II SA/Łd 1170/04

Dnia 21 czerwca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi Z. J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...] oraz postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] odmawiającą uchylenia wcześniejszej decyzji w przedmiocie pozbawienia Z. J. K. uprawnień kombatanckich. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Z. J. K. został pozbawiony uprawnień kombatanckich mocą decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]. Organ uznał, iż nabył on uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Skarga na powyższą decyzję została oddalona mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 23 października 2002 roku, sygn. akt: II SA/Łd 784/00. W dniu 27 lutego 2004 roku Z. J. K. złożył pismo stanowiące wypełniony kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich. W treści zawarł informację o tym, iż w listopadzie 1943 roku został przez hitlerowców złapany i wywieziony do obozu przejściowego w Konstantynowie Łódzkim. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...], Nr [...] wznowił postępowanie zakończone prawomocną decyzją z dnia [...] roku o pozbawieniu Z. J. K. uprawnień kombatanckich. W motywach organ podał, iż nadesłane zostały przez stronę nowe dowody w sprawie, które nie były znane organowi w dacie wydania decyzji. Następnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia własnej decyzji utrzymującej w mocy decyzję o pozbawieniu Z. J. K. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ podał, iż strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 4 ust. 3 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż represją w rozumieniu ustawy jest okres przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Po analizie zebranych w sprawie dokumentów organ uznał, iż nie zachodzą przesłanki wypełniające dyspozycję powołanego przepisu, bowiem w momencie doznawania represji Z. J. K. miał więcej niż 14 lat. Ponadto organ uznał, iż postępowanie weryfikacyjne w wyniku, którego została wydana decyzja z dnia [...] nie jest dotknięta wadliwością. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Obóz przesiedleńczy w Konstantynowie Łódzkim został wymieniony w treści § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Do Z. J. K. przepis ustawy o kombatantach nie może mieć zastosowania, gdyż w momencie pobytu w obozie miał ponad 14 lat. Podnoszona przez skarżącego okoliczność pobytu na robotach przymusowych w Niemczech nie jest represją w rozumieniu ustawy i nie może być potraktowana jako działalność kombatancka lub z nią równorzędna. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Z. J. K. uzyskał uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w Milicji Obywatelskiej i nie wykazał, żeby spełniał przesłanki warunkujące zachowanie uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. J. K. podał, że w listopadzie 1943 roku został złapany na ulicy przez okupanta hitlerowskiego i przewieziony do obozu przejściowego w Konstantynowie Łódzkim, gdzie przebywał około 2 tygodni. Następnie został wywieziony do Hanoweru do zakładów zbrojeniowych, gdzie pracował do 1945 roku. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu kontestowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż podane w skardze. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz dokonuje jedynie oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania uprawnień kombatanckich dla skarżącego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję, Sąd uchyla tę decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie weryfikacyjne związany jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. W szczególności, stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ ma obowiązek prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa). Organ zobowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ czuwa nad tym, aby strony i inne osoby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). Pogląd taki znajduje uzasadnienie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., I SA 2188/00, Lex Nr 81741; wyrok NSA z dnia 5 maja 1999 r., V SA 1568/98, nie publ.; wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., V SA 397/93, ONSA 1995/3/143). Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego to również ustalenie treści żądania strony. Jeżeli charakter pisma wniesionego przez stronę budzi wątpliwości, organ powinien wyjaśnić rzeczywistą wolę strony uwzględniając przy tym wiek, stan zdrowia i sytuację życiową strony (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., V SA 552/01, Lex Nr 84484; wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99, Lex Nr 78924; wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 1592/97, Lex Nr 40547; wyrok NSA z dnia 17 marca 1995 r., III SA 1054/94, Mon. Pod. 1995/9/278; wyrok NSA z dnia 18 lutego 1994 r., SA/Wr 1587/93, nie publ.; wyrok NSA z dnia 21 stycznia 1994 r., SA/Po 2889/93, nie publ.; wyrok z dnia 23 kwietnia 1993 r., SA/Kr 2342/92, nie publ.; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1992 r., SA/Gd 1806/92, nie publ.; wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 1986 r., SA/Ka 22/86, GAP 1988/11/45; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1984 r., III SA 729/84, ONSA 1984/2/117). Na podkreślenie zasługuje również to, iż kombatanci to osoby starsze, często chore, co dalej oznacza, że nie zawsze potrafią w sposób jednoznaczny, wyraźny i zrozumiały formułować swoje wnioski i stanowiska w sprawie. Potwierdzenie tezy o konieczności szczególnego czuwania nad interesem strony będącej kombatantem, znajduje się m. in. w wyroku SN z dnia 4 lipca 2003 r. (III RN 173/02, nie publ.), w wyroku NSA z dnia 31 lipca 2001 r. (V SA 3431/00, ONSA 2002/3/131) i w wyroku NSA z dnia 30 stycznia 2001 r. (V SA 905/00, nie publ.). Przechodząc od ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy, wyjaśnić należy, iż skład orzekający stwierdził, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył przepisy procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił, zdaniem Sądu, rzeczywistych intencji strony. W piśmie z dnia 17 lutego 2004 roku Z. J. K. podał, iż w listopadzie 1943 roku został osadzony w obozie przejściowym w Konstantynowie Łódzkim, skąd został przewieziony do Hanoweru, gdzie pracował w zakładach zbrojeniowych. Do kraju powrócił dopiero w 1945 roku. Pismo to stanowi wypełniony druk stanowiący: "Kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich". Wniosek ten stanowił dla Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podstawę do wznowienia postępowania weryfikacyjnego. Ale w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] organ pismo to określił jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Zdaniem składu orzekającego, charakter pisma datowanego na dzień 17 lutego 2004 roku nie został do końca wyjaśniony. Świadczy o tym również różnorakie określenie charakteru tego pisma przez sam organ orzekający. W ocenie Sądu, w sprawie najpierw należało wyjaśnić charakter przedmiotowego pisma, a następnie podjąć odpowiednie działania. Zatem nie było w sprawie podstaw do wznowienia postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył więc unormowanie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a w szczególności przepis art. 7, 8, 9 i 77 § 1 kpa. Reasumując: Sąd uchylił postanowienie o wznowieniu postępowania z dnia [...], jak również decyzje datowane na dzień [...] i [...]. Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie unormowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.