II SA/Łd 118/17
WyrokWSA w Łodzi2017-04-26
Skład orzekający: Zygmunt Zgierski, Arkadiusz Blewązka, Barbara Rymaszewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej jest związany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, w tym datą jego powstania, wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, czy też może samodzielnie ustalać tę datę?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej jest związany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i datą jego powstania, wydanym przez uprawnioną jednostkę. Nie jest kompetentny do samodzielnego ustalania tych faktów. Ponadto, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 nakazuje uwzględnienie skutków stwierdzenia niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP, co oznacza konieczność pominięcia kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jeśli powstała ona po ukończeniu 18. roku życia (lub 25. roku życia w trakcie nauki).Stan faktyczny
Skarżąca N. R. wniosła o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem C. R., który posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że niepełnosprawność syna powstała po ukończeniu przez niego 18. roku życia i nauki, co nie spełniało przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego, wskazując na trudności w ustaleniu daty powstania niepełnosprawności syna oraz powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. i zasądzono od kolegium na rzecz skarżącej kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 26 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant st. asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 roku sprawy ze skargi N. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, N. R. wnioskiem z dnia 6 czerwca 2016r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem C. R..
Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad C. R. w okresie od dnia 30 marca 2016r.
W terminie prawem przewidzianym N. R. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu złożonego odwołania podniosła, że nie zgadza się z decyzją odmowną. Wskazała, że choroba jej syna zaczęła się w pierwszej klasie szkoły średniej – po podstawówce i zarówno w tamtym czasie, jak i teraz chodziła z nim do lekarzy. Skarżąca podkreśliła, że choroby tej nie da się wyleczyć, bowiem jest to schizofrenia i dlatego też nie było mowy o stopniach niepełnosprawności. Wyjaśniła, że syn nigdy nie pracował i nie pracuje, otrzymuje rentę z ZUS z racji szkoły i przebytych praktyk. Choroba syna ciągle postępuje. Odwołująca wskazała również, że nie mogła podjąć pracy z uwagi na to, iż cały czas jest z synem. Dodała, że jest wdową i ma córkę, która też jest chora, więc cały ciężar opieki spoczywa na niej. Z powyższych względów – w ocenie odwołującej – odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na syna C. R. jest dla niej krzywdząca.
Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania N. R., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że N. R. opiekuje się synem C. R.. Syn leczy się psychiatrycznie z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej. Z zaświadczenia wystawionego przez PUP w Ł. wynika, iż N. R. posiada okres aktywności zawodowej od 30 września 2011r. i od tego dnia posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. C. R. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] nr [...]. Zgodnie z powołanym orzeczeniem C. R. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie da się ustalić daty istnienia niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 marca 2016r. Jak dalej wyjaśniło Kolegium, z wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] wynika, iż C. R. orzeczeniem lekarza ZUS z dnia [...] został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w okresie od wyczerpania zasiłku chorobowego do października 2006r. Z pisma ZUS w G. z dnia 16 września 2016r. nr 110000/4121/257493/2016 wynika zaś, iż C. R. pobierał zasiłek chorobowy od dnia 9 października 2003r. do dnia 10 października 2003r., od dnia 28 października 2003r. do dnia 31 października 2003r., od dnia 1 listopada 2003r. do dnia 7 listopada 2003r., od dnia 6 grudnia 2003r. do dnia 6 grudnia 2003r., od dnia 20 maja 2004r. do dnia 31 maja 2004r. oraz od dnia 1 czerwca 2004r. do dnia 30 czerwca 2004r. Zatem z dniem 30 czerwca 2004r. C. R. wyczerpał prawo do zasiłku chorobowego. Jednocześnie organ zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się także świadectwo ukończenia Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, zgodnie z którym C. R. ukończył wymienioną szkołę z dniem 25 czerwca 2004r.
