II SA/Łd 1155/05

Dnia 1 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referendarz Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2006 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi T. K. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. L. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił S. L. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Ł. przy ul. [...] w 1944 roku. Uzasadniając decyzję organ stwierdził, iż skarżący, poza własnym oświadczeniem, nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących, że zachodzą w jego sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c wskazanej wyżej ustawy o kombatantach. Wskazał ponadto, iż skarżący we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich podniósł także fakt pobytu w obozie w D., na co również nie przedstawił dowodów. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. L. dołączył zeznania dwóch świadków oraz pismo Czerwonego Krzyża, które - w ocenie skarżącego - potwierdzają jego pobyt w obozie w D.. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 30 czerwca 2005r. W uzasadnieniu wskazał, iż art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy precyzuje krąg osób, którym mogą być przyznane uprawnienia kombatanckie. Podniósł ponadto, iż wykaz obozów i miejsc odosobnienia umożliwiających ubieganie się o przyznanie uprawnień kombatanckich określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ). Organ powołał się także na pismo informacyjne z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] ( znak: [...]), z którego wynika, że obóz przejściowy w D. ( Durchgangslager dachu ) był obozem, w którym grupowano przejściowo przywiezionych jednym transportem Polaków przed rozesłaniem do różnych miejsc pracy i podlegał urzędowi pracy. Obóz ten nie miał nic wspólnego z obozem koncentracyjnym w D., który podlegał władzom bezpieczeństwa Rzeszy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów stwierdził, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by skarżący przebywał w obozie koncentracyjnym lub jego podobozie. Również sam skarżący w trakcie postępowania nie podnosił, iż przebywał w obozie koncentracyjnym w Dachu, tylko w obozie przejściowym, co do którego charakteru wypowiedział się kompetentny organ w przywołanym powyżej piśmie. Organ wskazał ponadto, iż skarżący składając wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich powołał się na swój pobyt w obozie w Ł. przy ul. A. Kierownik Urzędu stwierdził jednakże, iż poza własnym oświadczeniem S. L. nie przedstawił na potwierdzenie tego faktu żadnych dowodów, dlatego też orzekł, jak wyżej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. L. podniósł, iż był osadzony w obozie jenieckim w Ł., a następnie przewieziony do obozu jenieckiego na terenie Niemiec. Stwierdził, iż w tym czasie miał 14 lat, traktowany był jednakże jak osoba dorosła. Zdaniem skarżącego wskazana okoliczność powinna być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu jego sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wywodząc, jak w treści zaskarżonej decyzji. Udział w przedmiotowej sprawie zgłosiła Prokuratura Okręgowa w Łodzi, której przedstawiciel wnioskował o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Artykuł 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia ( art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ). Stwierdzenie wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa wchodzi z kolei w rachubę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotową sprawę stwierdził, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego zaszła konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Na wstępie należy podkreślić, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracji publicznej winno zapewnić przed wydaniem decyzji dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 kpa. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy zarówno pod względem okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe stosowanie prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzują unormowania zawarte w art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa. Wynika z nich, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a ponadto, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ dopuścił się ponadto w niniejszej sprawie naruszenia zasad określonych w art. 8-10 kpa. Wynika z nich między innymi, że organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto czuwają one nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kodeks postępowania administracyjnego, odrzucając zasadę "ignorantia iuris nocet", nakazuje pouczać stronę o przysługujących jej prawach, a zatem niedopełnienie przez organ obowiązku pouczenia strony, należy traktować jako takie naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Wywiązanie się z tego obowiązku ma tym większe znaczenie w sprawach, w