II SA/Łd 1295/11

Dnia 10 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2012 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm., powoływana dalej jako ustawa) odmówił A. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, że co prawda zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wysiedlenie strony i jej matki w okresie okupacji z miejsca stałego zamieszkania do miejscowości N., jednakże materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej (z nakazu niemieckich władz okupacyjnych), której niepodjęcie groziło sankcjami karnymi (represjami). A. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyjaśniając, że w marcu 1941r. ze względu na utworzony poligon wojskowy została wraz z rodziną deportowana do miejscowości N. do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym u osoby narodowości niemieckiej. Praca polegała na oporządzaniu zwierząt w gospodarstwie i trwała do 1945r. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję własną z dnia [...]. Organ uznał, iż zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji. Zdaniem organu zmiana miejsca zamieszkania rodziny strony spowodowana była budową poligonu wojskowego, a nie skierowaniem do pracy przymusowej. Okoliczność ta została potwierdzona w zaświadczeniu Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 21 grudnia 2010r. Wobec powyższego organ, nie kwestionując okoliczności wysiedlenia rodziny strony podczas okupacji niemieckiej wskazał, że osoby (rodziny), które były zobowiązane do podjęcia pracy przebywając na wysiedleniu (przede wszystkim w celu zapewnienia egzystencji sobie czy rodzinie) nie są objęte przepisami ustawy. Zdaniem organu brak jest podstaw do twierdzenia, iż strona przebywając na wysiedleniu z matką i rodzeństwem podlegała represjom, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy. Nie został również przedstawiony żaden dowód na okoliczność skierowania do pracy przymusowej, czyli nie wypełniono w niniejszej sprawie jednego z warunków przyznania świadczenia. A. K. zaskarżyła powyższą decyzję do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła okoliczności wykonywania pracy przymusowej, podtrzymując jednocześnie dotychczasowe argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a. – sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy i uzasadniało uwzględnienie skargi. Materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm., powoływana w tekście jako ustawa). W myśl art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy – w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z dnia 20 kwietnia 2011r. – represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z powyższego wynika, iż na gruncie przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy (w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z dnia 20 kwietnia 2011r.) każda deportacja (wywiezienie) z miejsca dotychczasowego zamieszkania, jeśli tylko połączona była z obowiązkiem wykonywania pracy przymusowej – przy zastrzeżeniu określonego terytorium i czasu jej wykonywania – wyczerpuje pojęcie represji uzasadniające przyznanie świadczenia pieniężnego. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 30 września 2011r. Kierownik ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, iż złożona dokumentacja jest niewystarczająca, a skarżąca nie przedstawiła dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Po przesłuchaniu strony oraz jej siostry organ nie dał wiary oświadczeniom skarżącej, gdyż w jego ocenie nie wykazała, iż jej rodzina została skierowana do pracy przymusowej. Pamiętać jednak należy, iż dowód z przesłuchania strony jest jednym ze środków dowodowych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym, a jego moc mogą podważyć wyłącznie inne dowody. Skoro organ zdecydował się na przesłuchanie strony oraz jej siostry, to nie może odmówić tym oświadczeniom mocy dowodowej tylko dlatego, że pokrywają się one z dotychczasowymi oświadczeniami skarżącej tym bardziej, że zgromadzone w sprawie dokumenty urzędowe z całą pewnością nie podważają jej oświadczeń. W większości bowiem postępowań prowadzonych w tożsamych rodzajowo sprawach materiał dowodowy jest ubogi, wiek samych wnioskodawców ale i potencjalnych świadków również wpływa na możliwości uzyskania wyczerpujących wyjaśnień. Natomiast lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala ustalić, na jakiej podstawie organ odmówił wiarygodności przesłuchaniu strony oraz jej siostry, a także innych dokumentów i oświadczeń strony składanych w toku postępowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ uznał, że wysiedlenie ze względu na utworzenie poligonu, nie jest równoznaczne z wysiedlenie do pracy przymusowej wskazując, iż celem wysiedlenia rodziny skarżącej było utworzenie poligonu, a tym samym celem tym nie było skierowanie do pracy przymusowej. Jednakże zdaniem Sądu taka konkluzja organu nie jest wystarczająca do tego aby uznać, że skarżąca nie podlegała represji, o jakiem mówi ustawa. W ocenie Sądu niekwestionowany fakt, iż skarżąca została deportowana (wywieziona) z rodzinnej miejscowości ze względu na utworzenie na tym terytorium poligonu wojskowego, nie przekreśla tego, iż skutkiem tej deportacji było skierowanie do pracy przymusowej. Tym bardziej, że z oświadczenia świadka wynika, że rodzina skarżącej została deportowana z miejsca zamieszkania do pracy przymusowej. Ponownie badając wniosek skarżącej i dokonując wykładni pojęcia "deportacja" organ winien mieć na względzie, iż deportacja musiała się łączyć się z przymusowym wywiezieniem i skierowaniem do pracy przymusowej. Organ powinien również uwzględnić, iż miejscowość, w której zamieszkiwała rodzina strony została przeznaczona pod poligon. Co oznacza, iż w czasie okupacji nie było możliwe odwiedzenie rodzinnego domu, a po wojnie w przeważającej ilości przypadków osoby takie nie miały do czego wracać, zniszczone były całe gospodarstwa, a osoby te nieodwracalnie traciły dorobek życia. Reasumując, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ winien uwzględnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności w tym oświadczenia i zeznania strony i jej siostry, a następnie dokonać prawidłowej interpretacji art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy w zakresie spełnienia przez skarżącą przesłanki deportacji do pracy przymusowej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. j.m.