II SA/Łd 122/12

Dnia 11 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska Protokolant asystent sędziego Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 roku sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania Z. S. od decyzji Burmistrza S. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 7.065,60 zł (należność główna) wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 20 września 2011 r., sprecyzowanym następnie w trakcie przesłuchania w dniu 7 października 2011 r., Z. S. zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie należności pieniężnych, jakie zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.065,60 zł., wynikającej z tytułów wykonawczych wraz z odsetkami. Wnioskodawca argumentował, że ma zasądzone alimenty na D. S., która nie jest jego córką, a matka dziecka odmawia przeprowadzenia badań genetycznych DNA, które wykluczyłyby jego ojcostwo. Od lat walczy zresztą o zlecenie przeprowadzenia sądowych badań genetycznych DNA na ustalenie ojcostwa, lecz zarówno organy jak i sądy, do których występował w tej sprawie "mataczą (...)" odmawiając mu wbrew prawu przeprowadzenia tych badań. Nadto wskazał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił zainteresowanemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 7.065,60 zł (należność główna) wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu Z. S. wyraził swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia wskazując w szczególności, że jest ono jednostronne, bzdurne i kłamliwe, wydane z zemsty na jego osobie. Odwołujący wskazał nadto, że przy jego dochodach i stanie zdrowia sam powinien korzystać ze świadczeń z pomocy społecznej, lecz wszystkie jego prośby i pisma o wsparcie finansowe zostały odrzucone. Oprócz wydatków na utrzymanie (jedzenie, ubranie, ogrzanie domu) co miesiąc musi przeznaczyć kwotę ponad 100 zł na wykup leków, czego dowodem jest załączona do odwołania faktura z dnia 7 października 2011 r. Jego zdaniem, za umorzeniem należności przemawia fakt, iż nie jest ojcem dziecka na które płaci alimenty, a także ciężka sytuacja materialna jaka panuje na wsi oraz zły stan zdrowia (przebyta operacja i kolejna "skomplikowana i droga" operacja, która go czeka na kręgosłup). Nie bez znaczenia, w jego odczuciu, jest ponadto fakt, że musi opiekować się chorą matką, która jest po dwóch wylewach, ma problemy z poruszaniem się i potrzebuje na co dzień pomocy. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, decyzja w przedmiocie umorzenia przypisanych do zwrotu należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją uznaniową, co oznacza, że prawo pozostawia organowi właściwemu wybór sposobu rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji organ nie ma bezwzględnego obowiązku uwzględnienia argumentów wnioskodawcy, ale też nie oznacza to dowolności rozstrzygnięcia organu. Kolegium wyjaśniło następnie, że decyzją z dnia [...] r. Burmistrz S. orzekł o zwrocie należności w kwocie 3.600 zł z tytułu wypłaconych na rzecz D. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Na poczet ustalonej do zwrotu należności organ zaliczył kwotę 27,77 zł przekazaną przez komornika sądowego. Następnie decyzją z dnia [...] r. orzeczono o zwrocie należności w kwocie 3.600 zł z tytułu wypłaconych na rzecz D. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2009 r. do 30.09.2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Powyższa decyzja, wobec odwołania wniesionego przez Z. S., została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia [...] r. W dniu 3 czerwca 2011 r. na podstawie decyzji z dnia [...] r. Burmistrz S. wystawił tytuł wykonawczy Nr [...] na należność główną 3.465,60 zł i odsetki w wysokości 964,90 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2008 r. do września 2009 r., zaś w dniu 10 czerwca 2011 r. wystawiony został tytuł wykonawczy na należność w kwocie 3.600,00 zł wraz z odsetkami w kwocie 546,90, objętą decyzją z dnia [...] r. Dalej Kolegium wskazało, że pismem z dnia 5 października 2011 r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. celem ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej oraz dostarczenia następujących dokumentów: zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy, jeśli wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy; nakazu płatniczego za 2011 r., jeśli powierzchnia gospodarstwa