II SA/Łd 1147/12

Dnia 5 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2013 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania A. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej A. P. w dniu 3 listopada 2011 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta T. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz córki M. P. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 września 2008 r. w łącznej kwocie 6.940,50 zł, a także z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. w łącznej kwocie 3.197,66 zł. Powyższy wniosek organ przekazał do Wójta Gminy R., celem jego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy R. na podstawie art. 2 pkt 9, art. 30 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.) odmówił A. P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych. Zdaniem organu I instancji zadłużenie wnioskodawcy wynosi 6.940,50 zł. i powstało w wyniku niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie długu może nastąpić po spełnieniu przez dłużnika warunków określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. kiedy egzekucja alimentów jest skuteczna przez okres 3, 5, 7 lat, w wysokości zasądzonych alimentów. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia 18 lipca 2012 r. wynika natomiast, że A. P. nie spełnia warunku skuteczności egzekucji. W odwołaniu od tej decyzji A. P. podniósł, że jego sytuacja materialno - bytowa jest bardzo trudna, zamieszkuje w prymitywnych warunkach, nie ma pracy, jest osobą samotną, chorą i utrzymuje się wyłącznie z pracy dorywczej oraz bezinteresownej pomocy rodziny. Powstałe zadłużenie jest wynikiem braku stałej pracy oraz pogarszającego się stanu zdrowia, a w wieku 59 lat możliwości podjęcia zatrudnienia są już niemożliwe. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie ocena możliwości umorzenia zobowiązań dłużnika alimentacyjnego, powstałych wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). W pozostałym zakresie objętym wnioskiem, sprawa dotycząca umorzenia zobowiązania dłużnika alimentacyjnego powstałego wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) została rozpatrzona przez organ właściwy wierzyciela, bowiem decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta T. umorzył w całości powstałe zobowiązanie wraz z odsetkami. Następnie Kolegium podniosło, że w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2007 r. ustalone zostało prawo do zaliczki alimentacyjnej dla córki A. P. – M. P. w wysokości 200 zł miesięcznie, natomiast w okresie od 1 września 2007 r. do 30 września 2008 r. w wysokości 170 zł miesięcznie. Łączna suma wypłaconych zaliczek alimentacyjnych stanowi kwotę 6.610 zł, która powiększona o 5% odsetek wynosi 6.940,50 zł. Ustawa o zaliczce alimentacyjnej w myśl art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7) utraciła moc obowiązującą. Od dnia 1 października 2008 r. weszła w życie wspomniana wyżej ustawa z dnia 7 września 2007 r., która w rozdziale 7 wprowadza przepisy przejściowe, wśród których brak jest przepisu, który expressis verbis regulowałby umarzanie należności dłużników alimentacyjnych na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Tym samym sprawy dotyczące umarzania należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zostały potraktowane jako podlegające regulacjom nowej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co - w przypadku złożenia przez dłużnika alimentacyjnego wniosku o umorzenie należności z tytuły wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych po 1 października 2008 r. - oznacza bezpośrednie stosowanie nowego prawa. Następnie organ przytoczył brzmienie art. 30 ust. 1 i art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wywodząc, że w niniejszej sprawie Wójt Gminy R. w stosunku do A. P. jest wyłącznie organem właściwym dłużnika, co daje mu uprawnienie do zastosowania art. 30 ust. 1 w/w ustawy w warunkach uznania administracyjnego tylko wówczas, gdy zachodziła skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres co najmniej 3, 5, bądź 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Terminy 3, 5, 7 lat, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, są elementem normy prawa materialnego, przy czym ustawa nie zawiera wskazań, w jaki sposób obliczać upływ tego terminu. W ocenie Kolegium należy przyjąć, że użycie wyrażenia "przez okres ... lat" należy rozumieć jako wykładnik relacji przestrzennej między datą wydania decyzji, a końcem wyznaczonego terminu, co w niniejszej sprawie obejmuje zbadanie okresu od sierpnia 2005 r. do sierpnia 2012 r. Jak wynika z przedstawionych w sprawie dokumentów wysokość zasądzonych od A. P. alimentów na rzecz córki M. P. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 5 grudnia 2000 r., sygn. akt III RC 909/00, w okresie obejmującym analizowany przedział czasowy, wynosiła 200 zł miesięcznie. Badając zatem okres ostatnich 3 lat, A. P. w celu spełnienia warunków określonych w art. 30 ust. 1 w/w ustawy winien dokonać wpłat zasądzonych alimentów w łącznej wysokości co najmniej 7.200 zł, przez okres 5 lat w łącznej wysokości co najmniej 12.000 zł, zaś przez okres 7 lat w łącznej wysokości co najmniej 16.800 zł. Z uzyskanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. informacji z dnia 18 lipca 2012 r. wynika, że w okresie ostatnich 3, 5 bądź 7 lat, egzekucja zasądzonych od A. P. alimentów nie była skuteczna, wobec czego w świetle przedstawionego stanu prawnego oraz faktycznego uznać należy, iż wpłaty dokonywane przez dłużnika alimentacyjnego, nie wypełniają warunków określonych w art. 30 ust. 1 w/w ustawy, bowiem częściowa skuteczność egzekucji zasądzonych alimentów w okresie wcześniejszym niż terminy określone w art. 30 ust. 1 w/w ustawy nie uprawnia do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie jego zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wprawdzie organ właściwy dłużnika działa w ramach uznania administracyjnego, to jednak wobec kategorycznych warunków zamieszczonych w art. 30 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, dotyczących obowiązkowej skuteczności egzekucji, trudna sytuacja materialna i osobista dłużnika alimentacyjnego nie stanowi - w przekonaniu Kolegium - samodzielnej podstawy do uwzględnienia zgłoszonego żądania, o ile nie zostanie spełniony podstawowy warunek wskazany w przywołanym przepisie, dotyczący skuteczności egzekucji. Zatem dopiero wypełnienie pierwszej przesłanki będzie umożliwiało organowi administracji podjęcie dalszej analizy w zakresie możliwości umorzenia dłużnikowi zaległości, biorąc pod uwagę jego trudną sytuację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. P. