 2001r., z której wynika, iż przeszła wówczas operację usunięcia dysku L5/S1, odpis z księgi wieczystej nr [...] położonej w O. przy ul. A 61, działki budowlanej o nr ewid. [...] o powierzchni 0,0552 ha, stanowiącej współwłasność na prawach wspólności ustawowej T. M. i L. M., zaświadczenie z dnia 1 października 2010r., wystawionego przez C S.A. o całkowitej spłacie kredytu na zakup pojazdu marki PEUGEOT 107 o nr rej. [...], nr nadwozia [...] oraz kserokopię dowodu osobistego córki E. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 maja 2010r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się wyłącznie do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Za zwolnieniem z tego obowiązku muszą zatem przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że sytuacja strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko względem osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a więc rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i umożliwiają zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa. Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącej żądania przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek wykazania tych okoliczności ciąży na wnioskodawcy. Osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna więc wykazać, iż nie dysponuje środkami na ich poniesienie i nie jest w stanie ich zdobyć pomimo podjęcia niezbędnych działań. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi więc przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd uprawniony jest do dokonania oceny okoliczności powołanych we wniosku jedynie w oparciu o dane zamieszczone w urzędowym formularzu oraz dodatkowych oświadczeniach i dokumentach przez nią złożonych, w tym uzupełnionych w trybie art. 255 p.p.s.a. Przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności poparte przedłożonymi przez nią dokumentami nie pozwalają jednak przyjąć, że jej sytuacja majątkowa i osobista uzasadnia jego uwzględnienie. Wprawdzie emerytura jaką otrzymuje skarżąca nie jest wysoka, jednakże jest współwłaścicielką domu, który wynajęła. Z tego tytułu uzyskała dodatkowy dochód pozwalający jej na spłatę jednego z kredytów w całości we wrześniu 2010r. W związku z tym pozostał jej do spłaty kredyt w wysokości 20.000 zł (pismo z dnia 26 października 2010r.), w sytuacji gdy, jeszcze w sprzeciwie od postanowienia z dnia 21 maja 2010r. deklarowała, iż do spłaty pozostała jej kwota 29.000 zł. Okoliczność zaciągnięcia przez skarżącą kredytów i całkowitej spłaty jednego z nich świadczy natomiast raczej o jej możliwościach finansowych niż o ich braku. Dodać przy tym należy, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż posiada samochód osobowy z 2005r. Ze złożonego przez nią zaświadczenia o całkowitej spłacie kredytu wynika natomiast, iż był to kredyt zaciągnięty na zakup samochodu osobowego marki PEUGEOT 107. Chociaż skarżąca nie wskazała wartości tego samochodu, to jednak zauważyć należy, iż jest to zaledwie 5 – letni samochód, zaś w przypadku samochodowego osobowego marki PEUGEOT 107 jego średnia wartość rynkowa wynosi około 20.000 zł. Ponadto, skarżąca posiada 3580 akcji A. Akcje tej spółki podlegają publicznemu obrotowi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Według notowań z zamknięcia sesji Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie z dnia 23 listopada 2010r. ich kurs wynosił 42,28 zł. W tej sytuacji sama wartość posiadanych przez skarżącą akcji wynosiła aż 162.778 zł. Dodać przy tym należy, że skarżąca wprawdzie stwierdziła, iż środki pozyskane z ich sprzedaży zamierza przeznaczyć na pokrycie kosztów operacji, a być może na zakup mieszkania w bloku w związku z niemożnością samodzielnego utrzymania domu, lecz pomimo wezwania do przedłożenia stosownych zaświadczeń, m.in. o sytuacji zdrowotnej, poza kartą z leczenia szpitalnego sprzed 9 lat, nie podłożyła żadnych innych dokumentów mogących świadczyć o tym, iż takiej operacji rzeczywiście potrzebuje i jakie musiałaby ponieść związane z tym koszty. W tej sytuacji trudno uznać, iż posiadany przez skarżącą majątek nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, iż na obecnym etapie postępowania przed sądem jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 500 zł, zaś obowiązek jego uiszczenia ciąży solidarnie na skarżącej oraz pozostałych spadkobiercach skarżącego L. M. To natomiast oznacza, iż w wypadku jego uiszczenia przez któregokolwiek z pozostałych spadkobierców L. M, skarżąca zostanie zwolniona z obowiązku jego uiszczenia. Z uwagi na to, że obecna sytuacja materialna skarżącej nie pozwala uznać, iż zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku, należało orzec jak w sentencji z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. A.D.