których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 1984r. sygn. III SA 729/84 - GAP 1987 nr 21, str. 42 i z dnia 27 marca 1985r. sygn. III SA 153/85 - GAP 1986 nr 4, str. 44). W ocenie Sądu obowiązek ten nabiera szczególnego znaczenia w przypadku osób starszych, które z uwagi na zaawansowany wiek i nieporadność nie są w stanie zadbać właściwie o swoje prawa, a także z uwagi na znaczny upływ czasu mogą mieć trudności w przedstawieniu dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skarżący, składając w dniu 19 czerwca 2000r. wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, podniósł w nim, iż z tytułu przymusowej pracy w okresie od 1 stycznia 1944r. do maja 1945r. ma przyznany dodatek do renty. Wcześniej przebywał w obozie w Ł. przy ul. A, a następnie został wywieziony wraz z rodzicami do obozu w D., gdzie był przez okres sześciu tygodni. O wywiezieniu do Ł. na okres jednego tygodnia, a następnie do D. i pracy w gospodarstwie rolnym pisał ponadto w "wyjaśnieniu" z dnia 22 marca 2001r. ( k. 14 akt administracyjnych ), podnosząc, iż mogą to potwierdzić świadkowie M. K. i K. R.. Na okoliczność pobytu w obozie niemieckim w D. S. L. powołał się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając do niego zeznania wymienionych wyżej świadków, potwierdzające ten pobyt oraz poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię dokumentu sporządzonego w języku niemieckim. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając zaskarżoną decyzję oparł się przede wszystkim na piśmie z Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w którym zawarto twierdzenie, iż obóz przejściowy w D. był obozem, w którym zgrupowano przejściowo przywiezionych jednym transportem Polaków przed rozesłaniem ich do różnych miejsc pracy i nie miał nic wspólnego z obozem koncentracyjnym, znajdującym się w tej samej miejscowości, który podlegał władzom bezpieczeństwa Rzeszy. Zważywszy na okoliczność, iż sam skarżący nie podnosił zarzutu, iż w D. przebywał w obozie koncentracyjnym, jak również z zeznań świadków wynika że po pobycie w obozie w D. nastąpiło wywiezienie skarżącego i świadka do pracy w gospodarstwie rolnym, należy przyjąć, iż ustalenia poczynione przez organ w tym zakresie są prawidłowe i skarżący w D. przebywał w obozie przejściowym, a nie koncentracyjnym. Należy jednak stwierdzić, iż organ nie poczynił odpowiednich ustaleń co do podnoszonych przez skarżącego okoliczności pobytu w obozie w Ł. przy ul. A. O pobycie tym skarżący pisał zarówno we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia 19 czerwca 2000r., jak i w piśmie z dnia 22 marca 2001r., podnosząc w nim, iż okoliczność tę mogą potwierdzić wskazani przez niego świadkowie. Wprawdzie załączone przez skarżącego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zeznania świadków złożone przed pracownikiem gminy potwierdzają pobyt skarżącego jedynie w obozie w D., a nie w Ł. przy ul. A, jednakże może to być wynikiem tego, iż skarżący nie był przez organ właściwie pouczony o konsekwencjach braku dowodów na jego pobyt w obozie przy ul. A. Z zeznań tych świadków wynika, iż odnośnie pobytu przy ul A w ogóle nie byli rozpytywani, co mogło być spowodowane tym, iż był to pobyt stosunkowo krótki, zwłaszcza w porównaniu z pobytem w obozie przejściowym w D.. Zdaniem Sądu organ winien zatem zwrócić się do S.L. o przedstawienie dowodów na okoliczność przebywania w obozie w Ł. przy ul. A lub samodzielnie przeprowadzić dowód z zeznań świadków M. K. i K. R. celem ustalenia, czy skarżący przebywał w obozie przy ul. A w Ł.. Ponadto, przy braku innych dowodów, organ winien mieć na uwadze możliwość skorzystania z dowodu w postaci przesłuchania samej strony ( art. 86 kpa ). Obóz przy ul. A w Ł. został wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ). Stosownie do treści § 6 pkt 6 przywołanego rozporządzenia obóz przy ul. [...] w Ł. był miejscem odosobnienia wskazanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Należy zauważyć, iż skarżący urodził się w dniu 3 stycznia 1930r., a zatem mógł ubiegać się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w Ł. przy ul. A, skoro od stycznia 1944r. do kwietnia 1945r. miał przyznany dodatek za pracę przymusową, a tym samym pobyt w tymże obozie musiał mieć miejsce kilka tygodni wcześniej. Dodatkowo należy wskazać, iż w rozpatrywanej sprawie organ dokonał pewnych ustaleń w oparciu o dokument z dnia 25 kwietnia 2005r. zredagowany w języku niemieckim, bez dokonania jego tłumaczenia, co nie powinno mieć miejsca. Wprawdzie okoliczność ta, mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące charakteru pobytu skarżącego w obozie w D., nie ma wpływu na ostateczny wynik przedmiotowej sprawy, jednakże Sąd podnosi ją celem wyeliminowania tego typu nieprawidłowości czynionych przez organ przy rozpatrywaniu innych spraw. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnienia ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe.