II SA/Łd 1296/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie NSA Irena Krzemieniewska, WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant referendarz sądowy Ewa Alberciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi Szpitala Powiatowego w R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej u A.K. oddala skargę Decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał w mocy decyzję Nr [...] Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] stwierdzającą, że u A.K. ur. [...], zatrudnionej w Szpitalu Powiatowym w R. ul. A 14 na stanowisku pielęgniarki, występuje choroba zawodowa - przewlekłe zapalenie wątroby typu B. Jako podstawę prawną decyzji organ II instancji wskazał art. 138 § 1 k.p.a. oraz § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm. z dnia 10 listopada 1989 r. – Dz.U. Nr 61, poz. 364). Organ odwoławczy, mając na uwadze treść wniesionego odwołania Szpitala Powiatowego w R., uzupełnił materiał dowodowy o dodatkową dokumentację lekarską ( wyniki badań, karty informacyjne leczenia szpitalnego) oraz uzyskał opinię Kierownika Katedry i Kliniki Chorób Zakaźnych Akademii Medycznej w Ł. Jak stwiedził organ II instancji według opinii z dnia [...] za pierwszy udokumentowany dzień zakażenia HBV należało uznać 16 grudnia 1987 r. , kiedy to u A.K. stwiedzono obecność we krwi HbsAg utrzymującą się do chwili obecnej. A.K. nigdy nie przebyła ostrego jawnego wzw B, formalnie zgłoszonego do rejestru chorób zakaźnych pod nr 070. Podniósł, iż oznacza to, że w określaniu momentu zakażenia A.K. HBV nie można posługiwać się okresem wylęgania tej choroby (28-180 dni). Po wykryciu HbsAg (= zakażenie HBV) A.K. była traktowana jako pierwotnie przewlekły nosiciel HBV i nie istnieje możliwość sprecyzowania dokładnej daty powstania tego zakażenia. Organ odwoławczy wskazał, że przed rozpoznaniem zakażenia HBV A.K. pracowała jako pielęgniarka kolejno w następujących placówkach medycznych : w Instytucie Hematologii w W. (od 1 listopada 1981 r. do 31 lipca 1983 r.) oraz w Szpitalu Powiatowym w R. (od 7 września 1983 r. do chwili obecnej, w tym od 7 września 1983 r. do 14 sierpnia 1984 r. w Higienie Szkolnej, a od 15 sierpnia 1987 r. w Miejskiej Przychodni Rejonowej Nr [...]). Podkreślił także, że we wszystkich tych placówkach A.K. była narażona na zakażenie HBV z uwagi na charakter pracy zawodowej. Pielęgniarka bowiem należy do grupy personelu medycznego, gdzie występuje szczególne ryzyko zachorowania na wzw. Wykonuje zabiegi medyczne połączone z naruszeniem ciągłości tkanek, ma bezpośrednią styczność z krwią i innymi płynami ustrojowymi, bądź materiałem biologicznym, uznawanym jako potencjalne żródło zakażenia wirusem typu B. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wskazał, że ponieważ określenie obecnie i w przyszłości, gdzie doszło do zakażenia HBV nie jest i nie będzie możliwe, a jak wykazało dochodzenie epidemiologiczne A.K. w dacie zakażenia HBV (16 grudnia 1987 r.) pracowała w Szpitalu Powiatowym w R. - działając w myśl § 10 ust. 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, uznał za właściwe przesłanie decyzji Szpitalowi Powiatowemu w R., co wcześniej uczynił organ I instancji. Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Szpital Powiatowy w R. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) oraz art. 7, 77, 80 k.p.a. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z § 1 cyt. rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Skarżący wskazał, że aby uznać schorzenie za chorobę zawodową musi być spowodowane tylko i wyłącznie czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy. Podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie jedynie pewną okolicznością jest to, iż A.K. choruje na przewlekłe zapalenie wątroby typu B. Zarzucił organowi odwoławczemu, że w żaden sposób nie wykazał, iż schorzenie A.K. nastąpiło w wyniku działania czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Organ administracyjny opiera się jedynie na domniemaniu, że skoro pracownica była zatrudniona