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, argumentując, że spełnia przesłanki do zastosowania art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z uwagi na skuteczność egzekucji. Skarżący zauważył, że w okresie od 2002 r. do 2005 r. dokonał wpłat do komornika w kwocie 4.230,21 zł, zaś od 2005 r. dokonywał wpłat na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej wysokości 10.068,81 zł i obecnie nie posiada zaległości w spłatach należności. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanej decyzji. W dniu 15 stycznia 2013 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego, w którym podniósł, iż nigdy nie uchylał się od płacenia alimentów, a powstałe zaległości regulował w miarę własnych możliwości. Skarżący przedłożył pismo ZUS Oddział w T. z dnia 28 listopada 2012 r. potwierdzające, że na poczet spłaty należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego w okresie od 2002 r. wpłynęła łącznie kwota 12.741,58 zł. W okresie 2002 r. - 04.2004 r. wpłat dokonał Komornik Sądowy prowadzący egzekucję na kwotę 2.672,77 zł, natomiast od 07.2005 zadłużenie regulował A. P. w ramach układu ratalnego, wpłacając łącznie kwotę 10.068,81 zł. Podsumowując skarżący podkreślił, że jego sytuacja życiowa jest bardzo trudna, nie jest w stanie poradzić sobie sam i zmuszony jest prosić o pomoc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd, badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy R. o odmowie umorzenia A. P. należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, stwierdził, że odpowiada ona prawu i brak jest przesłanek do usunięcia jej z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), która - jak trafnie argumentowało Kolegium - weszła w życie z dniem 1 października 2008 r., i w Rozdziale 7 zatytułowanym "Przepisy przejściowe, uchylające i przepisy o wejściu w życie" nie uregulowała expressis verbis kwestii dotyczących umarzania należności dłużników alimentacyjnych z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.) zaliczek alimentacyjnych. W takiej sytuacji, wobec milczenia ustawodawcy, należało stosować przepisy obecnie obowiązującej ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów -(ust. 1). Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Brzmienie art. 30 ust. 1 ustawy poprzez odesłanie do należności, o których mowa w art. 28 ust. 1, a mianowicie: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy (pkt 1), należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (pkt 2) oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (pkt 4), nie budzi - w przekonaniu Sądu - wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ocena przesłanek umorzenia wobec dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych w trybie przepisów ustawy z 2005 r. zaliczek alimentacyjnych winna odbywać się wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. Przepis art. 30 ust. 2 dotyczy bowiem tylko należności, powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy on natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 980/10 oraz z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1426/11 – dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl). Przenosząc poczynione wyżej ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że wniosek skarżącego A. P. odnosił się do umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, tj. należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy, wypłaconych w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2007 r. córce skarżącego M. P. w wysokości 200 zł miesięcznie oraz w okresie od 1 września 2007 r. do 30 września 2008 r. w wysokości 170 zł miesięcznie. W tej sytuacji jedyną i konieczną przesłanką rozstrzygania o zakresie należności, jakie mógł umorzyć organ właściwy dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych, była skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości określonej w sposób procentowy i w okresach przewidzianych w art. 30 ust. 1 ustawy. Warunek ten w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony. Z załączonej do akt sprawy informacji przekazanej organowi I instancji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. pismem z dnia 18 lipca 2012 r. wynika, że w okresie ostatnich 3, 5 czy też 7 lat egzekucja zasądzonych od skarżącego alimentów była nieskuteczna, zaś wysokość dokonywanych przez niego sporadycznie wpłat nie odpowiada warunkom określonym w art. 30 ust. 1. Dodać w tym miejscu trzeba, że podnoszona przez skarżącego częściowa skuteczność egzekucji zasądzonych alimentów we wcześniejszych okresach czasu, jak trafnie oceniło Kolegium, nie mogła mieć znaczenia dla oceny wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W ocenie Sądu, kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Z tego też względu argumenty skarżącego, dotyczące jego niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i finansowej oraz ewentualne powody powstania zadłużenia, nie mogły mieć znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Podsumowując, Sąd stwierdził, że decyzja Kolegium jest zgodna z prawem i nie zachodzą przesłanki do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, zwłaszcza w oparciu o podniesione zarzuty skargi. Z tego też powodu Sąd zobligowany był oddalić skargę. O powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. a.bł.