II SA/Łd 1302/03

Dnia 28 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski /spr./, p.o. Sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 roku sprawy ze skargi M.D. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji o wymeldowaniu oddala skargę. Prezydent Miasta Ł. decyzją Nr [...] wydaną w dniu [...] orzekł o wymeldowaniu Pani M.D. z pobytu stałego w Ł. z lokalu nr 31 przy ulicy A 6. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art.149 § 1 w zw. z art.145 § 1 pkt 4 i 5 oraz 147 kpa wznowił postępowanie w sprawie wymeldowania uznając, że M.D. bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. Prezydent Miasta Ł. decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art.145 § 1 pkt 4 w zw. z art.151 § 1 pkt 1 kpa oraz art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dnia 10 kwietnia 1974 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] orzekającej wymeldowanie M.D. z lokalu nr 31 przy ul. A 6 w Ł. Pani M.D. odwołała się od decyzji z dnia [...] do Wojewody [...], wnosząc o jej uchylenie. W jej ocenie zadziwiający jest fakt, iż organ nie dał wiary zeznaniom rodziców, którzy wyraźnie potwierdzili zamieszkiwanie ich córki w lokalu przy ul. A 6 m 31. Od świadka Pani Z.M. dowiedziała się o różnicy między treścią jej faktycznych zeznań, a zapisem protokołu. Świadek Z.M., według informacji przekazanej M.D., zeznać miała, iż M.D. zamieszkiwała wraz z ojcem. Odwołująca się nie rozumie, dlaczego oparto się na przesłuchaniach świadków - osób postronnych, które miały niewiele do powiedzenia. Wyjaśniła, iż przychodziła do mieszkania na ulicy A 6 dopiero wieczorem i sąsiedzi mogli nie zauważyć jej obecności. Poinformowała ponadto, że przed Sądem Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia trwa postępowanie o stwierdzenie nieważności umowy zamiany lokali, dokonanej w dniu [...], w którym pozwanymi są Gmina Ł. i aktualna najemczyni przedmiotowego mieszkania A.P. Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Ł. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził: Postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Otwiera więc postępowanie, w którym właściwy organ rozpatruje ponownie sprawę zakończoną decyzją ostateczną badając, czy przyczyny wznowienia określone w art.145 § 1 kpa nie wpłynęły na treść decyzji. W świetle art.145 § 1 pkt 4 kpa, podstawą wznowienia postępowania jest to, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W tym przypadku wznowienie postępowania następuje tylko na żądanie strony - art. 147 kpa, zdanie 2. Pani M.D. nigdy nie doręczono zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie jej wymeldowania. Nie zdołano ustalić jej faktycznego miejsca pobytu. Organ nie wystąpił do sądu o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej celem zapewnienia jej właściwej reprezentacji w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Dlatego też należało uwzględnić wniosek skarżącej o wznowienie postępowania. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało jednakże, że brak udziału Pani D. w niektórych czynnościach postępowania, poprzedzających wydanie decyzji o wymeldowaniu, w istocie nie wpłynął na treść decyzji. Zgodnie z art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w sytuacji, gdy dana osoba: 1/ utraciła uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce albo 2/ bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6-ciu miesięcy, a jej nowego miejsca pobytu nie można ustalić. W sprawie jest niesporne, że nie ma podstaw do zastosowania drugiego stanu faktycznego, bowiem miejsce pobytu Pani M.D. jest znane. Sprawa niniejsza może być zatem rozpoznana tylko w aspekcie pierwszego stanu faktycznego art.15 ust.2 ustawy. W związku z utratą mocy obowiązującej przepisu art.9 ust.2 ustawy, orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. /Dz.U Nr 78, poz.716/ obecnie w prowadzonym postępowaniu o wymeldowanie z pobytu stałego w oparciu o pierwszy stan faktyczny art.15 ust.2 cyt. na wstępie ustawy ocenie i wyjaśnieniu podlega