II SA/Łd 1227/03

Dnia 5 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...]. TG Decyzją z dnia [...]. Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. w Ł., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł., na podstawie art. 2 ust. 1 i ust. 4, art. 4 i art. 31 ustawy z dnia 29.listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz. 414 ze zm.) odmówił A. L. przyznania zasiłku okresowego w miesiącu maju 2003r., podnosząc w uzasadnieniu, iż odmowa podyktowana jest szczupłością środków finansowych, jakimi dysponuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł. - B. Otrzymywane środki na zadania zlecone nie pokrywają zapotrzebowania na świadczenia obligatoryjne, wobec czego organ nie jest w stanie udzielać pomocy finansowej w postaci zasiłków okresowych. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyła A. L., wnosząc o wnikliwe rozpatrzenie jej sytuacji i pomoc w uzyskaniu pracy lub środków materialnych, niezbędnych do życia. Wskazała, iż samotnie wychowuje dwie uczące się córki, które uzyskują doskonałe wyniki w nauce. Na utrzymanie rodziny posiada jedynie kwotę alimentów uzyskiwanych z Funduszu Alimentacyjnego, które wraz z dodatkiem rodzinnym wynoszą 392,50,-zł. miesięcznie. Sama jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Pomimo intensywnych poszukiwań, nie jest wstanie znaleźć żadnej pracy, m.in. z powodu wieku i panującego w okręgu [...] wysokiego bezrobocia. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) i art. 31 ust.ust. 1,2,3,4 oraz art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29. listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz. 414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach rozstrzygnięcia wskazało na trafność stanowiska zajętego przez organ I instancji. Zgodnie bowiem z treścią art. 11 wskazanej wyżej ustawy o pomocy społecznej przyznawanie zasiłków okresowych jest zadaniem zleconym gminie. Tenże może być natomiast przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny, ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na m.in. brak możliwości zatrudnienia. Zgodnie zaś z treścią art. 2 ust. 4 powołanej wyżej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. L. ma 52 lata. Samotnie wychowuje dowie córki, z których jedna jest małoletnia. Alimenty w kwocie 350,00,-zł.miesięcznie oraz dodatek rodzinny otrzymuje jedynie na młodszą córkę. Dzieci są zadbane i bardzo dobrze się uczą. Odwołująca jest bezrobotna, zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Wraz z rodziną zamieszkuje w starym budownictwie, w lokalu składającym się z dwóch pokoi i kuchni, bez wygód. Mieszkanie wymaga remontu: malowania, wymiany podłóg i okien. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą miesięcznie około 200,00,-zł. A. L. otrzymuje dofinansowanie do czynszu przyznane na okres od 1.kwietnia do 30.września 2003r. w wysokości 148,95,-zł. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., odwołująca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej spełnia warunki do korzystania z pomocy w formie zasiłku okresowego bezzwrotnego. Jednakże wobec zupełnego braku środków na zadania zlecone gminie w postaci zasiłków okresowych, brak jest możliwości uwzględnienia wniosku A. L. w tym zakresie. Ośrodek przyznaje jedynie niewielkie kwoty w postaci zasiłków celowych w oparciu o art. 32 ustawy o pomocy społecznej z przeznaczeniem tylko i wyłącznie na dożywianie. Pomoc taka kierowana jest do osób, które nie są w stanie zapewnić sobie nawet najmniejszego źródła dochodu, ze względu na wiek, stan zdrowia czy też konieczność opieki nad małymi dziećmi. Zgodnie z informacją z dnia 13.czerwca 2003r. otrzymaną z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B., Ośrodek na zadania zlecone (obligatoryjne i fakultatywne) otrzyma w roku 2003r. kwotę 9.397.203,00-zł. , czyli miesięcznie będzie dysponował kwotę 813.933,58,-zł. W okresie od 1.stycznia do 31.maja 2003r. rozdysponowano kwotę 4.348.729,32,-zł., przekraczając tym samym zaplanowane środki finansowe o ponad 9 % i wypłacając jedynie świadczenia o charakterze obowiązkowym. Ponadto systematycznie, od 1995r. maleje ilość środków przyznawana przez budżet centralny na zadania zlecone, do których należą również zasiłki okresowe, o czym świadczy choćby średnia wysokość zasiłku okresowego, która w 1997r. wynosiła 172,00,-zł., natomiast w roku 2000 tylko 72,00,-zł. W 2001r. w ogóle nie wypłacano zasiłków okresowych, natomiast w 2002r.środki na wypłatę zasiłków okresowych ośrodek otrzymał pod koniec roku i w miesiącu grudniu wypłacono niewielkie zasiłki okresowe dla osób i rodzin znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej. Odmowa przyznania świadczenia nie wyklucza możliwości ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego w przypadku uzyskania przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej środków finansowych na tę formę pomocy. