II SA/Łd 1210/10

Dnia 3 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata po sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2011 roku w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [..] roku Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji postanawia: 1/ przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalił skargę B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji. Następnie wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych u ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że B.K. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną L. K. oraz 33-letnim synem K. K. Skarżący otrzymuje rentę chorobową w wysokości 1390 zł netto, zaś L. K. emeryturę, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1200 zł netto. Z kolei K. K. otrzymuje wynagrodzenie za pracę, które po odjęciu alimentów (w kwocie 350 zł) wynosi 1100 zł netto. Rodzina mieszka w 92-metrowym domu. Innego majątku skarżący nie wykazał. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest po operacji stawu barkowego, a czeka go jeszcze operacja kręgosłupa. Ma również kłopoty z krążeniem i ciśnieniem. Koszty związane z leczeniem określił na ok. 300 zł miesięcznie. L. K. jest po operacji nowotworu, posiada orzeczony I stopień inwalidztwa. Koszty jej leczenia to ok. 350 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również na koszty utrzymania domu: roczny podatek od nieruchomości – 1700 zł. opał – 3000 zł w sezonie grzewczym, inne koszty (energia, woda, gaz, wywóz nieczystości) – ok. 5000 zł rocznie. Skarżący dodał, że obecnie remontuje dom, w związku z tym nie stać go na opłaty związane z postępowaniem sądowym. Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2011 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Ł. przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ustawowym terminie B.K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący podniósł, iż jego sytuacja finansowa się pogorszyła ze względu na poniesione koszty remontu budynku jak również koszty leczenia, rehabilitacji i sprzętu ortopedycznego po operacji kręgosłupa. Skarżący powołał się nadto na pogorszający się stan zdrowia jego żony i związane z tym koszty leczenia. Do pisma załączył skierowanie lekarskie, z którego wynika, iż żona skarżącego w 2010 roku przeszła II cykl leczenia chemicznego w związku z rozpoznaniem u niej nowotworu złośliwego. Skarżący stwierdził, iż nie ma funduszy na dalsze opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do brzmienia art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych lub wydatków albo obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez B. K., jest zatem utrata mocy przez zaskarżone postanowienie z dnia 7 stycznia 2011 roku i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 16 grudnia 2010 roku. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym od wykazania przez wnioskodawcę, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, iż podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Tym samym strona mając na względzie konieczność poniesienia tych wydatków powinna rozważyć racjonalność swoich wydatków i w ten sposób poszukiwać źródła ewentualnych oszczędności. Ponadto warto podkreślić, że w przypadku osoby pozostającej w związku małżeńskim oceny sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Nade wszystko należy pamiętać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Skarżący wraz z osobami pozostającymi z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują stałe dochody (aktualnie 3690 zł), zaś po odliczeniu wydatków na utrzymanie domostwa oraz leki rodzinie skarżącego pozostaje kwota ponad 2000 zł miesięcznie na zakup żywności, ubrań i środków czystości. Wyliczenia te zmierzają do wniosku, iż pozostająca kwota jest wystarczająca na pokrycie na pokrycie opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł i ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącej 250 zł. Powyższe zaś skutkuje tym, że skarżący nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia go od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2009 roku, II FZ 186/08), zwłaszcza że Sąd przyznał prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zważywszy, iż wiarygodnie brzmi w tym kontekście argumentacja o trudnej sytuacji finansowej skarżącego, zaś Sąd nie neguje przy tym konieczności ponoszenia kosztów zakupu leków, z uwagi na schorzenia skarżącego i jego żony. Uwzględniając jednak, iż strona dysponuje miesięcznie kwotą przekraczającą 2000 zł oraz stały dochód, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jest to instytucja wyjątkowa, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą B. K. stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednakże Sąd uznał, iż – zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i z tego powodu przyznano mu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. m.ch.