Uwzględniając powyższe Kolegium uznało, że niepełnosprawność C. R., zgodnie z wypisem z treści orzeczenia lekarza ZUS z dnia [...] datuje się od momentu wyczerpania zasiłku chorobowego, tj. od dnia 30 czerwca 2004r., co nastąpiło po ukończeniu przez C. R. nauki w szkole tj. po dniu 25 czerwca 2004r., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się – zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] nr [...] – od dnia 30 marca 2016r., tj. po ukończeniu przez C. R. 18 roku życia. W okresie tym C. R. nie kontynuował także nauki w szkole ani w szkole wyższej, a zatem nie zostały spełnione przesłanki ustawowe, uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad C. R., określone w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016r. poz. 1518 ze zm.), dalej powoływanej również jako "u.ś.r.".
W dalszej kolejności Kolegium zaznaczyło, że decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany. Brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. obliguje organ do wydania decyzji odmownej.
Odpowiadając na zarzuty zawarte odwołaniu, iż niepełnosprawność C. R. powstała już w 1. klasie liceum, gdzie był pod opieką lekarza specjalisty oraz, że choroba cały czas postępuje, Kolegium podkreśliło, iż dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotne jest powstanie niepełnosprawności. Zgodnie zaś z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] nie da się ustalić daty istnienia niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 marca 2016r., tj. po ukończeniu 18 roku życia. Wskazywanie przez odwołującą na wcześniejszą chorobę syna nie jest orzeczeniem, który ten fakt potwierdza, zaś organ administracji publicznej nie jest uprawniony do oceny stanu zdrowia syna, a w szczególności do badania, kiedy powstała niepełnosprawność, gdyż w tej kwestii związany jest specjalistycznym orzeczeniem medycznym.
Podsumowując Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. powstania niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18. roku życia oraz warunek powstania niepełnosprawności po 18. roku życia, ale w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła N. R.. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zarzuciła:
a) naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:
- art. 17 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
b) naruszenie prawa procesowego, a w szczególności:
- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.", poprzez niewyjaśnienie w sposób dokładny stanu faktycznego i pominięcie faktu, że w świetle orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika nie można ustalić początkowej daty niepełnosprawności syna skarżącej, co spowodowało nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 8 i art. 9 K.p.a. poprzez nieprowadzenie postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do obywateli oraz świadomość prawną, co doprowadziło do przyjęcia, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy niepełnosprawność syna istnieje od dnia 30 czerwca 2004r.;
- art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niezbadanie wszechstronnie sprawy, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że nietrafny jest pogląd przedstawiony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., zgodnie z którym matka niepełnosprawnego dziecka nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 stwierdził, że rodzic może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne również w odniesieniu do dorosłej osoby niepełnosprawnej – niezależnie od jej wieku – jedynie pod warunkiem, że niepełnosprawność tej osoby powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. w okresie przed ukończeniem 18. roku życia bądź przed ukończeniem 25 roku życia w przypadku kontynuowania nauki. Zdaniem skarżącej prowadzi to do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25. roku życia może być traktowana w odmienny sposób – z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych – w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Następnie skarżąca przytoczyła fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 lipca 2015r. sygn. akt II SA/Łd 424/15, w którym stwierdzono, że strona nie powinna być traktowana gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunków, ale tym bardziej gdy – wobec treści orzeczenia o niepełnosprawności – nie da się ustalić kiedy ona powstała.
W skardze podkreślono następnie, iż skarżąca pozostaje na bezrobociu od 2011r., gdyż musi przez cały czas opiekować się chorym synem. Nie jest natomiast możliwe określenie początkowej daty niepełnosprawności syna skarżącej. W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie błędnie uznano, iż niepełnosprawność istnieje od dnia 30 czerwca 2004r. Zgodnie bowiem z opinią lekarza orzecznika ZUS nie jest możliwe określenie początkowej daty niepełnosprawności. N. R. podkreśliła, że choroba rozwijała się u C. A. R. przez wiele lat, o czym świadczyć mogą problemy z ukończeniem szkoły.
