II SA/Łd 1310/12

Dnia 19 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi G. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 158 § 1, w związku z art. 157 § 2, art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako K.p.a.), odmówił G. M. stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...]. Jak wynika z akt sprawy, G. M. w piśmie z dnia 5 czerwca 2012r. wniosła o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Decyzją z dnia [...], wskazując na art. 154 K.p.a., organ odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. W wyniku odwołania strony, decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, podkreślając konieczność wyjaśnienia podstawy prawnej i treści żądania strony, zawartych we wniosku z dnia 5 czerwca 2012r.. W odpowiedzi na wezwanie organu, strona sprecyzowała, iż wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż została wydana z rażącym naruszeniem prawa wobec nieuwzględnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu przywołanej na wstępie decyzji z dnia [...] Kierownik Urzędu stwierdził, iż wniosek strony oparty o przesłanki art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie, zarówno z uwagi na brak przesłanki z pkt 2 jak i pozostałych wynikających z art. 156 § 1 K.p.a.. Organ wyjaśnił, iż w ocenie strony nastąpiło rażące naruszenie prawa, gdyż organ nie uwzględnił orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., w sprawie sygn. akt K 49/07. Przy czym przepis art. 2 pkt 2 ustawy został znowelizowany ustawą z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Podstawą wydania decyzji z dnia [...] był zatem znowelizowany przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm. – dalej jako ustawa), zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja, to jest wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Kierownik podkreślił, iż w świetle powyższego decyzja, której stwierdzenia nieważności żąda strona została wydana zgodnie z prawem i w oparciu o obowiązujące przepisy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy G. M. przywołując okoliczności faktyczne wskazane we wniosku o przyznanie świadczenia podkreśliła, iż okoliczności tych trudno nie uznać za represję i prace przymusowe, którym była poddana matka strony. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], wskazując na art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.. W uzasadnieniu decyzji Kierownik zawarł charakterystykę nadzwyczajnego trybu stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie rat. 156 § 1 K.p.a., akcentując zasadę trwałości decyzji opisaną w art. 16 K.p.a.. Wskazał również na czym podlega rażące naruszenie prawa, przywołując w tym zakresie stanowisko sądów administracyjnych. Podkreślił, iż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy zostanie wykazane naruszenie prawa materialnego lub procesowego, które jest rażące tj. oczywiste, jednoznaczne, dostrzegalne. Jednak – jak to wyjaśnione zostało w decyzji utrzymanej w mocy – decyzja, o stwierdzenie nieważności której wnosi strona takich znamion nie nosi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G. M. powtórzyła ustalenia faktyczne, w oparciu o które wydana została decyzja z dnia [...]. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270, powoływana dalej jako P.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 P.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Kontrolowane postępowanie toczyło się na podstawie przepisu art. 156 § 1 K.p.a. stanowiącego, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (pkt 1), bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (pkt 3), została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie (pkt 4), była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały (pkt 5), w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (pkt 6), zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (pkt 7). Powyższą podstawę prawną prowadzenia postępowania administracyjnego wskazała sama skarżąca, która w odpowiedzi na wezwanie organu, w piśmie z dnia 12 września 2012r. podała w sposób jasny i konkretny, iż jej wniosek z dnia 5 czerwca 2012r. należy zakwalifikować jako domaganie się stwierdzenia nieważności decyzji organu odmawiającej przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, w związku z rażącym naruszeniem prawa polegającym na nieuwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. w sprawie sygn. akt K 49/07. Godzi się w tym miejscu wskazać, iż organ rozpoznając odwołanie skarżącej od wydanej w trybie nadzwyczajnym – w oparciu o przepis art. 154 K.p.a. – decyzji z dnia [...], zasadnie dostrzegł potrzebę precyzyjnego ustalenia, które z postępowań nadzwyczajnych uregulowanych w K.p.a. zamierza inicjować skarżąca wnioskiem z dnia 5 czerwca 2012r.. Wniosek ten bowiem dotyczył wyłącznie przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, w