na stanowisku pielęgniarki, to tym samym została zaliczona do grupy personelu medycznego, gdzie występuje szczególne ryzyko zachorowania na WZW typu B. Zatem w ocenie organu administracji decydującym czynnikiem o uznaniu choroby zawodowej była tylko i wyłącznie okoliczność zatrudnienia na stanowisku pielęgniarki. Zarzucił także, że pominięto w opinii uwagę Kierownika Katedry i Kliniki Chorób Zakaźnych Akademii Medycznej w Ł., iż zakażenie HBV u A.K. mogło rozpocząć się w trakcie całego życia. Nie ma obecnie możliwości sprecyzowania dokładnej daty zakażenia. Zatem istnieje możliwość, że zakażenie WZW typu B nastąpiło zanim jeszcze podjęła pracę w Szpitalu Powiatowym w R. Organ administracji powinien, zgodnie z art. 7 k.p.a. oraz § 1 cyt. rozporządzenia, ustalić jaki był rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego na możliwość zakażenia HBV przed datą 16 grudnia 1987 r, kiedy to była zatrudniona w Instytucie Hematologii w W. oraz w Szpitalu Powiatowym w R. w Higienie Szkolnej. Organ winien ustalić, czy A.K. przebywała na zwolnieniach, czy też miała inne usprawiedliwione nieobecności w pracy, co powodowało, iż nie miała kontaktu ze środowiskiem pracy. Ponadto skarżący wskazał, że jeżeli weźmie się pod uwagę, iż przedmiotowe zakażenie mogło nastąpić w każdym czasie i to niekoniecznie wywołane działaniem czynnika szkodliwego uznać należy, iż skarżona decyzja jest błędna. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że rozpoznanie choroby zawodowej wymienionej w pozycji 11 obowiązującego wykazu dokonane zostało zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych przez właściwą jednostkę służby zdrowia, a w trybie odwoławczym, zgodnie z § 9 tego rozporządzenia, potwierdzone opinią akademii medycznej. Do chorób wymienionych w pozycji 11 wykazu – choroby zakaźne i inwazyjne – zalicza się jednostki chorobowe, których czynnikiem etiologicznym są wirusy, bakterie lub inne drobnoustroje oraz grzyby, drożdże i pasożyty przyczynowo związane z pracą zawodową. Zawodową chorobę zakaźną lub inwazyjną można rozpoznać u pracownika, którego warunki pracy stwarzają wysokie ryzyko zakażenia. Do grup zawodowych, w których większość zatrudnionych spełnia powyższy warunek można przykładowo wymienić pracowników służby zdrowia, służb weterynaryjnych, zootechników i hodowców zwierząt, pracowników rzeźni i służby leśnej, którzy mają bezpośredni kontakt z materiałem zakaźnym lub zakażonym. Według opinii Akademii Medycznej w Ł., w przypadku A.K. rozpoznanie zakażenia HBV i spowodowanej tym zakażeniem choroby miąższu wątroby nie budzi wątpliwości (badanie lekarskie, badanie serologiczne i laboratoryjne, ocena histopatologiczna biopunktatu wątroby). A.K. nigdy nie przebyła ostrego 2 jawnego wzw B formalnie zgłoszonego do rejestru chorób zakażnych. Oznacza to, że w określeniu momentu zakażenia Jej HBV nie można posługiwać się okresem wylęgania się tej choroby (28-180 dni). Zakażenie mogło rozpocząć się u niej w trakcie całego jej życia, bez możliwości sprecyzowania dokładnej daty tego zakażenia. Za pierwszy udokumentowany dzień zakażenia HBV (wirusem) należy uznać 16 grudnia 1987 r. i ten dzień , wskazany w opinii Akademii Medycznej w Ł., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. przyjął za podstawę w rozstrzygnięciu sprawy w trybie odwoławczym. Organ podkreślił, że dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone przez organ I instancji z dnia 29 marca 2002 r. w Szpitalu Powiatowym w R. zawiera szczegółowe informacje dotyczące przebiegu pracy zawodowej ww., z uwzględnieniem pobytów na urlopach wychowawczych oraz warunków i charakteru wykonywanych czynności na stanowisku pielęgniarki.Ustaleń dotyczących pracy dokonano z przedstawicielami Szpitala Powiatowego w R. Zdaniem organu nieuzasadniony jest zatem podnoszony w skardze zarzut, iż decydującym czynnikiem o uznaniu choroby zawodowej miała być tylko i wyłącznie okoliczność zatrudnienia na stanowisku pielęgniarki. Organ wskazał, że dokonano wnikliwej analizy zatrudnienia A.K. na stanowisku