W końcowej części skargi N. R. stwierdziła, że ustalenia organu datujące moment powstania niepełnosprawności są niezgodne z przedstawioną opinią lekarza i mniej od niej korzystne, a tym samym nie mogą stanowić podstawy do wydania odmownej decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z powyższych względów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za niezasadne i podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dodał, że nawet gdyby przyjąć, iż organ II instancji błędnie uznał, że niepełnosprawność syna skarżącej istnieje od dnia 30 czerwca 2004r., gdyż zgodnie z opinią lekarza orzecznika ZUS nie jest możliwe określenie początkowej daty niepełnosprawności, to uprawnionym organem, który ma możliwość poddania ocenie ustaleń, co do momentu powstania niepełnosprawności jak i stopnia niepełnosprawności jest zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Ustawodawca bowiem wymaga, aby w orzeczeniu powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, że niepełnosprawność osoby wymagającej powstała: nie później niż do 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zaś ocena orzeczeń zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności nie należy do kompetencji organu administracji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r. poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego określających prawa i obowiązki stron oraz przepisów postępowania regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania ww. świadczenia stanowił przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W okolicznościach sprawy organy orzekające uznały, że N. R. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem C. R. z uwagi na fakt, że niepełnosprawność syna nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W ocenie organów niepełnosprawność C. R. datuje się bowiem najwcześniej od momentu wyczerpania zasiłku chorobowego, tj. od dnia 30 czerwca 2004r., zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności od dnia 30 marca 2016r., w obu przypadkach po ukończeniu przez C. R. 18. roku życia i nauki w szkole.
Nie kwestionując ustaleń faktycznych w powyższym zakresie, należy zgodzić się również z twierdzeniami zaskarżonej decyzji, iż organ administracji nie jest uprawniony do oceny stanu zdrowia syna skarżącej i badania, kiedy powstała niepełnosprawność, gdyż w tym zakresie związany jest specjalistycznym orzeczeniem medycznym. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności, w tym również daty jej powstania, powinno być zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności wydanym w odrębnym postępowaniu poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są w zakresie daty powstania niepełnosprawności i jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2014r. sygn. akt VIII SA/Wa 4/14; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2015r. sygn. akt II SA/Rz 1507/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreślić należy, że wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust.1b u.ś..r. w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wynika bowiem zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Niewątpliwe uwzględnianie przepisu w dotychczasowym deregowanym brzmieniu byłoby bowiem nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne.
Wyjaśnić w dalszej kolejności należy, że w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust.1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25. roku życia może być traktowana w odmienny sposób – z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych – w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jeżeli bowiem matka lub ojciec rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dorosłym dzieckiem, a jego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, a więc np. w wieku 17 lat, nabędzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W podobnej sytuacji, dotyczącej takich samych opiekunów oraz ich dorosłego dziecka, którego niepełnosprawność powstała w okresie jego dorosłości, np. w wieku 19 lat (w wypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej, np. w wieku 26 lat), świadczenie pielęgnacyjne nie będzie w ogóle przysługiwało. W ocenie Trybunału dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie u.ś.r. kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18. roku życia, ewentualnie ukończenie 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii.
Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 (vide: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016r. sygn. akt I OSK 1614/16; wyrok NSA z dnia 6 lipca 2016r. sygn. akt I OSK 223/16; wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016r. sygn. akt I OSK 923/16; wyrok NSA z dnia 7 września 2016r. sygn. akt I OSK 755/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednocześnie zauważyć należy, że choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa", to Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Powyższe oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust.1b u.ś.r. we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej – jak już wyżej wskazano – Sąd nie może nie brać pod uwagę.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję, mając na względzie, że wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania organów w rozpatrywanej sprawie.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku uwzględniając, że skarżąca nie powinna być traktowana gorzej niż inne osoby sprawujące opiekę nad dorosłym niepełnosprawnym członkiem rodziny ze względu na moment powstania niepełnosprawności syna. Jednocześnie organ odwoławczy w trybie art. 136 K.p.a. dokona weryfikacji zasadności żądania skarżącej w świetle pozostałych przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką skarżącej nad niepełnosprawnym synem C. R. (art. 153 P.p.s.a.).
O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 w zw. z 205 § 2 P.p.s.a.
a.tp.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło