II SA/Łd 13/09

Dnia 9 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie przepisu art. 104, art. 145a § 1 i § 2, art. 149 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego odmówił wznowienia postępowania na wniosek R. S. pochodzący z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania zaliczek alimentacyjnych za okres 2006/2007 r. oraz 2007/2008 r. na dziecko D.H., na skutek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego w oparciu, o który została wydana decyzja z Konstytucją R.P. W uzasadnieniu organ wskazał na brak spełnienia przesłanki wynikającej z przepisu art. 145a § 1 k.p.a. polegającej na wydaniu decyzji w oparciu o niezgodne z Konstytucją R.P. przepisy, bowiem R. S. nie złożyła wniosków o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na uprawnione dziecko we wskazanych powyżej okresach. Jednocześnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł., po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej z dnia [...] r. przyznał zaliczkę alimentacyjną na dziecko w wysokości 170 złotych miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., wydany e sprawie sygn. akt P 18/06. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] r. R. S. wskazała, że to urząd uniemożliwił jej złożenie stosownych wniosków, informując ją ustnie, iż na podstawie obowiązujących przepisów w spornym okresie nie kwalifikuje się do otrzymania zaliczek alimentacyjnych, nie z powodu kryterium dochodowego, lecz z powodu, iż pozostaje w związku małżeńskim, a odmowna decyzja z dnia [...] r. jest "podtrzymana bezterminowo". Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w .Ł., na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 145a § 1 i § 2 oraz art. 149 § 3 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, polegającym na możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła dotknięte było jedną z wad wymienionych w treści art. 145 § 1 k.p.a. Wznowienia można również żądać w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją R.P., umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie której została wydana decyzja. Organy administracji ustaliły, że R. S. złożyła w dniu [...] r. wniosek, z którego wynika, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie sygn. akt P 18/06, domaga się przyznania zaliczek alimentacyjnych za lata 2006/2007 i 2007/2008, bowiem po otrzymaniu decyzji odmownej w 2005 r. urząd nie przyjmował kolejnych wniosków dotyczących zaliczki alimentacyjnej. W ocenie organów administracji w spornych okresach zasiłkowych strona nie wystąpiła ze stosownymi wnioskami o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dziecko, które wszczynałyby postępowanie administracyjne w tym zakresie, zakończone następnie wydaniem decyzji administracyjnych, opartych na niekonstytucyjnych przepisach. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustosunkowując się do zarzutów odwołania wskazało, że od 1 października 2008 r. obowiązuje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) określająca zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji. Zgodnie z przepisem art. 41 powołanej ustawy sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Organ podkreślił, że nawet w przypadku wznowienia postępowania i uchylenia decyzji odmownej z dnia [...] r. nie jest już możliwym złożenie przez stronę wniosków o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej z datą wsteczną, tj. za okres zasiłkowy 2006/2007 oraz 2007/2008 r. Postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej jest postępowaniem wnioskowym, wszczynanym na żądanie strony, a w sprawie skarżąca ze stosownymi wnioskami nie występowała. W skardze z dnia [...] r. wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. S. nie zgodziła się z decyzją odmowną i wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast w piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] r. podniosła takie same argumenty jak w odwołaniu, wskazując dodatkowo, że uniemożliwiono jej złożenie stosownych wniosków w kolejnych latach, bowiem urzędnicy poinformowali ją, że nie kwalifikuje się do skorzystania z zaliczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Na wstępie wyraźnie należy podkreślić, iż R. S. nie legitymuje się żadną decyzją wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu alimentacyjnym wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), które weszły w życie w zasadniczej części z dniem 1 czerwca 2005 r. za wnioskowany okres 2006/2007 i 2007/2008. Okoliczność ta wyraźnie została przyznana przez skarżącą i to zarówno we wniosku o wznowienie postępowania, w treści odwołania, jak również skargi. Wskazać również należy, że w wyniku ponownego rozpoznania wniosku strony z dnia [...] r. przyznano jej zaliczkę alimentacyjną na dziecko za okres 2005/2006, bowiem w tym zakresie wydana została ostateczna decyzja odmowna z dnia [...] r. Przedmiotem oceny w przedmiotowej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. oraz decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej. Przepis art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) statuuje przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy ostateczne decyzje administracyjne wydane zostały w postępowaniu administracyjnym z zastosowaniem przepisu prawa, który w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznany został za sprzeczny z Konstytucją lub aktem ustawodawczym. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie, którego została wydana decyzja. Dalej w § 2 norma ta przewiduje możliwość wniesienia skargi o wznowienie postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przenosząc powyższe regulacje na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., w sprawie sygn. akt P 18/06, uznał, iż przepis art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze4 zm.), w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez przepis art. 27 pkt 2 lit. g) ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez rodziców pozostających w związku małżeńskim, jest niezgodny z przepisem art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji R.P. oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.). Trybunał Konstytucyjny uznał także w punkcie 3 – cim wyroku, iż przepis art. 29 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji R.P. oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008 r. (Dz. U. nr 119, poz.770) i stąd też mając na uwadze datę wpływu wniosku skarżącej ([...]r.) organy należycie uznały, iż strona skarżąca dochowała miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Powyższe rozważania można zawrzeć w następującym stwierdzeniu: przepis art. 145a § 1 k.p.a. określa zasadnicze przesłanki wznowienia postępowania i dopuszczalność wznowienia postępowania – w takiej sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie – ograniczona została dwoma warunkami. Pierwszym warunkiem i to o elementarnym znaczeniu jest rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Zaś drugim warunkiem jest wydanie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z aktem prawnym o zasadniczym znaczeniu podstawy prawnej indywidualnego aktu stosowania prawa. Bez wątpienia owa druga przesłanka wystąpiła w niniejszej sprawie, pierwsza zaś nie. A taki wniosek warunkuje ocenę działań organów administracji podjętych w niniejszej sprawie. Zauważyć należy również, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ale tylko zakończonej decyzją ostateczną. Co więcej postępowanie w którym zapadła taka decyzja dotknięte musi być kwalifikowaną wadliwością wyliczoną w przepisach art. 145 § 1 k.p.a. i art. 145a k.p.a. Oba wskazane wyżej przepisy uzależniają dopuszczalność wznowienia postępowania od faktu (przesłanki) zakończenia sprawy decyzją ostateczną. Powyższe oznacza, iż dopuszczalność wznowienia postępowania występuje tylko wówczas, gdy sprawa administracyjna jest zakończona decyzją ostateczną przez jej merytoryczne rozstrzygnięcie lub niemerytoryczne (vide: Komentarz do art. 145 k.p.a. pod redakcją prof. dr hab. B. Adamiak i prof. dr hab. J. Borkowskiego. Wydanie 9). W niniejszej sprawie skarżąca nie legitymuje się żadną decyzją ani pozytywną, ani też negatywną w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej za wnioskowany okres. Po wejściu w życie przepisów o zaliczce alimentacyjnej skarżąca nie wystąpiła z takim wnioskiem z uwagi na obowiązujące wówczas brzmienie przepisów, które zakwestionowane zostały w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zatem w sprawie zaliczki alimentacyjnej brak jest decyzji, co oznacza, iż niespełniona została podstawowa przesłanka dopuszczalności złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Trafnie, zatem organy obu instancji przyjęły, iż zachodzi niedopuszczalność wznowienia postępowania z art. 149 § 3 k.p.a. Przepis art. 149 § 3 k.p.a. stanowi bowiem, iż odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania jest możliwe tylko w razie, gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 148 § 1 i § 2 k.p.a. Stwierdzić należy także, iż warunek istnienia ostatecznej decyzji administracyjnej – jako koniecznej i niezbędnej przesłanki warunkującej możliwość i dopuszczalność wszczęcia postępowania wznowieniowego – wynika nadto z faktu, że tryb wznowienia postępowania powoduje nie tylko wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego przez jej uchylenie, ale zapewnia również możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, która zakończona została decyzją. Zatem organ administracji państwowej wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego (art. 149 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy wniosek strony dotyczy sprawy niezakończonej decyzją ostateczną, choćby z tego powodu, że taka decyzja w sprawie nie istnieje. Zauważyć należy również, iż podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż wskutek informacji urzędników nie złożyła wniosków o przyznanie zaliczek alimentacyjnych, pozostaje bez prawnej doniosłości dla postępowania o wznowienie postępowania. Co najwyżej informacja ta pozwala na uznanie, iż nigdy wcześniej postępowania w tej sprawie nie zostało wszczęte i tym samym nie mogła zapaść ostateczna decyzja rozstrzygająca o prawie skarżącej do zaliczki alimentacyjnej. Skoro zaś przepisy dotyczące przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego w zakresie wymogu istnienia ostatecznej decyzji administracyjnej są jednoznaczne i brzmią w sposób klarowny, to wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego, w takim zakresie w jakim nie zapadła wcześniej decyzja ostateczna, nie mógł zasługiwać na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji. D.T.