jedynie przesłanka opuszczenia lokalu. W wypadku Pani D. zostały spełnione ustawowe warunki określone w art.15 ust.2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Jak wynika z dołączonych do akt sprawy dokumentów, w efekcie złożonych wniosków przez ojca M.D. – J.D. /najemcy lokalu nr 26 przy ul. B 65 w Ł./ dokonana została zamiana powyższych lokali. Pani M.D. - jako członek rodziny utraciła zatem wraz z dotychczasowym najemcą – J.D. prawo do zamieszkiwania w lokalu nr 31 przy ul. A 6 w Ł. Natomiast nabyła prawo do zamieszkiwania w lokalu nr 26 przy ulicy B 65. Po dokonanej zamianie lokali nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Podnoszona okoliczność, iż w momencie dokonywania zamiany mieszkań M.D. przebywała w sanatorium, nie może mieć decydującego znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem decyzje w sprawie podjął jej ojciec, który jako jedyny najemca miał prawo o tym decydować. J.D. złożył w Sądzie Rejonowym dla Łodzi Śródmieście pozew w sprawie stwierdzenia nieważności jego oświadczenia woli o ustanowieniu T.W. swym pełnomocnikiem do podpisania umowy o zamianę przedmiotowych lokali. Jednakże Sąd w dniu 21.01.2003 r. powództwo oddalił /sprawa została prawomocnie zakończona/. Także Prokurator Prokuratury Rejonowej Ł. w Ł., po rozpoznaniu zawiadomienia M.D. w sprawie doprowadzenia jej ojca do niekorzystnego rozporządzenia mieniem podczas zamiany mieszkania, odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie. M.D. w lokalu przy ul. A 6 m 31 nie przebywa. Nie ma tam jej rzeczy. Lokal zajmuje nowy najemca. Zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy wykazuje również, iż M.D. nie zamieszkiwała w spornym lokalu także przed dokonaną zamianą lokali. Dokonując oceny zgromadzonego materiału organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Oparł się głównie na zeznaniach świadków nie zainteresowanych sposobem rozstrzygnięcia sprawy. Tocząca się w Sądzie Rejonowym w Łodzi sprawa z powództwa J.D. o stwierdzenie nieważności umowy zamiany lokali dokonanej w dniu [...] (sygn. akt II C 170/03), nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania w sprawie, gdyż wydając decyzję w przedmiocie wymeldowania organ ewidencji ludności bada, czy osoba zameldowana na pobyt stały faktycznie tam zamieszkuje. Ewentualne korzystne dla Pana J.D. rozstrzygnięcie w sprawie cywilnej może w przyszłości spowodować możliwość zarejestrowania pobytu M.D. w przedmiotowym lokalu, o ile w lokalu tym zamieszka. M.D. w dniu 21 sierpnia 2003 r. zaskarżyła decyzję Wojewody [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażądała jej uchylenia w całości wraz ze stwierdzeniem nieważności. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie wystąpiły żadne przesłanki opuszczenia przez nią przedmiotowego lokalu. Zeznania świadków zamieszkałych przy ulicy A 6 - J.L., R.K. i Z.M., której zeznania zmieniono, nie mogą być wyłącznie uznane za udokumentowaną przesłankę do opuszczenia lokalu. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U Nr 153, poz.169/ sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja stosownie do art.145 § 1 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1270/ podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda nie naruszył przepisów postępowania, zaś błędna interpretacja przepisu prawa materialnego - art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie miała wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /tekst jedn. Dz.U z 2002 r. Nr 87, poz.960/ w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wymeldowanie mogło nastąpić w 2 wypadkach. W pierwszym - osoba mająca być wymeldowana utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu wymienione w art.9 ust.2 tej ustawy i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W drugim wypadku - osoba mająca być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. W rozpoznawanej sprawie zachodzi pierwsza z wymienionych sytuacji, gdyż miejsce pobytu M.D. jest znane. Wojewoda trafnie ustalił, że Pani