II SA/Łd 1110/15

Dnia 10 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 roku sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...]r., nr [...], w sprawie odmowy przyznania P. B. zasiłku celowego na zakup żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 7 października 2015r. P. B. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Wskazał, na trudną sytuację dochodową, podkreślając, że jego jedynym dochodem jest renta w kwocie 591,37 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny 153 zł. Jak wskazał, innych dochodów nie uzyskuje. W ubiegłym roku otrzymał wprawdzie odszkodowanie, ale nic już z niego nie zostało. Musi natomiast ponosić koszty leczenia, dojeżdżać do lekarzy specjalistów i na badania. Pokrywa opłaty mieszkaniowe oraz telefoniczne, ponieważ telefon jest dla niego niezbędny. Następnie organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ pomocy społecznej ustalił, że P. B. mieszka z żoną i dwojgiem dzieci w wieku 2 lata i 8 lat, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe; żona z dziećmi gospodaruje odrębnie. Wnioskodawca utrzymuje się z renty w kwocie 591,37 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł, płaci dobrowolnie alimenty w kwocie 20,00 zł miesięcznie. Wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] r. zasądzona została na jego rzecz od A S.A. Oddział w Ł. kwota 14.770 zł należności głównej z ustawowymi odsetkami 7.117,52 zł, co daje 21.887,52 zł. Z kwoty tej A potrąciło koszty w kwocie 3.900,00 zł oraz koszty przelewu pocztowego 184,88 zł. Zainteresowanemu przelano kwotę 17.987,52 zł. Dalej Kolegium wskazało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji P. B. wyjaśnił, że zobowiązany był do przeprowadzenia remontów budynków i to uczynił. Ponadto, od otrzymanego odszkodowania powinny być odliczone koszty sprawy, które potracił mu A. Dodatkowo zobowiązany był zapłacić podatek dochodowy w kwocie 1.526,00 zł oraz opłatę pocztową 184,88 zł, co również nie zostało odliczone od kwoty odszkodowania. Kolegium wskazało również, że w piśmie z dnia 25 listopada 2015r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. dodatkowo wyjaśniła, iż z informacji Starostwa Powiatowego w P. z 13 listopada 2015r. wynika, że P. B. sam zgłosił roboty budowlane polegające na otynkowaniu ścian budynku mieszkalnego oraz gospodarczego, a nie jak podał, był zobowiązany do ich przeprowadzenia w trybie natychmiastowym. Ponadto z pisma Urzędu Skarbowego w P. z dnia 17 listopada 2015r. wynikało, że P. B. wpłacił podatek od uzyskanego odszkodowania w kwocie 1.526,00 zł w dniu 3 września 2015r., o czym organ I instancji powziął informację dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy stwierdził następnie, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2015r. poz. 163 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.s." – a także uregulowania wynikające z uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywienia "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (MP z 2013r., poz. 1024 ze zm.) oraz uchwały Nr [...] Rady Gminy W. z dnia [...]r. w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dz.Urz. Woj. [...] z 2014r. poz. 837). Powołując się na treść art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 7 pkt 2-15, a także na treść art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 1058), organ II instancji wyjaśnił, że w przypadku udzielenia pomocy na dożywianie w ramach programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", finansowanego z budżetu państwa, kryterium dochodowe dla osób korzystających z tej formy pomocy na terenie Gminy W. - uchwałą Rady Gminy - zwiększono do 150% kryterium dochodowego, ustalonego w art. 8 ustawy, co stanowi kwotę 951,00 zł. Dalej organ odwoławczy wskazał, że na gruncie ustawy, pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, a więc jakiekolwiek pozyskane przez stronę środki pieniężne, bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, z wyłączeniem odliczeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. i uwzględnieniem dochodu jednorazowego, o którym mowa w art. 8 ust. 11 tej ustawy, rozliczonego w sposób w tym przepisie wskazanym. Zatem w świetle powyższego, za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. należało