II SA/Łd 1288/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi C. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz radcy prawnego B. C., prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej C. U.. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 K.p.a., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. W uzasadnieniu organ administracji podniósł, iż w 2008r. C. U. złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] utrzymano w mocy decyzję z dnia [...]. Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2009r. ( sygn. akt II SA/Łd 395/09 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na powyższą decyzję. W dniu 10 stycznia 2010r. strona zwróciła się do organu o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Decyzją z dnia [...] odmówiono stronie wznowienia postępowania. Decyzja ta została utrzyma w mocy decyzją z dnia [...]. W dniu 28 kwietnia 2010r. strona złożyła wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 K.p.a. Strona nie przedstawiła dowodów mogących podważyć ustalenia zawarte w decyzji z dnia [...], potwierdzone następnie w wyroku oddalającym jej skargę. Organ administracji stwierdził następnie, iż nie kwestionuje pobytu strony w miejscowości, w której znajdował się obóz koncentracyjny. Jednakże sam pobyt w takiej miejscowości nie stanowi dowodu na pobyt w obozie koncentracyjnym. Strona nie przedłożyła dokumentów świadczących o jej pobycie w obozie, a organ nie może działać wbrew treści art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. – Dz.U. z 2002r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej jako ustawą o kombatantach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy C. U. zarzuciła, iż od 1998r. jest dyskryminowana przez organ administracji przez sposób prowadzenia postępowania w jej sprawie i nie wie, jakie spełnia warunki, a jakich nie spełnia do otrzymania uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. W trakcie prowadzenia postępowania zwyczajnego ustalono, że do strony nie ma zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W toku obecnego postępowania organ nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie bada, czy w sprawie mają zastosowanie przesłanki wymienione w art. 154 K.p.a. Ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem ostatecznej decyzji, co stanowi niezbędna przesłankę do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. Powołał się nadto na związanie oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wydanym w sprawie. W skardze na powyższą decyzję C. U. wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż za utrzymaniem w mocy kwestionowanej decyzji z dnia [...] przemawia brak słusznego interesu strony. Zdaniem skarżącej bezspornie zostało dowiedzione, iż represję stanowiło zatrudnienie jej w obozach pracy przymusowej, tak na terenie Polski w granicach sprzed 1939r., jak i na terenie Niemiec w obozie pracy T. dla dziewcząt w U. w Badenii – Wirtembergii. Podniosła przy tym, że do dnia 15 maja 1945r., kiedy to została umieszczona w obozie przejściowym, nie uzyskała pozwolenia na opuszczenie stanowiska pracy, a tym samym przekroczyła ustawowy próg 6 miesięcy zatrudnienia w warunkach pracy przymusowej. Zakwestionowała również ustalenie, że umieszczenie jej w obiekcie W. (twierdza) nie stanowiło represji oraz negatywne stanowisko organu administracji odnośnie uznania wykonywania przez nią pracy przymusowej w obozach w Ł., J. i Z., wskazując, iż obozy te - jako Einsatzlager, Marinelager - stanowiły obozy koncentracyjne. Nadto, skarżąca zarzuciła zawężającą interpretację przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym. W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 24 stycznia 2010r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, podtrzymał skargę w całości i wniósł o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz przyznanie mu zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, które nie zostały pokryte w całości ani w części. W uzasadnieniu wskazał, iż pismo Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nie może stanowić wyłącznej podstawy ustaleń organu administracji, który we własnym zakresie powinien był ustalić warunki panujące w obozach w J. i Z. również w oparciu o inne źródła dowodowe, w tym wskazywane przez skarżącą opracowania. Sam fakt nie umieszczenia wskazanych przez skarżącą obozów w wykazie zawartym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości nie przesądza jeszcze o tym, iż obozy, w jakich przebywała skarżąca, nie są obozami, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a – c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż zadaniem sądów administracyjnych jest badanie zgodności z prawem kwestionowanych aktów i czynności (bezczynności) organów administracji publicznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji wydanej w trybie art. 154 § 1 K.p.a. pod względem jej zgodności z prawem, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż nie narusza ona prawa. Przede wszystkim zauważyć należy, iż zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z treści tego przepisu wynika zatem, iż przesłanką do takiego rozstrzygnięcia jest wyłącznie interes społeczny lub słuszny interes stron. Podstawowym warunkiem dopuszczalności wzruszenia decyzji ostatecznej na podstawie tego przepisu jest więc jej ostateczność oraz wykazanie, iż za jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, czyli przesłanki niezależne od poprawności decyzji ostatecznej, której wniosek dotyczy. Podkreślić przy tym należy, iż w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano, że postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 K.p.a. ma za przedmiot ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji, która może być najzupełniej prawidłowa pod względem prawnym albo też może być dotknięta