II SA/Łd 1153/04

Dnia 18 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant Tomasz Porczyńska, po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi F. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz F. G. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] w dniu [...] utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji zauważył, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona nie podała nowych faktów, które byłyby nieznane Kierownikowi Urzędu podczas podejmowania decyzji. Podkreślił nadto, iż wniosek z uwagi na całokształt materiału dowodowego nie zasługiwał na uwzględnienie, podnoszona przez stronę okoliczność pobytu ciężarnej matki zainteresowanego w obozie przesiedleńczym w Ł. i fakt urodzenia strony na deportacji nie jest bowiem represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371} i nie ma wpływu na przyznanie uprawnień kombatanckich zainteresowanemu. W skardze na powyższe rozstrzygniecie F. G. podkreślił, iż informację o możliwości ubiegania się o przyznanie dodatku kombatanckiego z tytułu przebywania jego ciężarnej matki w dniach od 20 marca 1943 r. do 7 kwietnia 1943r. w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A udzielił mu "Urząd Rejonowy do Spraw Kombatantów w Ł. przy ul. B", Zauważył, iż ciężkie warunki, w jakich przebywała jego matka będąc z nim w ciąży miały bardzo duży wpływ na jego zdrowie, gdyż urodził się on "bardzo chorowity" i miał padaczkę. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do § 2 pierwszego z wymienionych przepisów, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego oraz legalność zaskarżonych rozstrzygnięć tego organu, tj . ich zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Z tego względu Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może, stosownie do art. 145 § l ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić go, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeśli stwierdzi: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § l, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu. Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich. Podstawę prawną tej decyzji stanowi przepis art. 4 ust. l pkt l lit.c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj . Dz. U. z 1997, Nr 142, poz. 950 ze zm.). Stosownie do powołanego przepisu represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu dzieci do lat 14 miały charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Podniesiony w skardze zarzut sprowadza się w istocie do wykładni użytego w powołanym wyżej przepisie pojęcia osoby represjonowanej, a mianowicie do ustalenia, czy dziecko pozostające w łonie matki przebywającej w miejscu odosobnienia również jest objęte regulacją powołanego przepisu i czy w związku z tym przysługują mu uprawnienia kombatanckie za okres poddania go tejże represji. W tej kwestii, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podzielił wyrażony wielokrotnie w orzecznictwie sądowym wprawdzie na gruncie lit. a powołanego przepisu, ale odnoszący się również do mającego zastosowanie w tej sprawie przepisu lit. c, pogląd, wedle którego pojecie osoba podlegająca represjom oznacza również dziecko poczęte, jeśli urodziło się żywe (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 29 maja 1996r., III ARN 27/96, OSNAPU 1996r., nr 24, poz. 366 czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 1996r., SA/Ka731/95, nie publ.). Rozszerzającą interpretację powołanego pojęcia nakazują względy humanitarne, osoby pozostające w fazie życia prenatalnego .(nasciturus) , w łonie matki, gdy ta przebywała w obozie przejściowym, były poddane takim samym represjom jak matka, z reguły też okoliczność pobytu w miejscach odosobnienia i ciężkie warunki tam panujące miały ogromny wpływ na stan zdrowia matki ale także i poczętego a nie narodzonego dziecka, a skutki tego pobytu były wielokrotnie odczuwane przez te osoby przez całe życie. Nie sposób też racjonalnie uzasadnić poglądu, wedle którego sytuacja poczętego a nienarodzonego dziecka była inna niż matki poddanej represjom i że represja nie rozciąga się na to dziecko w fazie życia prenatalnego pod warunkiem że urodziło się zdrowe. W analizowanej sprawie bezsporne jest, iż F. G. urodził się we Francji w miejscowości S. w dniu [...]. W ocenie Sądu, nie została natomiast, wyjaśniona, choć uzasadnienie zaskarżonej decyzji zdaje się sprawiać inne wrażenie, podnoszona przez skarżącego okoliczność pobytu jego ciężarnej matki w okresie od marca do kwietnia 1943r. w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A, a następnie wywiezienia jej na roboty przymusowe do Francji do miejscowości S. i urodzenia tam skarżącego. Z załączonych akt administracyjnych wynika bowiem, że zebrany w sprawie w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest niekompletny, a organ nie ustosunkował się do rozbieżności, jakie wynikają z tego materiału, a mianowicie do rozbieżności między treścią zaświadczeń Archiwum Państwowego a zeznaniami świadków na okoliczność pobytu matki skarżącego w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A. Z tego względu, a także z uwagi na wskazaną wyżej wykładnię pojęcia osoba represjonowana, nie sposób zaakceptować wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dość jednoznacznego poglądu, wedle którego okoliczność pobytu ciężarnej matki w obozie przesiedleńczym w Ł. i fakt urodzenia strony na deportacji nie jest represją w rozumieniu powołanej ustawy i nie ma wpływu na przyznanie uprawnień kombatanckich zainteresowanemu. Przebywanie skarżącego F. G. w fazie życia prenatalnego w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A, wbrew temu co twierdzi organ, należałoby uznać za represję w rozumieniu art. 4 ust. l pkt l lit c powołanej ustawy, przy założeniu jednak że w toku postępowania wyjaśniającego spełniającego wszystkie wymogi określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj . Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zwanej dalej k.p.a. zostałoby udowodnione, że matka skarżącego przebywała w okresie od marca do kwietnia 1943r. w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A i w tym czasie była w ciąży. Ponownie prowadząc postępowanie organ administracji publicznej winien zatem zebrać wszechstronny materiał dowodowy na okoliczność pobytu matki skarżącego w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A, a następnie dokonać jego oceny zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 80 k.p.a. Kontrolując zaskarżoną decyzje Sąd dopatrzył się także naruszenia art. 81 k.p.a., wedle którego okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeśli stroną miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Powołany przepis ustanawia prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było więc pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Przeprowadzenie dowodu czyni bowiem wiarygodną okoliczność faktyczną dopiero wtedy, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do dowodu. Zachowanie tych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzanego dowodu. Zaniechanie przez organ powyższych czynności stanowi z kolei naruszenie wyrażonej w art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Tymczasem w aktach sprawy brak jest końcowego oświadczenia strony oraz dowodu potwierdzającego zawiadomienie strony o zakończeniu postępowania dowodowego i wezwania strony do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] narusza przepisy art. 107 § l i § 3 k.p.a. Stosownie do powołanych przepisów obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest uzasadnienie prawne, które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Użycie w § 3 powołanego przepisu zwrotu, iż uzasadnienie powinno wyjaśniać podstawę prawną oznacza, iż organ winien wyjaśnić stronom zasadność zastosowania przepisu prawnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy, jak również treść tego przepisu, w szczególności zaś użyte w przepisie pojęcia budzące wątpliwości interpretacyjne. Uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz ocenę ustalonego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawą. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Strona ma bowiem prawo znać motywy i przesłanki podjętej decyzji, gdyż bez tego nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem. Obowiązek uzasadniania decyzji wynika nie tylko z powołanego przepisu, ale także z ogólnych zasad k.p.a., przede wszystkim zaś z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady przekonywania strony o słuszności podjętego przez organ rozstrzygnięcia (art. 11 k.p.a.) (wyrok NSA z 15 lutego 1984r., SA/Po 1122/83, GAP 1986r, nr 4, s. 45). Analiza decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dowodzi, iż nie spełnia ona wymogów powołanego przepisu. W uzasadnieniu tej decyzji nie przytoczono ani treści przepisu art. 4 ust. l pkt l lit.c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997, Nr 142, poz. 950 ze zm.), ani nie wyjaśniono jego treści przepisu, w szczególności zaś nie dokonano wykładni pojęcia "osoba represjonowana", ani nawet nie powołano numeru tegoż przepisu. Decyzja ta zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, iż okoliczność pobytu ciężarnej matki w obozie przesiedleńczym w Ł. i fakt urodzenia strony na deportacji nie jest represją w rozumieniu powołanej ustawy i nie ma wpływu na przyznanie uprawnień kombatanckich zainteresowanemu. Wskazane sformułowanie, zdaniem Sądu, nie spełnia wymogu powołanego wyżej przepisu art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza również, iż naruszono wyrażoną w art.ll k.p.a. zasadę przekonywania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należało bowiem przede wszystkim wyjaśnić pojęcie osoby represjonowanej, a następnie odnosząc się do ustalonego i udowodnionego stanu faktycznego sprawy wskazać motywy, które przesądziły o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne. O kosztach postępowania miedzy stronami orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a. Stosownie bowiem do powołanego przepisu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § l pkt l lit a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.(Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póz. zm. ), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] Nr[...].