M.D. nie zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu przed zawarciem w listopadzie 2001 r. przez jej ojca z Panią A.P. umowy zamiany lokali. Dokonując powyższego ustalenia organ oparł się na zeznaniach wiarygodnych świadków - sąsiadów mieszkających w budynku przy ul. A 6 oraz budynku przy ul. C 232, gdzie faktycznie mieszkała skarżąca wraz z matką. Świadek Z.M. przesłuchiwana przez pracownika organu administracyjnego, po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, wyjaśniła, cyt: "Przy ul. A 6 lokal 31 przed zamianą mieszkań, na stałe zamieszkiwał p. J.D. Natomiast p. M.D. w tym mieszkaniu nie mieszkała. Wyprowadziła się wraz z matką jeszcze jako dziecko. Do ojca w/wymieniona przychodziła w odwiedziny". Świadkowie, w tym świadek Z.M. są osobami postronnymi, nie zainteresowanymi wynikiem sprawy. Dlatego też ich zeznaniom, które są jasne i logiczne organ słusznie nadał moc dowodów w sprawie. Sąd uznał za nietrafny zarzut skarżącej, dotyczący rozbieżności między zeznaniami świadka Z.M. zapisanymi do protokołu, a zeznaniami faktycznie przez tego świadka złożonymi przed organem administracyjnym. Świadek M. własnoręcznie podpisała się pod protokołem zawierającym jej zeznania. W toku postępowania nie występowała o zmianę treści protokołu. Ponadto zeznania tego świadka, zamieszczone w protokole, zasługują na wiarę choćby z tego powodu, że ich treść jest zgodna z zeznaniami pozostałych świadków przesłuchanych przez organ. Podstawę rozstrzygnięcia przyjętą przez organ należy uznać za prawidłową. Jednakże nieprawidłowo została zinterpretowana treść powołanego wyżej przepisu art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ uznał, że w związku z utratą mocy obowiązującej przepisu art.9 ust.2 ustawy, orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku /Dz.U Nr 78, poz.716/, w chwili orzekania ocenie i wyjaśnieniu podlega jedynie przesłanka opuszczenia lokalu. Nie jest zatem konieczne ustalanie przez organy administracyjne drugiej z przesłanek określonych w art.15 ust.2 powołanej ustawy - uprawnienie do przebywania w lokalu. Pogląd powyższy nie znalazł aprobaty sądu. Przepis art.9 ust.2 stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż mimo utraty z dniem 19 czerwca 2002 r. mocy obowiązującej tego przepisu art.9 ust.2 ustawy, Trybunał Konstytucyjny nie uchylił w przepisie art.15 ust.2 ustawy odesłania do art.9 ut.2. Przepis ten stanowi "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu ...". Analiza tego przepisu w kontekście prawidłowego wyjaśnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzić musi do wniosku, iż czym innym jest potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, a czym innym samo uprawnienie do takiego przebywania. Orzekając o niezgodności art.9 ust.2 ustawy z art.52 ust.1, art.83 w zw. z art.2 Konstytucji RP, Trybunał uznał, bowiem za niezgodny z Konstytucją "obowiązek", a raczej ciężar uzyskania formalnego potwierdzenia przez osobę obarczoną obowiązkiem meldunkowym uprawnienia do przebywania w lokalu, ze strony właściciela /zarządcy/ nieruchomości,. Nie może oznaczać to, że każdy może zameldować swój pobyt w dowolnym lokalu, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, wynikającego np. z własności lokalu, najmu, użyczenia itp. Powyższe rozumowanie prowadzi do wniosku, że mimo uchylenia art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustawodawca świadomie pozostawił w art.15 ust.2 ustawy odesłanie do tego przepisu, uważając jak się wydaje w sposób wcześniej wskazany, iż czym innym jest niezgodne z Konstytucją żądanie przedstawienia potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, a czym innym samo posiadanie takich uprawnień. W przeciwnym przypadku nie dałoby się w sposób racjonalny zrekonstruować normatywnych przesłanek wymeldowania z art.15 ust.2 ustawy. Z treści tego przepisu wynikałoby bowiem, że istnieją 2 stany faktyczne pozwalające na takie wymeldowanie. Pierwszy polegałby na opuszczeniu bez wymeldowania z miejsca pobytu stałego, a drugi na