wadami niekwalifikowanymi, a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Nie budzi również wątpliwości uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji. Uwzględnienie interesu strony należy rozumieć w ten sposób, iż mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, niepozostającego jednakże w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ - działając w granicach uznania administracyjnego - przyjmuje ten sposób orzekania, zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony. Organy administracji, oceniając przesłanki z art. 154 k.p.a. w postaci interesu społecznego, czy też słusznego interesu strony, muszą mieć na uwadze, że słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa. Przy ocenie, czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony, przemawiający za uchyleniem decyzji, należy brać pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o jej pokrzywdzeniu, lecz dające się określić okoliczności dotyczące strony, które pozwalają stwierdzić, że jej żądanie uchylenia (zmiany) decyzji jest słuszne i zasługuje na społeczną aprobatę. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 K.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 K.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 K.p.a. należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 K.p.a. zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (vide: wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 1999r., I SA 1999/98 – Lex nr 48660; z dnia 5 listopada 1998r., III SA 1745/97 – Lex nr 44723; z dnia 6 listopada 1998r., II SA 1185/98 – Lex nr 41315; z dnia 1 grudnia 1998r., III SA 6952/97 – Lex nr 44706; z dnia 10 listopada 2000r., III SAB 91/99 – Lex nr 48002; z dnia 9 maja 2005r., OSK 1746/04 – Palestra 2006/1 – 2/241; z 18 grudnia 2002r., II SA/Gd 1892/02; wyrok WSA w Warszawie z 4 października 2005 r. V SA/Wa 1658/05 – Lex nr 188729, wyrok NSA z dnia 18 października 2007r., II OSK 1406/06 – Lex nr 427601). Zauważyć jeszcze trzeba, że z uznaniowego charakteru decyzji wydawanej na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. wynika, iż ostatecznie sposób załatwienia sprawy zależy wyłącznie od woli właściwego organu administracji, nawet wtedy, gdy za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Sądowa kontrola zgodność z prawem decyzji wydanych w trybie art. 154 K.p.a. ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny tego, czy organ orzekający nie przekroczył granic uznania, wyznaczonych przesłankami określonymi w tym przepisie, to jest interesem społecznym lub słusznym interesem strony. Przenosząc te rozważania ogólne na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że w prawomocnym wyroku z dnia 20 sierpnia 2009r., sygn. akt II SA/Łd 395/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przesądził, iż ustalony w toku postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...], stan faktyczny sprawy nie odpowiada dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. W wyroku tym sąd dokonał oceny prawidłowości kwalifikacji przez organ administracji pobytu skarżącej w "twierdzy U." oraz obozach w Z. i J. Zwrócił przy tym uwagę na to, że ostateczną decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał skarżącej uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w okresie od października 1944r. do kwietnia 1945r., uznając podnoszone przez skarżącą okoliczności pracy w U. za spełniające warunki określone w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Wskazując na treść pisma Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 15 grudnia 2008r. podniósł natomiast, iż obozy w J./Z. stanowiły obozy przymusowych robót fortyfikacyjnych i nie były miejscami odosobnienia, w których warunki pobytu były zbliżone do warunków w obozach koncentracyjnych. Z analizy akt sprawy wynika z kolei, iż w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2010r. skarżąca w istocie prowadziła jedynie polemikę z oceną stanu faktycznego, stanowiącego podstawę wydania ostatecznej decyzji z dnia [...], który - jak już wyżej wskazano, został poddany również kontroli sądowej. W toku tego postępowania nie ujawniono nowych dowodów i nie ustalono innych, niż poprzednio, okoliczności istotnych w sprawie, wobec czego wiążąca pozostała ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wyrażona w wyroku z dnia 20 sierpnia 2009r. Podkreślić przy tym należy, iż w myśl art. 170 i 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczenie prawomocne wiąże co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem w sytuacji, gdy stan faktyczny nie uległ zmianie, przyszłe postępowanie administracyjne nie może skutkować formułowaniem ocen sprzecznych z wykładnią prawa materialnego oraz procesowego, przedstawioną w uzasadnieniu prawomocnego wyroku, zaś słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa i przyznania jej uprawnień kombatanckich. Podkreślić nadto należy, iż podnoszona przez skarżącą argumentacja w przeważającej mierze w istocie odnosi się do okoliczności świadczących o jej deportacji do pracy przymusowej. Skarżąca powoływała się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07 (Dz.U. nr 220, poz. 1734), w którym stwierdzono niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Natomiast w samej skardze zarzuciła organowi naruszenie tej właśnie ustawy, a nie ustawy o kombatantach, która stanowiła podstawę decyzji z dnia [...]. Zauważyć przy tym trzeba, że okoliczność wykonywania pracy przymusowej, czy też osadzenia w obozie pracy przymusowej może stanowić przesłankę wyłącznie do ubiegania się o wydanie decyzji w przedmiocie świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Nie stanowi to jednakże represji, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z tych względów, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). A.D.