rolnego, z którego się utrzymuje uległa zmianie w stosunku do informacji jaką organ posiada, tzn. że jest dzierżawcą gruntów o pow. 1,0406ha przeliczeniowych; orzeczenia o niepełnosprawności - w przypadku choroby; zaświadczenia potwierdzającego niezdolność do pracy oraz wysokość wypłaconego świadczenia w przypadku korzystania z zasiłku chorobowego; dokumentów (np. rachunków) potwierdzających ponoszone koszty leczenia; innych dokumentów potwierdzających uzyskiwanie dochodu w przypadku osiągania innych dochodów. Z. S. stawił się w siedzibie organu w dniu 7 października 2011 r., jednak nie przedłożył żadnych dowodów, potwierdzających trudną sytuację materialną i zdrowotną. W trakcie przesłuchania oświadczył natomiast, że choruje, choć nie posiada dokumentów potwierdzających stan zdrowia i ponoszonych kosztów leczenia, oprócz tych, które dołączył do wniosku, tj. historii wizyt pacjenta z 17 sierpnia 2010 r. i potwierdzenia udzielenia porady z dnia 26 sierpnia 2011 r. Nie korzysta z zasiłku chorobowego, ponieważ nie opłaca składki zdrowotnej. Komisja KRUS uznała go za częściowo zdolnego do pracy, jednakże na tę okoliczność wnioskodawca nie przedstawił żadnego dowodu. Podczas ostatniej choroby leczył się prywatnie. Strona nie jest zarejestrowana w PUP, prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 1,0406 ha przeliczeniowych, z którego się utrzymuje. Raz w roku pobiera dopłaty unijne w wysokości ok. 1.100 zł. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne i domowe, nie korzysta przy tym ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, gdyż jak twierdzi, nigdy się o nie ubiegał. Jak podkreślił organ II instancji, przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego. Powoływanie się na trudną sytuację materialną panującą na wsi, zły stan zdrowia, konieczność sprawowania opieki nad chorą matką, a także ponoszenie kosztów z tytułu zakupu opału, jedzenia, odzieży, leków nie jest czymś wyjątkowym. Na zły stan zdrowia Z. S. wskazywał już we wniosku o umorzenie należności i na tę okoliczność przedstawił "historię wizyty pacjenta od 2008-08-17 do 2010-08-17", z której wynika, iż dokuczają mu bóle kręgosłupa, przeszedł też operację z powodu przepukliny pachwinowej. Zainteresowany przedstawił również poświadczenie udzielenia porady w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym w dniu 26.08.2011 r. z powodu urazu prawego kolana. Zdaniem Kolegium, te okoliczności jak trafnie rozważył organ I instancji nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podobnie argumentacja, dotycząca złego stanu zdrowia i ponoszonych w związku z tym kosztów leczenia, na którą to okoliczność nie został przedłożony żaden dowód, ponoszenia wysokich kosztów utrzymania, a także sprawowania opieki nad matką, nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia, by umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności szczególnie wyróżniające odwołującego, biorąc pod uwagę fakt, że koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym ponoszone na zakup opału w okresie zimy, obciążają każdego właściciela domu czy mieszkania. Odnosząc się następnie do kwestii ojcostwa D. S., Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że jest związane prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt IIIRC 529/08, zasądzającym od zainteresowanego alimenty na rzecz małoletniej córki D. S.. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że pomimo wpłat dokonywanych przez stronę, Z. S. nie spełnia wymogów z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem egzekucja nie jest skuteczna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. S. wyraził swoje niezadowolenie z wydanej decyzji podnosząc, iż narusza ona przepisy obowiązującego prawa. Skarżący wniósł o przeprowadzenie sądowych badań genetycznych DNA na ustalenie ojcostwa względem D.S. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. stawił się skarżący, który poparł skargę i oświadczył, że nie legitymuje się orzeczeniem o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Złożył kopie siedmiu pism, dotyczących jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012r. oddalono wniosek dowodowy o przeprowadzenie badań DNA skarżącego na okoliczność wykluczenia jego ojcostwa w stosunku do D. S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Podstawę rozstrzygnięć organów administracji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. - Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.), dalej powoływanej jako ustawa. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Nie budzi wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym jego rozważeniu dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu, przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011r., sygn. akt I OSK 1794/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza akt sprawy oraz uzasadnień decyzji organów administracji prowadzi do wniosku, że obowiązkom tym organy nie uchybiły w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonych decyzji. W szczególności brak jest podstaw do uznania, że organy uchybiły zasadzie zebrania materiału dowodowego i jego oceny. Po pierwsze uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji odwołują się do dowodów przedstawionych przez stronę, w oparciu o które ustalona została sytuacja rodzinną i majątkowa skarżącego. Dość lakonicznie organy odniosły się co prawda do sytuacji zdrowotnej skarżącego, ale trafnie zauważyły, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, z przedłożonych przez niego zaświadczeń lekarskich nie wynika zaś by w sposób trwały był niezdolny do wykonywania pracy, w prowadzonym przez siebie gospodarstwie rolnym. Jakkolwiek bezspornym są okoliczności, iż skarżący przebył operację na przepuklinę pachwinową oraz leczy się w związku z chorobą kręgosłupa, nie ma wszakże podstaw do uznania, że charakter i rozmiar schorzeń wykluczają skarżącego z możliwości wykonywania pracy, odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym, a zwłaszcza że jest to stan trwały i nieodwracalny. Skarżący jest osobą samodzielną, zaradną i nie wymagającą pomocy osób trzecich. Konieczność pomocy matce, z którą zamieszkuje nie została zaś potwierdzona żadnym dowodem, a w świetle deklaracji o samodzielnie prowadzonym gospodarstwie domowym, budzi wątpliwości. W tym stanie faktycznym przytoczona w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji argumentacja nie narusza ani zasady swobodnej oceny dowodów, ani granic logicznego rozumowania. Sam fakt, że organy z przedstawionych przez skarżącego dowodów wyciągnęły wnioski, które skarżącego nie satysfakcjonują nie dowodzi, że są to wnioski błędne. Nie sposób odmówić zasadności argumentom organów, że skarżący nie wykazał takich okoliczności, które w świetle art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obligowałyby organ do umorzenia należności. Nie należy do nich w szczególności kwestionowanie ojcostwa dziecka, na które łożone są alimenty. Postępowanie administracyjne nie jest bowiem miejscem, w którym skutecznie dochodzić można zaprzeczenia ojcostwa, co więcej, jak słusznie podkreślono w uzasadnieniach kontestowanych decyzji, organ administracji pozostaje związany prawomocnym wyrokiem zasądzającym alimenty. Należy podkreślić, że wniosek o umorzenie zaległych alimentów rozpatrywany winien być w kontekście celów tej ustawy. Regulacje ustawy niewątpliwie wypływają z konstytucyjnej zasady pomocniczości, która nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Jednocześnie, jak wskazuje preambuła do ustawy, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób do alimentacji obowiązanych. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Należy podkreślić, że sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Tym bardziej zatem zasadne jest stanowisko organów. Ubocznie można również podnieść, że umorzenie przedmiotowych należności nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji skarżącego, gdyż ciąży na nim bieżące i stale powiększające się zadłużenie na rzecz córki. W tych okolicznościach zasadnie organ uznał, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz córki świadczeń. Tym samym organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej. W oparciu o treść art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalono natomiast wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu "z badań genetycznych DNA na ustalenie ojcostwa względem D. S.", bowiem sąd administracyjny nie jest uprawniony do przeprowadzania postępowania dowodowego innego niż uzupełniające dowody z dokumentów. Ponadto, jak wyżej wskazano, kognicja sądów administracyjnych nie obejmuje ustalania bądź zaprzeczania ojcostwa osób obowiązanych do alimentacji. B.C.