sytuacji gdy decyzją z dnia [...] organ ostatecznie odmówił przyznania tegoż świadczenia. Brak dostatecznego wyjaśnienia kwestii rodzaju wnioskowanego przez skarżącą postępowania nadzwyczajnego i arbitralne zakwalifikowanie jej wniosku, jako domaganie się zmiany lub uchylenia, w trybie art. 154 K.p.a., decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej byłoby nadużyciem prawa. Skoro jednak organ w piśmie z dnia 31 sierpnia 2012r. wyjaśnił skarżącej możliwe tryby wzruszenia decyzji ostatecznej i dopiero po tym wyjaśnieniu wezwał skarżącą do wskazania trybu postępowania, w którym należałoby procedować jej wniosek z dnia 5 czerwca 2012r. to należy wyprowadzić konkluzję, iż organ w sposób należyty wywiązał się ze swych obowiązków, o których stanowi art. 9 K.p.a.. Decyzja administracyjna dotknięta jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. gdy wydana została z rażącym naruszeniem prawa, przez które rozumie się sytuację, gdy istnieje podstawa prawna do wydania aktu, a rozstrzygnięcie zawarte w tymże akcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których akt został wydany, lub które uprawniały organ do wydania rozstrzygnięcia. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samym akcie od chwili jego wydania, a więc treść decyzji czy postanowienia, musi pozostawać w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść wydanego rozstrzygnięcia pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. W realiach niniejszej sprawy jedyną okolicznością, którą skarżąca przywołała na poparcie zarzutu rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej jest nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r.. Analiza akt postępowania wskazuje, że zarzut ten nie mógł doprowadzić do wzruszenia ostatecznej decyzji i stanowisko prezentowane w tej kwestii przez organ administracji zasługuje z akceptację. Prawidłowe jest w szczególności akcentowanie przez organ zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 K.p.a.) i wskazywanie na wyjątkowość uregulowań prawnych, które umożliwiają eliminowanie z obrotu prawnego ostatecznych rozstrzygnięć organów administracji. W powyższym kontekście organ prawidłowo wskazał na charakter prawny rażącego naruszenia prawa, jako podstawy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, akcentując kryterium: oczywistości naruszenia prawa, jasności stosowanego przepisu i skutków gospodarczych rozstrzygnięcia. Wreszcie zasadnie organ podał, iż zarzut nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. nie może być uznany za usprawiedliwiony, bowiem wyrokiem tym przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w zakresie, w jakim pomijał przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskutek powyższego wyroku Trybunału doszło do zmiany prawa i przepis art. 2 pkt 2 omawianej ustawy został znowelizowany ustawą z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w ten sposób, że represją w rozumieniu ustawy stała się także deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r.. Tak więc podstawą wydania ostatecznej decyzji z dnia [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia była znowelizowana treść przepisu art. 2 pkt 2 omawianej ustawy. Analiza powyższych decyzji, których stwierdzenia nieważności domagała się skarżąca, jednoznacznie wskazuje, iż organ za represję w rozumieniu ustawy rozumiał deportację, to jest wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Niewątpliwie świadczy to o tym, że organ uwzględniał w wydanych rozstrzygnięciach zarówno treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jak i nowelizację prawa dokonaną wskazaną już powyżej ustawą z dnia 25 lutego 2011r.. Bezpodstawne jest zatem stawianie organowi zarzutu pominięcia powyższych źródeł prawa przy rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Ponadto z analizy tej wynika, iż przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej było ustalenie organu, iż rodzina skarżącej – po tym jak została wysiedlona z rodzinnej miejscowości P., na terenie której Niemcy urządzili poligon wojskowy – została skierowana do S.. Po jakimś czasie pobytu w tej miejscowości rodzice skarżącej zdecydowali się wyjechać do P., gdzie ojciec strony podjął pracę w stolarni u Niemca, zaś matka ze starszym rodzeństwem podejmowała się dorywczych prac w różnych gospodarstwach na terenie tej miejscowości. Powyższe ustalenia doprowadziły organ do wniosku, iż strona skarżąca nie podlegała represji deportacji do pracy przymusowej, o której mowa w art. 2 pkt 2 omawianej ustawy. Wniosek wyprowadzony w powyższym zakresie przez organ wskazuje jednoznacznie, że to nie pominięcie treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego było przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Wobec powyższego skargę jako bezzasadną należało oddalić (art. 151 P.p.s.a.). LS