II SA/Łd 1200/13

Dnia 4 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2014 roku sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] nr [...]. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. o odmowie przyznania E. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy G. odmówił E. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem S. K. oraz opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Organ ustalił, że niepełnosprawność syna wnioskodawczyni datuje się od urodzenia, a zatem spełniona została przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1 b pkt. 1 ustawy. Do wniosku załączono jednakże dokumenty potwierdzające fakt, iż wnioskodawczyni jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem organu, zgodnie z interpretacją art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zawartą w uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt l OSP 5/12, prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w ustawie i powyższe świadczenie jej nie przysługuje. Odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ponadto podstawą do odmowy świadczenia w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. K., która podniosła, że z uwagi na niepełnosprawność syna S. od 2006 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazała, że jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego otrzymanego w spadku po zmarłych rodzicach, ale nie podlegała ubezpieczeniu w KRUS, ponieważ podlegała ubezpieczeniu w ZUS. Z uwagi na niepełnosprawność syna, zrezygnowała z zatrudnienia oraz z pracy w gospodarstwie rolnym. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ ustalił, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem S. K. (I. 15) legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz we wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niepełnosprawność ta datuje się od urodzenia. Orzeczenie wydane jest na okres do 12 września 2014 r. Na podstawie postanowienia o nabyciu spadku, wnioskodawczyni jest w 1/2 współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,57 ha (powierzchnia przeliczeniowa 4,912 ha). Do dnia 30 czerwca 2013 r. wnioskodawczyni pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna S. Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt. 22 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca precyzyjnie określił krąg osób mających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osobom tym takie uprawnienia przysługują, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z określonymi przez ustawodawcę wskazaniami. Ustawodawca określił również katalog przesłanek negatywnych skutkujących niemożnością przyznania świadczenia, które są inne dla osoby sprawującej opiekę i inne dla osoby wymagającej opieki. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje zatem między innymi osobie, która w okresie przed koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wykonywanej na rzecz pracodawcy w ramach różnego rodzaju umów oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Będąc współwłaścicielką gospodarstwa rolnego z uwagi na stan zdrowia syna wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy w tym gospodarstwie. Mając na uwadze definicję legalną pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" sformułowaną w art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn.akt l OPS 5/12), zdaniem Kolegium, wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem. Organ uznał, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone szczegółowo, a decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest prawidłowa i odpowiednia do zebranych dokumentów oraz unormowań dotyczących świadczeń rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. K. powieliła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz.U. nr 270 z 2012r., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia orzeczeń, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu skutkującym jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. | Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowi art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach | |rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji | |z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy | |zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o | |niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie | |ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego | |leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 22 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy | |zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub| |świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni | |produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. | |Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem S. K. ze wskazaniem | |konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji | |oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca jest | |współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,57 ha (4,912 ha przeliczeniowych), które nabyła w wyniku spadkobrania po zmarłej | |matce, o czym orzeczono prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Łęczycy z dnia 20 grudnia 2007r., sygn.akt I Ns 462/07. Organ odmówił | |jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego twierdząc, że nie spełnia podstawowej przesłanki dotyczącej niepodejmowania lub rezygnacji z | |zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bowiem jest rolnikiem, a zatem nie należy do osób rezygnujących z zatrudnienia. | |Sąd nie podziela przyjętego przez organ stanowiska z uwagi na błędną ocenę stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca nie spełnia wszystkich| |wymogów z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie prowadzi gospodarstwa rolnego oraz nie | |podlega ubezpieczeniu w KRUS. Organ w treści uzasadnienia swego rozstrzygnięcia przywołał fragmenty uchwały Naczelnego Sądu | |Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, jednak pominął te z nich, które są dla przedmiotowej sprawy | |najistotniejsze. | |Rozpoczynając od istoty świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do osób, których źródłem | |utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy | |zarobkowej. Świadczenie to pełni rolę rekompensaty finansowej za niepodjęcie lub rezygnację z własnej woli z zatrudnienia lub innej pracy | |zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było wyłączenie uprawnienia do świadczenia | |pielęgnacyjnego w stosunku do osób, posiadających inne źródło utrzymania (dochodów), czy też tych, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia | |(dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Wykładnia logiczna i systemowa postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o | |świadczeniach rodzinnych skłania do zajęcia stanowiska, że rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. | |Musi to być stan trwały, czyli osoba taka musi definitywnie zrezygnować z aktualnego zatrudnienia, jak również nie podejmować tego | |zatrudnienia w przyszłości. Ustawodawca ograniczył pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" do wykonywania pracy przez pracowników | |najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa | |odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar | |nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Za takim wyłączeniem przemawia fakt, iż w odróżnieniu od pracownika osoba prowadząca | |gospodarstwo rolne nie jest poddana wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy, a zatem może elastycznie zarządzać własnym czasem, także w| |zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W konsekwencji więc osoba taka nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. | |Skoro zatem prowadzenie gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ustalenia wymaga czy | |wnioskodawczyni jest rolniczką prowadzącą gospodarstwo rolne. | |Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśnia znaczenia słowa "rolnik". Pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 | |grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008r., nr 50 poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym rolnikiem | |jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w | |pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła | |grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. | |Ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy podlega jednak tylko ten rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych | |powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny (art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). | | | |Bezspornie, skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 4,57 ha, co odpowiada 4,912 ha przeliczeniowych. Co do zasady | |podlega więc obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS. Z akt sprawy nie wynika wszakże by temu ubezpieczeniu istotnie kiedykolwiek podlegała. W | |związku natomiast z przyznawanym jej, poczynając od 2006r. świadczeniem pielęgnacyjnym, podlegała ubezpieczeniu społecznemu w ZUS, które to | |ubezpieczenie opłacane było przez organ pomocowy w związku z przyznanym świadczeniem (w tym także po dacie nabycia spadku, w skład którego | |wchodziło gospodarstwo rolne). | |Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanej uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. wyraźnie podkreślił, że samo posiadanie lub własność | |gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeśli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. | |Samo posiadanie gospodarstwa nie przynosi bowiem dochodu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na prowadzenie gospodarstwa rolnego mogą | |składać się różne czynności, nie zwalnia to jednak organów administracji publicznej od poczynienia w tym zakresie ustaleń i uzasadnienia | |swojego stanowiska. Tym bardziej, że skarżąca w odwołaniu, jak i w samej skardze podnosiła, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie | |uprawia ziemi. Skoro zatem organ twierdzi, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, winien przedstawić stosowne dowody na tę okoliczność. | |Należy także zaznaczyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej | |utraconych dochodów przez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W myśl art. | |6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze | |zm.) "za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i | |rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych | |przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego | |przez mężczyznę, jednak nie dłużej niż przez 20 lat." Wedle z kolei art. 6 ust. 2b cytowanej ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie| |opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi | |ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy systemowej lub na podstawie odrębnych przepisów. Opłacanie składek ze środków | |publicznych na ubezpieczenie emerytalno-rentowe może zatem stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie | |prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe ma znaczenie w sprawie o tyle, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i | |nie opłaca składek KRUS. Również we wcześniejszym okresie, skarżąca nie opłacała składek w KRUS, a to z kolei może potwierdzać jej | |stanowisko, iż nie prowadziła i nadal nie prowadzi gospodarstwa rolnego. W takiej sytuacji, mimo posiadania gruntów rolnych, skarżąca | |mogłaby ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organy rozpoznające przedmiotową sprawę nie wyjaśniły tej okoliczności w | |sposób dostateczny do jej rozstrzygnięcia, naruszając tym samym przepisy art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Materiał zebrany w sprawie| |nie uprawniał bowiem organów do wydania zaskarżonych rozstrzygnięć. Przyjęcie, że skarżąca jako właściciel gospodarstwa rolnego, jest | |rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, a tym samym nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi znajdować | |odzwierciedlenie w konkretnych ustaleniach faktycznych, których w tej sprawie organ nie poczynił, a do czego będzie zobowiązany przy | |ponownym rozpoznaniu sprawy, stosując się do powyższych wskazań. | |Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz | |poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. | | | |d.r. | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |