II SA/Łd 1276/13

Dnia 19 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. a.bł. Stowarzyszenie A z siedzibą w N. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Stowarzyszenie podniosło, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich w wysokości 24 zł na rok. Obecnie na rachunku bankowym posiada 148,85 zł. W tej sytuacji opłacenie kosztów sądowych spowodowałoby całkowity paraliż jego działalności. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, z uwagi na to, że Stowarzyszenie pomimo niezadeklarowania posiadania wystarczających środków pieniężnych, dysponuje możliwością zdobycia środków w sposób wynikający z przyjętej formy działania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że nie prowadzi własnej działalności zarobkowej. Utrzymuje się wyłącznie ze składek swoich członków, którzy mają ograniczone środki finansowe. Nadto jest początek roku i składki są dopiero wpłacane, a wobec kryzysu ekonomicznego niehumanitarne byłoby wyznaczenie sztywnych ram czasowych na uiszczenie składek, które mają charakter symboliczny i praktycznie pokrywają w całości bieżącą działalność Stowarzyszenia. Zdaniem strony skarżącej odmowa zwolnienia od kosztów sądowych narusza fundamentalne prawo każdego człowieka do sądu. Powołując się następnie na art. 104 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz fakt, że ochrona środowiska oraz ochrona życia i zdrowia ludzi jest jednym z podstawowych celów statutowych jego działalności, Stowarzyszenie stwierdziło, że – w jego opinii – nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby koszty niniejszego postępowania przerzucić na Państwo. W związku z tym, że oświadczenie strony skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych sędzia sprawozdawca wezwał Stowarzyszenie na podstawie art. 255 p.p.s.a. w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245) do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie złożyło: roczne sprawozdanie finansowe za 2012 r., z którego wynika, że zysk za rok obrotowy wyniósł 893,83 zł; protokół Komisji Rewizyjnej z kontroli finansowej na dzień [...] z którego wynika, że środki finansowe pozostające w dyspozycji Stowarzyszenia wynoszą 605,66 zł oraz wyciąg z rachunku bankowego z dnia 31 grudnia 2013 r. z saldem końcowym - 148,87 zł. Nadto strona załączyła kserokopie nadania przesyłek pocztowych i poinformowała, że tylko część wydatków administracyjno-biurowych pochodzi ze środków Stowarzyszenia, natomiast duża ich ilość ponoszona jest indywidualnie przez członków. Strona wskazała nadto, że jesienią 2013 r. Stowarzyszenie otrzymało od Urzędu Gminy R. pomieszczenie w Domu Kultury w N. i obecnie musi opłacać rachunki za energię elektryczną, wodę, ścieki i śmieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W piśmiennictwie przedmiotu oraz orzecznictwie, które zresztą sąd w pełni akceptuje podkreśla się, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II GZ 324/13). W rozumieniu art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie niewątpliwie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach sądowych, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Brak stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych bądź administracyjnych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie Stowarzyszenie z własnej woli pozostaje bierne w podjęciu jakichkolwiek działań mogących zwiększyć jego dochody. Nie bez znaczenia jest nadto okoliczność, że według protokołu Komisji Rewizyjnej z kontroli finansowej na dzień [...] Stowarzyszenie dysponowało kwotą 605,66 zł, którą bezspornie mogło zabezpieczyć na prowadzenie niniejszego postępowania sądowego. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie uczestniczyć w postępowaniach sądowych, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. a.bł.