II SA/Łd 1214/14

Dnia 10 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2015 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. a.tp. II SA/Łd 1214/14 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania A. M. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2010 r. do 28 lutego 2013 r. w wysokości 5 202 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 1 939,22 zł, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.), w tym ust. 9, w myśl którego organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Następnie organ podał, że w sprawie ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest emerytura, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1546,09 zł netto miesięcznie. Strona jest osobą chorą, wymagającą leczenia. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania to kwota ok. 605 zł. Ponadto wnioskodawczyni dopłaca 100 zł za centralne ogrzewanie za okres od 1 lipca 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Strona opłaca również rachunki za telefon stacjonarny, telewizję i ratę kredytu w łącznej wysokości ok. 409 zł miesięcznie. Kolegium wskazało następnie, że udzielanie ulg w postaci umarzania należności - z racji swego uznaniowego charakteru - jest instytucją wyjątkową, której zastosowanie winny uzasadniać szczególne okoliczności. Bezspornie wnioskodawczyni nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny za wskazany w decyzji okres. Organ administracji publicznej, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Tymczasem umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego byłoby niezgodne z interesem ogólnym, gdyż w rzeczywistości wszyscy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranego świadczenia. Kolegium raz jeszcze podkreśliło, że umorzenie zaległości ma charakter uznaniowy, zaś organ może umorzyć powstałą należność tylko w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem społecznym lub ważnym interesem strony. Sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie szczególna i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie w odniesieniu do wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, nagłe, niespodziewane. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że istnieje możliwość zwrócenia się z podaniem o rozłożenie na raty należności lub odroczenie terminu płatności. Wprawdzie w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi w postaci całkowitego umorzenia zadłużenia, jednak natychmiastowa egzekucja świadczenia w przypadku wnioskodawczyni mogłaby spowodować pogorszenie warunków jej życia, dlatego też zasadnym wydaje się złożenie przez stronę wniosku o rozłożenie należności na raty. Wówczas organ I instancji rozważyłby zasadność zastosowania tej ulgi, co umożliwiłoby uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, bez konsekwencji ich dochodzenia w trybie egzekucji. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła A. M. Podnosząc okoliczności dotyczące faktu pobierania jednocześnie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego i wskazując przy tym na swój stan zdrowia i niewiedzę odnośnie do braku prawnych możliwości pobieraniu obu tych form pomocy jednocześnie, wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest decyzja o odmowie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Dlatego też zawarte w skardze okoliczności dotyczące pobierania przez skarżącą jednocześnie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego nie mogą mieć wpływu na wynik sprawy. W sprawie o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany, a także w sprawie zwrotu tego zasiłku wydane zostały już ostateczne decyzje Prezydenta Miasta Ł. (odpowiednio z dnia [...] i z dnia [...]). Wobec ich niewzruszenia w trybach przewidzianych w k.p.a., Sąd nie może kwestionować ich treści. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń ma charakter wyjątkowy i niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 30 ust. 9. Skorzystanie przez organ z możliwości, o jakiej mowa w ww. przepisie, uwarunkowane jest wystąpieniem po stronie osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji jej rodziny. Strona, która uprzednio pobrała nienależne świadczenie, do którego zwrotu jest obowiązana, a którego umorzenia się domaga, powołując się na brak możliwości spłaty spowodowany sytuacją majątkową i rodzinną, winna udokumentować ten fakt i przedłożyć organowi orzekającemu stosowne dowody celem uwiarygodnienia swych twierdzeń. Od uznania organu należy ocena, czy w określonej sytuacji spełniona została przesłanka szczególnie uzasadnionych okoliczności umożliwiających uwzględnienie wniosku o umorzenie należności. Uzasadnione okoliczności stanowią tylko zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, na które zobowiązany do zwrotu świadczeń nie ma żadnego wpływu, a zaistnienie których wyłącza lub ogranicza możliwość wykonania zobowiązania lub też doprowadziłoby do takiego pogorszenia sytuacji rodziny, że zostałaby ona narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Skoro instytucja umorzenia nienależnie pobranych świadczeń ma charakter wyjątkowy, to ocena okoliczności, na jakie powołuje się wnioskujący o umorzenie, powinna być dokonana z zastosowaniem surowszych kryteriów dotyczących możliwości wywiązania się przez zobowiązanego z ciążących na nim obowiązków. Sąd administracyjny kontrolujący legalność decyzji o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia może jedynie zbadać, czy organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność sytuacji materialnej rodziny wnioskodawcy, czy poprawnie ocenił zebrane dowody oraz czy właściwie uzasadnił wydaną decyzję. Najistotniejszą kwestią podlegającą kontroli Sądu jest ocena, czy poczynione przez organ ustalenia w sprawie pozwalają uznać, że nie zachodzą w niej szczególnie uzasadnione okoliczności, które umożliwiłyby podjąć decyzję pozytywną dla strony. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sytuacja materialna skarżącej dawała organom administracji podstawę do przyjęcia, że nie znajduje się ona w na tyle "szczególnie uzasadnionych okolicznościach", aby konieczne było umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Co prawda skarżąca posiada orzeczony stopień niepełnosprawności, leczy się z powodu choroby oczu, wydając na ten cel znaczne środki, a także prowadzi samodzielne gospodarstwo gospodarstwie, lecz jednocześnie posiada dochód z tytułu emerytury i dodatku pielęgnacyjnego w kwicie 1546 zł netto miesięcznie, z którego pokrywa wydatki mieszkaniowe, w tym rachunki za telefony i telewizję, a także ratę kredytu zaciągniętego na leczenie oczu. Wydatki te, bez bieżącej konsumpcji, zamykały się, jak ustalił organ, w kwocie ok. 1100 zł. W tej sytuacji uznać należy, że sytuacja finansowa skarżącej, w świetle analogicznych problemów innych osób korzystających z pomocy ośrodka, nie uzasadnia uwzględnienia jej wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przykładem występującej w systemie prawa administracyjnego instytucji uznania administracyjnego. Wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny obligowany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje zatem prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie organy zebrały wystarczający materiał dowodowy, który oceniły z zachowaniem zasad doświadczenia życiowego i logiki. Ocena ta nie jest dowolna, a uzasadnienie obu decyzji zostało sporządzone z zachowaniem wymogów procesowych. Pozwalało to na dokonanie oceny, że wbrew swoim twierdzeniom skarżąca znajduje się w sytuacji obiektywnie umożliwiającej spłatę zobowiązań, a w sprawie nie występują okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena ta dotyczyła tylko całkowitego umorzenia kwoty orzeczonej do zwrotu. W decyzjach organów obydwu instancji podkreślono natomiast, że ocena ta mogłaby być inna, gdyby skarżąca zwróciła się (co wciąż może uczynić) o zastosowanie wobec niej innego rodzaju ulgi – mianowicie rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego zasiłku. Organy niedwuznacznie wskazały, że wówczas byłby skłonne przyjąć, że taka ulga skarżącej się należy, nie spowoduje bowiem egzekucji całej wymaganej kwoty, a rozłożenie w czasie spłaty należności nie spowoduje, że skarżąca znajdzie się w niedostatku. Z taką konkluzją Sąd w pełni się zgadza. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. k.ż.