pielęgniarki i wykonywanych obowiązków. Ponadto Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. podał, że rozstrzygając sprawę posiłkował się orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. I tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984 r., wydanym w sprawie sygn. akt II PRN 9/84, wskazał na konstrukcję § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, przemawiającą za istnieniem związku przyczynowego między chorobą a warunkami pracy w przypadku stwierdzenia u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i wykonywania pracy w warunkach narażających na jej powstanie. Domniemanie takie może być obalone przez zakład pracy, jeśli wykaże, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażąjących na powstanie choroby, to jednak została ona spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. (OSNCP z 1995 r., z.4, poz. 53). Organ podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Ponadto organ podniósł, że nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażąjących na zachorownie (wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r. sygn. akt III SA 372/82-ONSA z 1982 r. z. 1, poz. 33). Zaznaczył jednocześnie, że inspekcja sanitarna dokonała także analizy przypadku biorąc pod uwagę środowisko pozazawodowe (domowe) – dowód – punkt 6 opinii Kierownika Katedry i Kliniki Chorób Zakaźnych Akademii Medycznej w Ł. Szpital Powiatowy w R. nie przedstawił natomiast żadnych dowodów na obalenie domniemania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie rozważań wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2004 r z mocy art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r Nr 153 poz. 1271, zm. Dz. U. Nr 228, poz. 2261 z 2003 r), weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002 r Nr 153, poz.1269 ) oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. z 2002 r Nr 153 poz. 1270). W myśl art. 97 § 1 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające /.../, sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utworzony z dniem 1 stycznia 2004 r dla obszaru województwa łódzkiego, rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003 r w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych /.../( Dz. U. z 2003 r Nr 72, poz. 652), jest więc właściwy do rozpoznania skargi w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej /.../. Jak stanowi art. 1 § 2 wskazanej już wyżej ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r Nr 153, poz. 1269 )[p.p.s.a.] sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie . Wojewódzki Sąd Administracyjny bada więc jedynie legalność zaskarżonej do niego decyzji (postanowienia), tj. czy nie narusza ona prawa materialnego oraz czy organy administracji publicznej w toku postępowania nie naruszyły prawa procesowego. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa w zakresie wskazanym w art. 145 p.p.s.a. , Sąd może wydać jedno ze wskazanych tam rozstrzygnięć tj. uchylić decyzję (postanowienie) w całości lub w części, stwierdzić nieważność decyzji lub stwierdzić jej wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził takiego naruszenia prawa, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294, zm. Dz. U. z 1989 r Nr 61, poz. 364), które obowiązywało w dacie wydania zaskarżonej decyzji, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Podstawowym obowiązkiem organu rozpoznającego roszczenie o uznanie choroby zawodowej jest więc ustalenie, czy choroba stwierdzona u pracownika jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a następnie ustalenie, czy praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 1999 r. - III RN 110/98 ( Prok i Pr 1999/7-8/56) w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w Wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Domniemanie takie może być obalone przez zakład pracy, jeżeli wykaże, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą ( OSNCP z 1985 r z. 4, poz. 53). Pogląd ten został podtrzymany także w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego ( wyrok z 11 marca 1999 r III RN 128/98 – OSP 1999/24/771, wyrok 4 czerwca 1998r II RN 36/98 – OSNAPiUS 1999/6/192 ). Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za utrwalony należy uznać pogląd, że w świetle § 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z 1983 r., jeżeli orzeczenie lekarskie rozpoznaje chorobę zawodową, a dochodzenie epidemiologiczne wykazuje, że czynniki szkodliwe występowały w środowisku pracy, przesłanki wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej należy uznać za spełnione ( wyrok NSA z 23.03.1999 r I S.A. 1420/98 ). Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby, w danym, konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia . Wymaga to jednak przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, które będzie uprawniało organ do takich wniosków. W rozpoznawanej sprawie choroba stwierdzona u A.K. została wymieniona w Wykazie Chorób Zawodowych pod poz. 11, a miejsce pracy, charakter i warunki pracy wskazują , że w środowisku pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia. Równocześnie, jak wynika z załączonych akt administracyjnych, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, że zakażenie WZW B nastąpiło z innych przyczyn niż związane z wykonywaniem zatrudnienia przez A.K. A tylko taki dowód, który dawałby podstawę do wyłączenia związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem , a działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, uzasadniałby odmowę uznania tego schorzenia za chorobę zawodową. Z całą pewnością dowodem takim nie jest opinia biegłego stwierdzająca , iż do zakażenia mogło dojść w trakcie całego życia A.K., gdyż nie wyłącza ona możliwości zakażenia wirusem HBV w środowisku pracy. W wyroku z dnia 25 maja 1999 r.( sygn. I SA 148/99 – niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r w sprawie chorób zawodowych, nie jest warunkiem koniecznym , aby powodujące chorobę czynniki występowały tylko w środowisku pracy i poza pracą kontakt z nimi był niemożliwy. Podkreślić także należy, że utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, że na szpitalu, jako pracodawcy spoczywa zwiększone ryzyko odpowiedzialności za zakażenie personelu medycznego WZW. W uzasadnieniu wyroku z dnia 6 stycznia 2000 r ( OSNAP 2001/8/287) Sąd Najwyższy stwierdził, że “praca szpitalnego personelu medycznego odbywa się z natury rzeczy w warunkach bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia czy nawet życia ludzkiego. Pracowniczym obowiązkiem tych osób jest jednak ratowanie zdrowia lub życia pacjentów , więc personel lekarsko – pielęgniarski nie korzysta z przysługującego ogółowi zatrudnionych uprawnienia do powstrzymania się od wykonywania pracy niebezpiecznej . Niejako w zamian musi na szpitalu, jako na pracodawcy, spoczywać zwiększone ryzyko odpowiedzialności za ewentualne zakażenia personelu medycznego. Jego przedstawiciele dotknięci wirusowym zapaleniem wątroby nie muszą dlatego udowadniać, ze do zakażenia doszło w związku z pracą zawodową, gdyż jest to wniosek wynikający z faktu zatrudnienia w warunkach szpitalnego narażenia na takie zakażenie." Podobnie Sąd Najwyższy wypowiedział się także w wyroku z dnia 15 maja 2001 r. II UKN 395/00 opublikowanym w OSNAP-wkł.2001/19/4. Pogląd ten Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela . Odnosząc się do kolejnego zarzutu zawartego w skardze, że do zakażenia mogło dojść w poprzednich miejscach pracy A.K., należy podkreślić , że zgodnie z §10 ust. 3 wskazanego rozporządzenia, organ inspekcji sanitarnej ma obowiązek przesłania decyzji m.in. zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową. Nie można tego jednak traktować jako wskazanie w decyzji pracodawcy, u którego pracownik był ostatnio narażony na działanie czynników chorobotwórczych ( tak NSA w wyroku z 30 września 1999 r II SA/Ka 2111/97 opublikowanym Pr. Pracy 2000/11/37). Z powyższych względów uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny na postawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.