II SA/Łd 121/10

Dnia 8 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA: Sławomir Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji mocą decyzji z dnia [...] roku odmówił przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko – P. P. wraz z dodatkiem do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 6, art. 8, art. 14 i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 roku w sprawie wysokości dochodu rodziny albo osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że warunkiem do przyznania świadczenia jest spełnienie kryterium dochodowego, które wynosi 504 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Tymczasem dochód w dwuosobowej rodzinie skarżącej wynosi 651,58 zł miesięcznie na osobę i jest wyższy od kryterium dochodowego. Po rozpoznaniu odwołania Z. Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje wymienionym osobom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. Przy czym, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy). Po analizie dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż dochód rodziny odwołującej się został wyliczony przez organ I instancji prawidłowo, z zachowaniem obowiązujących norm prawnych. Jak wynika z akt sprawy, rodzina odwołującej się składa się z dwóch osób, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w jej rodzinie wynosi 651,58 zł i przekracza ustawowo określony próg dochodowy tj. kwotę 504 zł uprawniającą do otrzymania zasiłku rodzinnego o 147,58 zł. Z tego powodu, w sprawie nie zachodzi szczególny wypadek określony w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniający do przyznania wnioskowanego świadczenia na specjalnych zasadach. Z racji tego, że dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w przypadku ustalenia uprawnień do zasiłku rodzinnego (art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych), stronie nie przysługuje także dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W konkluzji organ odwoławczy wyjaśnił, że rozumie trudną sytuację materialną strony, jednakże kryteria przyznania świadczeń rodzinnych określone zostały przez ustawodawcę w sposób precyzyjny i wyczerpujący. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje tzw. uznania administracyjnego i indywidualnego traktowania sprawy, lecz dokładnie precyzuje warunki jakie muszą być spełnione celem przyznania świadczenia. Żaden z organów nie jest władny do przyznania świadczeń wbrew obowiązującym regulacjom określonym w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W skardze na powyższą decyzję Z. Z. wyjaśniła, iż dochód stanowiący podstawę do ustalenia kryterium dochodowego stanowiła renta inwalidzka skarżącej i alimenty wyegzekwowane przez komornika na jej dwóch synów. Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 8 kwietnia 2010 roku skarżąca ponownie oświadczyła, że kwota wyegzekwowana w roku 2008 stanowi zaległe alimenty na dwóch synów. Starszy syn ma 24 lata i jest ciężko chory, cały czas mieszka ze skarżąca i młodszym synem prowadząc wspólnie gospodarstwo domowe. Skarżąca podpisała wywiad środowiskowy myśląc, że wpisuje się do niego tylko dzieci, które są uprawnione do zasiłku rodzinnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Tym samym Sąd nie jest uprawniony do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na wstępie wskazać należy, iż organy administracji publicznej prowadząc postępowanie związane są ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. W szczególności, organy te działają na podstawie przepisów prawa oraz stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, t. j. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm., skrótowo: Kpa). Organy obowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa) i na jego podstawie oceniają, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Poglądy takie znajdują potwierdzenie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 roku, I SA 2188/00, Lex Nr 81741; wyrok NSA z dnia 5 maja 1999 roku, V SA 1568/98, nie publ.; wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 roku, V SA 397/93, ONSA 1995/3/143 i inne). W stanie faktycznym sprawy organy obu instancji w celu obliczenia dochodu w rodzinie skarżącej uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia uznały, że rodzina skarżącej składa się z dwóch osób. Tymczasem, dokumenty załączone do akt administracyjnych nie wskazują w sposób jednoznaczny z ilu osób składa się rodzina skarżącej. Otóż, do akt dołączony jest protokół ugody zawartej przed Sądem Rejonowym, który wskazuje, że mąż skarżącej zobligowany jest do opłacania alimentów na dwóch synów. Nadto, skarżąca do odwołania załączyła wyrok karny uznający byłego męża skarżącej winnego uporczywego uchylania się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec dwóch synów. W ocenie Sądu, wątpliwości organów administracji winna budzić konfrontacja treści wywiadu środowiskowego, w którym skarżąca owszem wskazała, że jej rodzina składa się z dwóch osób, i treści rzeczonych dokumentów, z których wynika, że mąż skarżącej jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwóch synów, co oznacza, iż rodzina skarżącej składa się z trzech osób. Organy administracji w celu wyeliminowania tej sprzeczności zobowiązane były przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe. Wydaje się, że w tym celu wystarczyło jedynie wezwanie strony do złożenia stosownego oświadczenia pouczając ją, że należy podać rzeczywistą liczbę osób, które wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a nie tylko osoby, które są uprawnione do określonego świadczenia. Zaniechanie wyjaśnienia tej okoliczności poskutkowało tym, iż organy do ogólnej kwoty dochodów w rodzinie skarżącej uwzględniły dochód trzech osób, a z drugiej strony uznały, iż rodzina składa się tylko z dwóch osób. Z akt sprawy wynika bowiem, że do dochodu uprawniającego do przyznania zasiłku rodzinnego uwzględniono rentę inwalidzką skarżącej i, jak wskazała strona, alimenty wyegzekwowane przez komornika na jej dwóch synów. Podczas rozprawy przed sądem administracyjnym skarżąca jednoznacznie oświadczyła, że jej rodzina składa się z trzech osób. Starszy syn, który ma 24 lata, nie jest już uprawniony do świadczeń rodzinnych. Prowadzi z nią i jej drugim młodszym synem, wspólne gospodarstwo domowe. W tej sytuacji, organy administracji ponownie orzekając w sprawie uwzględnią tę okoliczność. W konkluzji wskazać należy, że skarżąca podczas rozprawy wyjaśniła także, iż powodem błędnego wskazania w wywiadzie środowiskowym, iż jej rodzina składa się z dwóch osób, było wadliwe przekonanie, że należy w tym dokumencie wskazać tylko osoby uprawione do wnioskowanego świadczenia. W kontekście tego należy wskazać, że organy administracji prowadząc postępowanie stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony (art. 7 Kpa). Organy także obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 Kpa). Zasada praworządności (art. 7 Kpa) i obowiązek informowania stron postępowania (art. 9 Kpa) nabierają szczególnego znaczenia w przypadku, gdy taką stroną jest osoba starsza lub osoba, która nie ma odpowiedniej wiedzy prawniczej. Warto podkreślić, że skarżąca to osoba przebywająca na rencie inwalidzkiej. Zarówno treść pism, jak i postawa skarżącej wskazują, że nie posiada ona odpowiedniej wiedzy prawniczej, nie zna przepisów. Tym samym jest ona osobą, która wymagała szczególnego potraktowania przez organy orzekające. Innymi słowy organy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, powinny zwrócić szczególną uwagę na pouczenie strony o wszelkich okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Reasumując, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" przy zastosowaniu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. K.O.