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie A. L. wskazała, iż nie może zaakceptować argumentów, przedstawionych przez organ w zaskarżonej decyzji. Szczegółowo opisała swą trudną sytuację majątkową, spowodowaną brakiem zatrudnienia, wskazując także na wyjątkowe potrzeby jej uczących się córek (związane z koniecznością dojazdów do szkół, nabyciem pomocy naukowych i podręczników etc.). Dochód w wysokości 130,00,-zł. na osobę jest, zdaniem skarżącej, zbyt niski by zaspokoić choćby podstawowe potrzeby jej i jej dzieci. Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 11.września 2003r. zwolniono skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) natomiast, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza normy procedury administracyjnej, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszym rzędzie rozważyć należało zasadność merytorycznego rozpoznawania niniejszej sprawy, w świetle regulacji prawnej zawartej w art. 149 ustawy z dnia 12.marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią ust. 1 tegoż przepisu, z dniem wejścia w życie ustawy (co do zasady z dniem 1.maja 2004r.) wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29.listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r. ze zm.) za wyjątkiem decyzji, enumeratywnie wymienionych w ust.ust. 2 i 3 art. 149. Decyzje w przedmiocie zasiłków stałych nie należą do żadnej ze wspomnianych kategorii. Tym niemniej Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, reprezentuje pogląd, iż postępowanie sądowe, zmierzające do zbadania legalności aktów administracyjnych, wydanych pod rządami ustawy poprzednio obowiązującej nie może zostać umorzone, nawet jeżeli decyzje wspomniane wygasły. Ocenie podlega bowiem zgodność z prawem, poddanej kontroli sądowej decyzji administracyjnej, ta zaś dokonywana jest w oparciu o stan prawny, obowiązujący w dacie jej wydania. Przechodząc zaś na grunt rozważań, dotyczących zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślić należy w szczególności, iż przekazany do kontroli sądowej materiał dowodowy, znajdujący się w załączonych aktach administracyjnych, nie jest kompletny. Brak w nim bowiem pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. z dnia 13.czerwca 2003r., zwierającego szczegółową informację na temat środków finansowych, jakimi dysponował organ I instancji w 2003r. oraz struktury wydatków, poczynionych przezeń w okresie od 1.stycznia do 31.maja 2003r. Brak ten nie pozwala na ocenę prawidłowości wywodów, zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zmierzających do wykazania szczupłości środków finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B.. Okoliczność wspomniana ma zaś dla treści rozstrzygnięcia znaczenie zasadnicze, skoro właśnie brak środków finansowych legł u podstaw odmowy przyznania A. L. zasiłku okresowego. Podnieść należy również, iż organ administracji właściwy w sprawach pomocy społecznej, po ujawnieniu w toku postępowania, iż osoba (rodzina), która ubiega się o przyznanie pomocy, spełnia wszystkie kryteria ustawowe określone w art. 2 ust. 1-3, art. 4 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz. 414 ze zm.), w razie odmowy przyznania żądanej formy tej pomocy (np. zasiłku okresowego) powinien rozważyć przyznanie z urzędu takiej osobie (rodzinie) innej przewidzianej w przepisach ustawy formy pomocy społecznej, aby rodzina, która ubiega się o pomoc, mogła bytować w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 2 tej ustawy). (podobnie np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.listopada 1998r., w sprawie o sygn.akt II SA/Gd 2070/97, ONSA 1999/3/105) Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy poprzestały na konstatacji, iż skarżąca, spełniając tzw. "kryterium dochodowe", nie może otrzymać zasiłku okresowego, ponieważ Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. nie dysponuje środkami finansowymi na realizację zadań zleconych o charakterze fakultatywnym. I choć z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż we wspomnianym okresie tenże Ośrodek przyznawał świadczenia finansowane z budżetu gminy (zasiłki celowe), nie rozważono sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania jej wspomnianych świadczeń. Z treści złożonego przez A. L. odwołania wynika natomiast, iż z uwagi na trudną sytuację majątkową, w jakiej się znalazła, jest zainteresowana każdą, dostępną formą pomocy. Wskazane wyżej uchybienia w toku postępowania administracyjnego, stanowiąc naruszenie art.art. 7, 8 i 77 § 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w badanej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.s.a. w zw. z art. 135 p.s.a. orzeczono p uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją orzeczenia organu I instancji. Wobec charakteru prawnego zaskarżonej decyzji, nie posiadającej przymiotu wykonalności, brak było podstaw do orzekania w przedmiocie wstrzymania jej wykonania, w oparciu o treść art. 152 p.s.a. TG