II SA/Łd 1133/04

Dnia 19 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Asesor Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2005 roku sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [....] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz T. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił T. B. przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od kwietnia 1944 r. do kwietnia 1945 roku. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ stwierdził, iż zgodnie z art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945". Organ uznał, opierając się na wybranych publikacjach dotyczących historii II wojny światowej, iż skarżąca została deportowana do pracy przymusowej na okres od kwietnia 1944 r. do 15 września 1944 roku, czyli do czasu zajęcia merostwa Tannay – Ardeny przez wojska alianckie, a ewentualne kontynuowanie pracy po dacie kapitulacji Niemiec nie spełnia warunku pracy przymusowej. Opierając się na tych ustaleniach organ uznał, iż skarżąca została deportowana do pracy przymusowej na okres w sumie 5 miesięcy i 15 dni, a więc krócej niż minimalny okres wymagany przez ustawę. W decyzji tej skarżąca została pouczona o możliwości zwrócenia się, w terminie 14 dni do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenia sprawy. Powyższa decyzja została doręczona T. B. 4 sierpnia 2003 roku. W dniu 30 września 2003 roku, skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o zmianę niekorzystnej dla niej decyzji. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, iż pomimo zajęcia 15 września 1944 roku merostwa Tannay – Ardeny przez następne 10 miesięcy nie mogła powrócić na teren, z którego została deportowana. Skarżąca powołując się na przepisy prawa międzynarodowego oraz przepisy prawa pracy podniosła, iż czas pracy liczy się od wyjścia z domu do powrotu do niego, a zatem w przypadku skarżącej należy uznać, że została deportowana do pracy przymusowej na okres 16 miesięcy. Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził uchybienie terminu do złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...]. Uzasadniając wydane postanowienie organ wskazał, iż zgodnie z art. 129 § 2 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił, iż decyzja z dnia [...] została doręczona skarżącej 4 sierpnia 2003 roku, natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony 30 września 2003 roku, a zatem po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia. Organ pouczył ponadto skarżącą o możliwości złożenia skargi do właściwego miejscowo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej 20 sierpnia 2004 roku. W dniu 1 września 2004 roku do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w związku z kierowaniem spraw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, złożono pismo Kombatanckiego Związku Dzieci Wojny Rzeczypospolitej podpisane m. innymi przez H. W.. W piśmie tym stwierdzono, iż w rozpatrywanej sprawie odwołanie od decyzji z dnia [...]zostało wniesione w terminie oraz stwierdzono, że T. B. była w okresie II wojny światowej ofiarą represji wojennych. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, uznając powyższe pismo za kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z dnia [...], Nr [...] stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ uznał, iż pomimo pouczenia skarżąca ponownie odwołała się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zamiast wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła organowi, iż stwierdzając niedopuszczalność wniesienia odwołania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wziął pod uwagę treści złożonego przez nią pisma. W dalszej części skargi T. B. ponownie podniosła, iż została deportowana do pracy przymusowej w kwietniu 1944 roku. Teren, na który została deportowana pozostawał pod zarządem Niemców do kwietnia 1945 roku, czyli przez 13 miesięcy. Skarżąca podniosła, iż wbrew ustaleniom organu, walki w okręgu Ardeny toczyły się jeszcze po 15 września 1944 roku, która to data została przyjęta przez Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako przejęcie tego obszaru przez aliantów. W końcowej części skargi T. B. ponownie podniosła, iż czas zniewolenia powinien być liczony od wyjścia z domu do powrotu do niego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając złożony wniosek organ stwierdził, że w decyzji z dnia [...] skarżąca została pouczona o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, natomiast działający w imieniu T. B. Kombatancki Związek Dzieci Wojny złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w związku z czym organ wydał postanowienie o niedopuszczalności wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji (postanowienia), tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji (postanowienia), a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem dokonać oceny zaskarżonej decyzji (postanowienia) także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję (postanowienie) strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 7 i 9 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 29 Kpa stronami postępowania administracyjnego mogą być również organizacje społeczne. Organizacja taka w myśl art. 31 Kpa może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, bądź dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione jej celami statutowymi i gdy przemawia za tym interes społeczny. Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. W postępowaniu administracyjnym Stowarzyszenie Kombatancki Związek dzieci Wojny Rzeczypospolitej nie złożyło wniosku o dopuszczenie tej organizacji do udziału w postępowaniu, a organ nie wydał w tym przedmiocie żadnego postanowienia. Organ nie mógł przeto przyjąć, że Stowarzyszenie to ma w tym postępowaniu przymiot strony w rozumieniu art. 29 Kpa i jest uprawnione do składania odwołań. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przeoczył jednak, że do akt sprawy złożone zostało pełnomocnictwo udzielone przedstawicielowi Stowarzyszenia H. W. i dokument ten spełnia wymogi pełnomocnictwa udzielonego osobie fizycznej, a określonego przepisem art. 33 Kpa. H. W. podpisał również kolejne pismo, nadane listem poleconym w dniu 1.09.2004 r., które organ potraktował jako niedopuszczalne odwołanie od postanowienia z dnia [...]. Należało zatem przyjąć, ze pismo to złożone zostało przez pełnomocnika skarżącej. W jego treści mowa jest "o kierowaniu sprawy do Sądu Administracyjnego", na co organ nie zwrócił uwagi, uchybiając tym samym obowiązkom określonym w art. 7 i 9 Kpa. Zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi w art. 63, 65, 128 i 140 Kpa jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie można jednak przyjąć, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Jest to niedopuszczalne chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej pismo. O tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane. W razie wątpliwości organ, mając na względzie postanowienia art. 7-9 Kpa, powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska. Odstąpienie od tej czynności stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - art. 9 Kpa, które może mieć wpływ na wynik sprawy (vide: wyroki NSA z dnia 13.11.1998 r. IISA 1428/98, LEX nr 41815; z dnia 14.11.2001 r. VSA 552/01 LEX nr 41815; z dnia 4.04. 2002 r. ISA 2188/00 LEX nr 81741). W niniejszej sprawie, pomimo istniejących wątpliwości co do charakteru pisma z dnia 1.09.2004 r. (czy jest to odwołanie, czy skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ), organ nie wezwał pełnomocnika skarżącej do zajęcia jednoznacznego stanowiska , a konsekwencji dowolnie przyjął, że jest to odwołanie. Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie poniesionych przez skarżącą kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).