także uznać otrzymane przez skarżącego odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Fakt uzyskania odszkodowania z ww. tytułu jest bezsporny i nie jest przez skarżącego kwestionowany. Pismo A S.A. Oddział Ł. - Teren z dnia 23 października 2015r. określa kwotę i termin wypłaty skarżącemu odszkodowania wraz z odsetkami na dzień 17 grudnia 2014r. w wysokości 21.887,52 zł. A za zgodą skarżącego z kwoty tej potraciło należne im koszty w kwocie 3.900,00 zł (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Ł. z [...]r.) oraz opłatę przekazu pocztowego za przelew w kwocie 184,88 zł. Ponadto skarżący uiścił podatek dochodowy od osób fizycznych w kwocie 1.526,00 zł i ta kwota w świetle ww. przepisów ustawy pomniejsza kwotę odszkodowania. W ocenie Kolegium, nie ulega jednak wątpliwości, że tak otrzymany przez skarżącego dochód z tego tytułu stanowi dochód jednorazowy przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (3.170,00 zł). Ustawodawca w art. 8 ust. 11 u.p.s. nie uwzględnia, ani przyczyn uzyskania jednorazowego dochodu, ani sposobu jego wydatkowania. Tym samym bez wpływu na wynik sprawy pozostają podnoszone przez skarżącego okoliczności przeznaczenia ww. dochodu na koszty sądowe oraz na konieczny i niezbędny remont budynków, jak i na inne cele. W niniejszej sprawie niewątpliwie w przypadku skarżącego kryterium dochodowe wynoszące 150% kryterium ustawowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zostało przekroczone. Dochód skarżącego stanowią: renta w kwocie 591,37 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, i kwota 1.696,79 zł tj. 1/12 kwoty 20.361,52 zł (21.887,52 zł - 1.526,00 zł podatek). Łącznie dochód wynoszący 2.421,16 zł przekracza kryterium dochodowe o 1.470,16 zł. Wobec powyższego Kolegium uznało, że skarżącemu nie może być przyznana pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że pomoc państwa ma charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie dochód skarżącego pozwala pokryć potrzebę zakupu żywności we własnym zakresie. Skarżący nie może oczekiwać, że pomoc społeczna będzie pokrywać jego niezbędne potrzeby, jak żywność, w sytuacji gdy uzyskane środki, jak podnosi, przeznaczył na inne cele, w tym na remont budynków. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do sądu administracyjnego złożył P. B., zarzucając bezprawne nieodliczenie od jego dochodu za wrzesień 2015 roku zapłaconego przeze niego we wrześniu 2015 roku podatku dochodowego, a także bezprawne zaliczenie do jego dochodu kwoty 3.900,00 złotych potrąconych kosztów sądowych z uzyskanego przezeń odszkodowania. Ponadto skarżący zarzucił nierozważenie i niewzięcie pod uwagę całokształtu jego istniejącej, trudnej sytuacji w jakiej się znajduje, a także naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i błędną wykładnię przepisów prawa. Skarżący zarzucił także nadużywanie przez pracowników GOPS w W. zajmowanego stanowiska oraz łamania kodeksu etyki pracownika socjalnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, na co przeznaczył pieniądze z uzyskanego odszkodowania oraz podkreślił, że kwota 3.900 zł nie może być przypisana do dochodu, ponieważ tych pieniędzy nie pozyskał, gdyż stanowią one potrącone koszty procesu, z którego wynikło wygrane przez niego odszkodowanie. Skarżący wskazał także na okoliczności konfliktu jego rodziny z pracownikami GOPS w W. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniósł o wyłączenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. od rozpoznawania spraw związanych ze skarżącym oraz jego rodziną z uwagi na istniejący konflikt, co może mieć wpływ na stronniczość w rozpoznawanych sprawach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Pismem z dnia 1 lutego 2016r. P. B. złożył uzupełnienie skargi, powołując się na okoliczności, które jego zdaniem stanowią o przekroczeniu uprawnień przez pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Następnie trzeba wskazać, że stosownie do art. 48 ust. 1 i 4 ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Jednocześnie we wskazanej już wyżej uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" lata 2014 – 2020 określono, że w ramach wskazanego programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Ze środków przekazywanych gminom z programu udziela się wsparcia w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Dalej podkreślić trzeba, że koniecznym warunkiem przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W stanie faktycznym sprawy skarżący niewątpliwe nie spełnia jednej z w/w przesłanek, bowiem jego dochód przekracza opisane wyżej kryterium dochodowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo zweryfikowało bowiem wyliczenia organu I instancji w tym zakresie przyjmując, iż dochód skarżącego stanowią: renta w kwocie 591,37,-zł., zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,-zł. i kwota 1.696,79,-zł. ({20.361,52,-zł. – 1526,00,-zł.}: 12) uzyskana tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Łącznie dochód skarżącego wynosi zatem 2.421,16,-zł. i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (wynoszące 951,-zł.) o 1470,16,-zł. To zaś eliminuje skarżącego z kręgu osób mogących skutecznie ubiegać się o świadczenie z pomocy społecznej. W tym miejscu podkreślić należy, że ustawodawca przyjął, iż system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno więc przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega). W rozpoznawanej sprawie, nie ulega żadnej wątpliwości, że skarżący w ciągu 12 miesięcy przed złożeniem wniosku uzyskał kwotę jednorazowego świadczenia przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kalkulacje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tym zakresie są, jak wspomniano, prawidłowe. Okoliczność natomiast, że organ i instancji nie uwzględnił zapłaconego przez skarżącego podatku dochodowego, nie ma dla rozstrzygnięcia znaczenia, bowiem po pierwsze została skorygowana przez organ odwoławczy, po wtóre również po odliczeniu podatku sytuacja skarżącego się nie zmienia (kryterium dochodowe zostało przekroczone). Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że od kwoty zasądzonej przez sąd z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości wraz z odsetkami należy odliczyć koszty sądowe, zasądzone od skarżącego na rzecz strony pozwanej. Dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 1 u.p.s. jest bowiem przychód pomniejszony o podatek dochodowy. W niniejszej sprawie przychodem jest zatem kwota 21.887,52 zł, ponieważ jest to kwota obejmująca zasądzone odszkodowanie 14.770,00,-zł. powiększone o należne odsetki. Koszty procesu nie stanowią zaś (podobnie jak inne ponoszone przez stronę wydatki, niewymienione enumeratywnie w art. 8 ust. 3 ustawy) podstawy do obniżenia dochodu. Również kwestia nieodoliczenia przez organ kosztu przelewu od otrzymanej przez skarżącego kwoty nie ma znaczenia, bowiem po pierwsze sposób rozliczenia przyjęty miedzy stronami nie ma dla organów pomocowych znaczenia, po drugie o koszt przelewu została powiększona wypłacona skarżącemu suma odszkodowania. Na marginesie też wskazać należy, że w postepowaniu podatkowym sam skarżący zadeklarował przychód podlegający opodatkowaniu na kwotę 21.887,52,-zł i od tej kwoty zapłacił podatek. Dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi zaś, jak już wielokrotnie podkreślano, przychód pomniejszony jedynie o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym, składki na ubezpieczenie społeczne i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Nawet wszakże kalkulacja postulowana przez skarżącego (uwzględniająca wyłącznie kwotę "wypłaty"), nie sprawiłaby, że osiągnąłby on dochód mieszczący się w ramach kryterium dochodowego. Jeżeli bowiem kwotę 17.987,52,-zł. pomniejszyć o kwotę zapłaconego podatku (liczonego i tak od wyższej kwoty), a następnie podzielić na 12 miesięcy, miesięczny dochód (z tytułu samego tylko świadczenia jednorazowego) wyniesie 1.371,79,- zł., co już przekracza kwotę 951,00,- zł kryterium dochodowego. Okoliczność natomiast na co skarżący przeznaczył uzyskane środki pozostaje dla kalkulacji wysokości dochodu bez znaczenia. Kwestia zaś akcentowanego przez skarżącego konfliktu pomiędzy nim a pracownikami organu pomocowego, wobec niesformułowania w toku kontrolowanego postępowania wniosku o wyłączenie pracownika (lub pracowników), nie ma wpływu na ocenę prawną zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia. A. P.