II SA/Łd 1132/14

Dnia 30 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 roku przy udziale --- sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. J. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił A. J. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad K. J. w okresie od 1 kwietnia 2014 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. 623,00 zł. Na podstawie wniosku o przyznanie świadczenia oraz dokumentów załączonych do wniosku organ ustalił, że łączny dochód składający się z emerytury K. J. uzyskany w rodzinie w 2012 r. wyniósł 19111,65 zł. W związku z tym miesięczny dochód wyniósł 1592,64 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie za 2012 r. wyniósł 796,32 zł i przekroczył próg dochodowy 623,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji A. J. podniósł, że dochód z emerytury matki jest źródłem utrzymania czterech osób, w tym dwóch jego dzieci – M. i M. J.. Z otrzymywanej emerytury płacone są alimenty na dzieci w wysokości 500 zł miesięcznie i pokrywane są wydatki związane z koniecznością opieki nad obłożnie chorą matką. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podkreśliło, że w myśl art. 3 pkt 2 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. W niniejszej sprawie należało wziąć pod uwagę dochód osiągnięty w 2012 r. Kolegium wskazało, że A. J. w dniu 22 kwietnia 2014 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką K. J. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie znajdującej się w aktach administracyjnych dokumentacji Kolegium uznało, że dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kryterium ustawowe wynikające z art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznawanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, jest uzależnione wyłącznie od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Kryteria przyznawania świadczeń określone zostały przez ustawodawcę w sposób jednoznaczny i wyczerpujący. W ocenie organu zaskarżona odwołaniem decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję organu II instancji A. J. podniósł, że stan zdrowia matki pogorszył się i w związku z tym zmuszony został do rezygnacji z podjętego zatrudnienia. Podkreślił, że matka utrzymywała ze swej emerytury również dwóch jego synów, na których zobowiązany był płacić alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie. W jego ocenie organy administracji pominęły tę kwestię w wydanych decyzjach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. skarżący oświadczył, że jego matka K. J. zmarła w listopadzie 2014 r., niemniej jednak domaga się wypłaty zaległego zasiłku opiekuńczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Na wstępie wskazać należy, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzone zostało do porządku prawnego ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) jako forma pomocy rodzinom osób niepełnosprawnych. Podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, iż na A. J. ciążył obowiązek alimentacyjny wobec zmarłej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast dla rozstrzygnięcia kwestii spornej w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma art. 16a ust. 2 u.ś.r., który uzależnia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego od wysokości dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki. Warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie kryterium dochodowego wskazanego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Wskazać należy, że w dniu orzekania przez organ I instancji oraz organ II instancji kryterium dochodowe stanowiła kwota 623,00 zł, zgodnie z brzmieniem Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz.959). Następnie zauważyć należy, że w świetle postanowień u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 pkt 1 u.ś.r.). W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r., dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei przez dochód członka rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4 u. ś. r. (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 u.ś.r.). W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego dnia 22 kwietnia 2014 r., więc organ zobligowany był ustalić prawo do świadczenia na rok zasiłkowy 2013/2014. Organ zasadnie zatem ustalał dochody rodziny za rok 2012, który to rok poprzedzał okres zasiłkowy. W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy wyliczył dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego w roku kalendarzowym 2012, który wyniósł 796,32 zł. Z ustaleń organu opartych na zgromadzonej w aktach dokumentacji wynika, że na dochód "rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki" składają się: dochód skarżącego - 0 zł oraz dochód K. J. (matki skarżącego) – 19111,65 zł. Przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł więc 1592,64 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 796,32 zł, przekraczającą kryterium dochodowe wynoszące 623,00 zł o 173,32 zł. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że A. J. we wniosku o przyznanie świadczenia jako członków rodziny podał swoich synów – M. J. oraz M. J.. Jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy do rodziny wnioskodawcy nie należało doliczać dzieci. Jak wynika z akt sprawy, w tym z załączonego wyroku z dnia 9 listopada 2007 r. orzekającego rozwiązanie związku małżeńskiego A. J. i A. J., jako miejsce zamieszkania dzieci zostało ustalone miejsce zamieszkania matki. A. J. został natomiast zobowiązany do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania dzieci poprzez uiszczanie alimentów kwocie po 500 złotych miesięcznie, a zatem nałożony został na skarżącego obowiązek alimentacyjny poprzez zapłatę kwoty alimentów do rąk drugiego rodzica, na którego utrzymaniu dzieci pozostają. Uzasadniony jest zatem wniosek, iż pomimo faktu że władza rodzicielska przysługuje nadal obojgu rodzicom, dzieci A. J. pozostają w gospodarstwie domowym matki i dla potrzeb wyliczania dochodu na gruncie u.ś.r. nie mogą zostać uznane za członków rodziny skarżącego. Odnosząc się z kolei do zarzutu, iż organy orzekające w sprawie winny uwzględnić fakt, iż skarżący ponosił wydatki w formie alimentów na rzecz synów, to wskazać należy, że organy wyliczając dochód rodziny w 2012 r. słusznie nie wzięły pod uwagę tychże alimentów. Jak wynika z akt sprawy w 2012 r. A. J. nie osiągał żadnych dochodów. Natomiast dochodów uzyskanych w 2013 r. zasadnie nie wzięto pod uwagę, bowiem warunkiem zastosowania instytucji uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest to, by dochód ten uzyskiwany był w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Jak wynika z akt sprawy skarżący zrezygnował z wykonywania pracy przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku. Ze względu na fakt, iż skarżący w okresie zasiłkowym nie osiągnął żadnego dochodu, nie można było zastosować instytucji pomniejszenia uzyskanego dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W tej sytuacji nie znaczenia okoliczność faktyczna, iż alimenty płacone były z emerytury otrzymywanej przez matkę skarżącego. To bowiem A. J. był osobą zobowiązaną wyrokiem sądowym do płacenia alimentów, a nie jego matka. Przekazywanie przez matkę środków pieniężnych na zapłatę alimentów miało charakter dobrowolny. Ze względu na powyższe, uzyskanego przez K. J. dochodu nie można pomniejszyć o kwotę alimentów płaconych na rzecz dzieci A. J.. Końcowo przypomnieć należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 u. ś.r. jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji. Trybunał wskazał, że w świetle postanowień Konstytucji prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych przysługuje rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Ograniczenie prawa do świadczenia, do tych którzy szczególnie potrzebują wsparcia, jest zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej. Rola państwa w udzielaniu pomocy rodzinom winna być subsydiarna. Wyodrębnienie grupy rodzin za pomocą kryterium dochodowego uwzględnia różnice w położeniu faktycznym beneficjentów a w konsekwencji umożliwia skierowanie wsparcia do rodzin potrzebujących, których członkowie nie są w stanie podołać ciążącym na nich obowiązkom. Wobec okoliczności, iż w sprawie zaistniała po stronie skarżącego negatywna przesłanka przekroczenia kryterium dochodowego, która uniemożliwiła przyznanie mu wnioskowanego świadczenia, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151P.p.s.a. a.tp