II SA/Łd 1297/03

Dnia 23 września 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kozerski, Sędziowie p.o. Sędziego WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi D. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że do czasu uprawomocnienia się wyroku zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie art. 6 pkt 6 lit. c, art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 58 poz. 514) orzekł o obowiązku zwrotu przez D. L. nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego za okres od dnia 28 października 2002r. do dnia 18 listopada 2002r. w wysokości 348, 70 zł brutto oraz za okres od dnia 6 lutego 2003r. do dnia 31 marca 2003r. w wysokości 913, 40 zł brutto. W uzasadnieniu podniesiono, że mimo pouczenia skarżąca nie poinformowała o podjęciu nauki w systemie dziennym, co stanowi przesłankę utraty statusu bezrobotnego. W tej sytuacji stypendium wypłacane za ww okresy jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. W piśmie zatytułowanym "odwołanie" dotyczącym decyzji [...] z dnia [...] skarżąca prosi "o szansę i możliwość ubiegania się o umorzenie pobranych świadczeń, które stały się zgodnie z decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy Nr 2 świadczeniami nienależnymi i podlegającymi zwrotowi". W uzasadnieniu skarżąca opisała stan faktyczny w sprawie z podaniem dat wszystkich swoich wizyt w PUP, okoliczności w jakich podjęła decyzję o rozpoczęciu nauki w systemie dziennym oraz przyczyn przyjęcia propozycji stażu w Domu Małego Dziecka. Podnosi, że pracowała uczciwie i że nie wiedziała, że źle zinterpretowała wiele przepisów , które jej przedłożono. Podjęła pracę, aby móc się dalej uczyć i dofinansować uczącą się również siostrę. Skarżąca wskazuje na fakt, bardzo trudnej sytuacji materialnej w jej rodzinie ( mieszka z bezrobotna mamą i uczącą się siostrą) i mając powyższe na uwadze prosi o pozytywne rozpatrzenie możliwości umorzenia kwoty, która została już skonsumowana. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że D. L. w swoim odwołaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego. Rozważając przedmiotowa sprawę na skutek wniesionego odwołania organ odwoławczy podzielił stanowisko i argumenty zaprezentowane w decyzji organu I instancji, który ustalił, że zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 1 i ust, 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W ocenie organu odwoławczego w tej sytuacji zasadnym jest żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że niezależnie od rozstrzygnięcia sprawy w trybie odwoławczym skarżąca może skierować stosownie umotywowany wniosek do Prezydenta Miasta Ł. o rozłożenie na raty spłaty należności lub jej umorzenie. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła D. L. W skardze oświadczyła, że podpisała wiele dokumentów, w których zawarte były przepisy, a ich interpretacja przez skarżącą, zgodnie z otrzymanymi decyzjami, okazała się zła. Skarżąca uważała, że skoro praca nie kolidowała z nauką to podejmując pracę, która wręcz umożliwiła jej naukę nie naruszała przepisów prawa. Skarżąca podnosi, że niezrozumiały jest dla niej fakt, iż pozbawiono ją prawa do pracy, jednocześnie żądając zwrotu pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podniósł że przekonanie skarżącej o tym, że w przypadku braku kolizji pracy na stażu z nauką z systemie dziennym i braku innych dochodów poza stypendium może być osobą bezrobotną było nieuzasadnione, zwłaszcza wobec złożonych w dniu 12 lipca 2002 r. oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1271 z późń.zm.) Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwy do rozpatrzenia skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003r.w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych/.../ (Dz.U. z 2003r. Nr 52 poz. 652). Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) obowiązującej od 1 stycznia 2004r. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 1 § 2 tej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kognicja Sądu ograniczona jest więc do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi, stwierdzić należy, że w ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Jednocześnie należy podnieść, że stosownie do treści art. 134 § 1 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenie była decyzja Wojewody [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego. Postępowanie odwoławcze w ocenie organu zainicjowało pismo skarżącej zatytułowane "odwołanie". Na wstępie należy podkreślić, że obowiązkiem organu w każdej sprawie jest ustalenie treści roszczenia strony szczególnie w sytuacji, gdy treść tego żądania może budzić wątpliwości. W utrwalonym orzecznictwie NSA obowiązuje pogląd, że nie tytuł, ale przede wszystkim treść pisma decyduje o jego charakterze i pozwala na ustalenie rzeczywistych intencji strony. Obowiązek dokładnego ustalenia przedmiotu żądania zgłoszonego przez stronę wynika zarówno z przepisów określających ogólne zasady postępowania zwłaszcza zawartych w art. 7-9 kpa jak i przepisów regulujących szczegółowo to postępowanie. Na organie administracyjnym ciąży powinność informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem. Zdaniem Sądu wnioski sformułowane w piśmie zatytułowanym "odwołanie" nie stwarzały dla organu dostatecznej przesłanki do przyjęcia, że żądanie skarżącej dotyczyło uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazywać natomiast mogło, że intencją skarżącej było przede wszystkim umorzenie świadczenie pieniężnego, o czym może świadczyć zarówno zdanie rozpoczynające jak i kończące wniesione "odwołanie" jak również fakt powoływania się na szczególne okoliczności faktyczne takie jak trudna sytuacja materialna i cel na który zostały przekazane otrzymane środki. Prawidłowe ustalenie treści żądania strony wpływa zarówno na właściwość organu jak i zakres niezbędnych czynności przy rozpatrywaniu sprawy oraz na jej wynik. W niniejszej sprawie pismo skarżącej nie dawało bezspornych podstaw do twierdzenia, że strona żąda uchylenia zaskarżonej decyzji, wręcz przeciwnie, strona stwierdza, że prosi o szansę i możliwość ubiegania się o umorzenie pobranych świadczeń, które stały się zgodnie z decyzją z dnia 22 maja 2003r (...) świadczeniami nienależnymi i podlegającymi zwrotowi. Skarżąca wręcz przyznawała, że źle zinterpretowała szereg przepisów za co przeprasza i prosi o pozytywne rozpatrzenie możliwości umorzenia kwoty, która została już skonsumowana. W tej sytuacji stwierdzenie organu odwoławczego, że skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenie postępowania co do faktu, czy rzeczywiście takie były intencje strony nie znajduje potwierdzenie w treści złożonego pisma i było przedwczesne. Tym bardziej, że jak to wielokrotnie podkreślał NSA w swoich orzeczeniach w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony a nie wyłącznie do sfery ocennej organu administracji. W tej sytuacji skoro organ administracji prowadził postępowanie z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł stosownie do art. 152 cytowanej ustawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy przede wszystkim ustalić ze stroną jaki charakter ma wniesione przez nią pismo co zadecyduje zarówno o organie właściwym do jego rozstrzygnięcia , czynnościach , które należy podjąć i wyniku sprawy.