II SA/Łd 1298/02

Dnia 12 sierpnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2004 roku na rozprawie ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie o nieodpłatne przyznanie własności działki 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] Nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz J. P. 250 zł (dwieście pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 101 § 1,2,3 Kodeksu postępowania administracyjnego, Prezydent Miasta P. zawiesił postępowanie w sprawie nieodpłatnego zwrotu działki siedliskowej, położonej w P. w obrębie 10, oznaczonej numerem 392/1 o powierzchni 0,1859 ha, na rzecz właścicieli budynków do czasu zakończenia przez Sąd Rejonowy w P., I Wydział Cywilny, sprawy I Ns 533/01 o dział spadku po M. S.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło ostatecznie nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...], w sprawie nieodpłatnego przyznania M. S. prawa własności działki siedliskowej i dożywotniego użytkowania, z uwagi na to, że decyzja została skierowana do osoby zmarłej. Z wnioskiem o nieodpłatny zwrot działki siedliskowej wystąpił pełnomocnik J. P., natomiast strony postępowania T. K. i B. K. wniosły o zawieszenie postępowania w sprawie z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym postępowanie o dział spadku po M. S.. Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 24.lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53) nieodpłatny zwrot działki pod budynkami może nastąpić wyłącznie na rzecz właścicieli budynków. Toczące się przed Sądem Rejonowym postępowanie o dział spadku może mieć istotny wpływ na sposób załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym. Pogląd ten, zdaniem organu, poparty jest wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25.czerwca 1985r., wydanym w sprawie o sygn.akt III ARN 6/85. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik J. P., wnosząc o jego "uchylenie oraz przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia oraz nakazanie organowi I instancji objęcie przedmiotowym postępowaniem również działki gruntu 392/2 o powierzchni 0,21 ha". W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest zagadnieniem wstępnym, pozwalającym organowi, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. na zawieszenie postępowania administracyjnego, "postępowanie o dział spadku". Tym bardziej, że Sąd Rejonowy w P., przed którym toczy się to postępowanie, postanowieniem z dnia 12.marca 2002r. zawiesił je, właśnie z powodu konieczności wydania decyzji administracyjnej, wywołującej bezpośredni wpływ na zawartość masy spadkowej. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., który to przepis pozwala na zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne występuje w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, uzależnione jest od wcześniejszego rozstrzygnięcia zagadnienia materialnoprawnego, które z istoty swej należy do kompetencji innego organu administracyjnego czy sądu i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone. Na podstawie art.6 ustawy z dnia 24.lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 10, poz. 53 ze zm.) roszczenie o przeniesienie nieodpłatnie własności gruntu pod budynkami, stanowiącymi własność osób, które przekazały gospodarstwo rolne na własność Państwa, przysługuje zarówno rolnikom, którzy gospodarstwo to przekazali, jak i ich następcom prawnym. Od sposobu rozstrzygnięcia sprawy działowej po M. S. zależy wiec "rozpatrzenie przez Prezydenta Miasta P. sprawy o przyznanie własności działki nr 392/1". Tym samym więc organ administracji zobligowany był do zawieszenia postępowania w sprawie. Skargę na "decyzję" Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożył pełnomocnik J. P., zarzucając jej "nieważność w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez nie wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sporu oraz nie objęcie zaskarżoną decyzją w zakresie działki gruntu 392/2", obrazę przepisów postępowania przez zawieszenie postępowania administracyjnego z powodu konieczności (rzekomej) uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez Sąd Rejonowy w P. i traktowanie sprawy o dział spadku jako sprawy o zniesienie współwłasności, "obrazę państwa prawa z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wskutek nieuwzględnienia istnienia następców prawnych określonych postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku". W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonej "decyzji" w całości i zwrot akt sprawy organowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania skarżącej według norm przepisanych, zawierających honorarium radcowskie w wysokości 6.000,00,-zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Uczestniczki T. K. i B. K. wniosły o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 12.sierpnia 2004r. radca prawny L. L., działający jako pełnomocnik skarżącej osoby fizycznej złożył oświadczenie o niepozostawaniu w stosunku pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) natomiast, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy postępowania w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Zgodnie z treścią art.97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst Jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) zawieszenie postępowania administracyjnego jest obligatoryjne, jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W przedmiotowej sprawie organy administracji powołały się na toczące się przez Sądem Rejonowym w P. postępowanie działowe, które ma doprowadzić do wyłonienia jednego (lub też więcej) współwłaścicieli budynków, posadowionych na działce gruntu, o którego przyznanie na własność wystąpiła M. S.. Nie ulega wszakże wątpliwości, że budynki te posiadają ustalonych współwłaścicieli. W tym zakresie bezsporne jest bowiem, że zarówno skarżąca jak i B. K., A. K. i T. K. legitymują się ustalonym tytułem własności, wobec sądowego stwierdzenia praw do spadku po M. S., dokonanego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 17.października 2000r., w sprawie o sygn. akt. I Ns 1652/00. Oczywiście sąd powszechny, dokonując działu spadku może przyznać budynki wspomniane jednemu ze spadkobierców (lub też kilku), lecz orzeczenie takie skutkować będzie na przyszłość. O ile stanie się to, prawomocnie w toku postępowania administracyjnego, będzie mieć wpływ na treść decyzji (podobnie jak miałoby wpływ np. ewentualne następstwo prawne po którejkolwiek ze stron postępowania). Dopóki wszakże udziały we współwłasności przedstawiają się tak, jak to wynika z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, dopóty takie ustalenia wiążą organ administracji (art. 1027 w zw. z art. 1035 k.c. i w zw. z art. 196 ustawy z dnia 23.kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16 poz. 93 ze zm.) Powołany przez organy, dla uzasadnienia zajętego stanowiska, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.czerwca 1985r., wydany w sprawie o sygn.akt III ARN 6/85 dotyczy natomiast całkowicie odmiennego stanu faktycznego, ponadto zauważyć też należy, że wyrażone w nim stanowisko ma charakter warunkowy ("jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny był zdania, że postępowanie przed organami administracji powinno być zawieszone (...)". Odnosząc się natomiast do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.marca 1998r., wydanym w sprawie o sygn.akt II S.A. 1589/97 (ONSA 1999/2/52) , że na podstawie art. 118 ust. 2 i 2a ustawy z dnia 20.grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity DZ.U. Nr 71 z 1993r., poz. 342 ze zm.) wnioskodawcy nie może być przyznany udział we współwłasności gruntu, o jakiej mowa w tych przepisach, podkreślić należy po pierwsze, że zwrot działki o geodezyjnym numerze 392/1 dokonywany jest w trybie art. 6 ustawy z dnia 24.lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 89, poz. 1053 ze zm.), o ile budynki pozostały własnością M. S., na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29.maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Uprawnienia określone w art. 6 ustawy z dnia 24.lutego 1989r. i w art. 118 ustawy z dnia 20.grudnia 1990r. są zaś od siebie niezależne (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9.maja 1995r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 983/94 (ONSA 1996/2/87). Po wtóre wskazany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.marca 1998r. dotyczy sytuacji, gdy Skarb Państwa jest jedynie współwłaścicielem gruntu pod budynkami. Zatem teza orzeczenia, choć mająca charakter ogólny, w istocie odnosi się do braku możliwości przyznania wnioskodawcy udziału we współwłasności gruntu w sytuacji, gdy Skarb Państwa nie jest wyłącznym jego właścicielem. Pozostałe zarzuty skargi nie dotyczą istoty rozpoznawanej sprawy, ponadto ich sformułowanie sugeruje, iż nie dotyczą również zaskarżonego orzeczenia. W tej sytuacji odniesienie się doń wykracza poza kognicję sądu, badającego legalność zaskarżonego aktu. Dla końcowego załatwienia rozpoznawanej sprawy nie jest bowiem konieczna ingerencja w orzeczenia wydane uprzednio w innych postępowaniach. Uwzględniając powyższe, wobec naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.s.a. w zw. z art. 135 p.s.a. uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] Wobec braku przymiotu wykonalności zakażonego postanowienia, brak było natomiast podstaw do orzekania o wstrzymaniu jego wykonania, w trybie art. 152 p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11.maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z 97 § 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w zakresie zwrotu, należnych skarżącej kosztów sądowych (10,00,-zł.), natomiast po myśli art. 200 p.s.a. w części, dotyczącej zastępstwa prawnego. Kwotę wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej (240,00,-zł.) ustalono przy tym na podstawie § 14 ust. 2 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).