opuszczeniu takiego miejsca bez wymeldowania przy jednoczesnym nie przebywaniu w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy w sytuacji, gdy miejsca nowego pobytu takiej osoby nie można ustalić. Takie odczytywanie art.15 ust.2 ustawy sprzeczne byłoby z paradygmatem racjonalnego ustawodawcy, bez którego nie dałoby się interpretować przepisów prawa. W każdym bowiem przypadku do wymeldowania wystarczyłby sam fakt opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Przesłanki dotyczące okresu nie przebywania w lokalu i nieznanego miejsca nowego pobytu byłyby zbędne. Wszystko to prowadzi do wniosku, iż wolą ustawodawcy było, aby organy administracji badały przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu, czy osoba, która ma być wymeldowana posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu. Rozwiązanie zbieżne z poglądem przedstawionym w uzasadnieniu decyzji Wojewody wprowadzone zostało dopiero ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U nr 93, poz.887/. Zgodnie z art.1 pkt 6 tej ustawy art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych otrzymał brzmienie: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Wprowadzona zmiana weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. /art.2 ustawy/. Jak wcześniej wspomniano nieprawidłowa interpretacja przepisu art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie miała wpływu na prawidłowość wydanej decyzji. Jak wyjaśnił Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pani M.D. - jako członek rodziny utraciła wraz z dotychczasowym najemcą – J.D. prawo do zamieszkiwania w lokalu nr 31 przy ul. A 6 w Ł. Natomiast nabyła prawo do zamieszkiwania w lokalu nr 26 przy ul. B 65 w Ł. Z dokumentacji dołączonej do akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, ze wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nastąpiło na wniosek skarżącej, na podstawie art.145 § 1 pkt 4 kpa. Wskazuje na to treść postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające wykazało w sposób niewątpliwy, że brak udziału skarżącej w czynnościach postępowania poprzedzającego wydanie decyzji organu I instancji o wymeldowaniu M.D. nie wpłynął w istocie na treść decyzji. W wyniku postępowania wyjaśniającego, przeprowadzonego po wznowieniu przedmiotowego postępowania w sprawie wymeldowania skarżącej, okazało się, że w razie uchylenia powołanej decyzji o wymeldowaniu skarżącej, mogłaby zapaść wyłącznie taka sama decyzja. Dlatego też uznać należy, iż organ I instancji nie popełnił błędu odmawiając w decyzji z dnia [...] uchylenia decyzji z dnia [...] orzekającej o wymeldowaniu M.D. z lokalu nr 31 przy ul. A 6. Skoro w razie uchylenia powołanej decyzji ostatecznej o wymeldowaniu skarżącej z przedmiotowego lokalu, mogłaby w istocie zapaść wyłącznie taka sama decyzja, to w takim przypadku, nie uchyla się decyzji dotychczasowej w wyniku wznowieni postępowania /art.146 § 2 kpa/, mimo iż zachodzą nawet przyczyny określone w art.145 § 1 kpa /por. Z.Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa-Poznań, s.359-360/. Sąd postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. oddalił wniosek pełnomocnika skarżącej o zawieszenie postępowania przed sądem administracyjnym do czasu rozstrzygnięcia sprawy z powództwa cywilnego o unieważnienie umowy zamiany. W myśl art.125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygniecie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowego. W ocenie sądu orzeczenie w sprawie cywilnej, dotyczącej unieważnienia umowy zamiany mieszkań zawartej przez J.D. z A.P., nie będzie miało wpływu na wynik niniejszego postępowania przed sądem administracyjnym w przedmiocie wymeldowania skarżącej. Wobec stanowiska organu, który nie wyraził zgody na zawieszenie postępowania, nie istnieje również możliwość zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron na podstawie art.126 powołanej ustawy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sąd na podstawie art.151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.