II SA/Łd 1324/11

Dnia 23 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA: Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od organu – Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego – J. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm., powoływana dalej jako ustawa) odmówił J. G. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji. J. G. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśniając, że inne osoby, które były razem z nim wysiedlone do pracy przymusowej, otrzymały z tego tytułu dodatki do emerytury. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję własną z dnia 8 kwietnia 2011r. Organ ponownie rozpoznając sprawę ustalił, iż rodzina skarżącego została wysiedlona z W. do C., jednakże zmiana miejsca zamieszkania rodziny skarżącego spowodowana była zajęciem ich majątku przez Niemca, a nie skierowaniem do pracy przymusowej. Następnie organ podniósł, iż skarżący zeznał, iż jego ojciec znalazł pracę w Z., a dziećmi miała opiekować się matka, która próbowała wrócić w rodzinne strony, lecz została złapana i osadzona w więzieniu w Ł. na R. Po opuszczeniu więzienia matka strony miała wrócić do C., a przed końcem wojny przedostała się ze skarżącym w rodzinne strony do O. koło K. Mając powyższe ustalenia na uwadze organ uznał, iż w jego ocenie brak jest podstaw do stwierdzenia, iż skarżący przebywając na wysiedleniu z matką i rodzeństwem podlegał represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy. Nie został również przedstawiony żaden dowód na okoliczność skierowania do pracy przymusowej, czyli nie wypełniono w niniejszej sprawie jednego z warunków przyznania świadczenia. Powyższą decyzję J. G. zaskarżył do sądu administracyjnego, powołując się na argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a. – sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla rozstrzygnięcie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów, co uzasadniało uwzględnienie skargi. Materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm., powoływana w tekście jako ustawa). W myśl art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy – w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z dnia 20 kwietnia 2011r. – represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Rozstrzygnięcie organu oparte na przywołanej normie prawnej poprzedzone powinno być postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z poszanowaniem zasad ogólnych zapisanych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego Natomiast lektura dokumentów zgromadzonych dla potrzeb niniejszej sprawy uzasadnia stwierdzenie, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 §1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń należy wyraźnie wskazać, iż organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie niezbędne kroki do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), gdyż dopiero całokształt materiału dowodowego daje organowi możliwość oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. W ten sposób realizowana jest zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), zgodnie z którą ocena dowodów winna opierać się na materiale zebranym przez organ i winna być poparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału. Jednocześnie w toku całego postępowania organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nadto organy winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 8 i 9 K.p.a.). W niniejszej sprawie organ administracji, mimo wyraźnej regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające w ograniczonym zakresie i bez poszanowania powyższych zasad. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] Kierownik ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, iż złożona dokumentacja jest niewystarczająca do stwierdzenia, iż skarżący przebywając na wysiedleniu z matką i rodzeństwem podlegał represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy, a skarżący nie przedstawił dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Należy jednak pamiętać, iż w większości postępowań prowadzonych w tożsamych rodzajowo sprawach materiał dowodowy jest ubogi, wiek samych wnioskodawców ale i potencjalnych świadków również wpływa na możliwości uzyskania wyczerpujących wyjaśnień. Okoliczności te z całą pewnością powinny determinować organ od podejmowania z urzędu czynności dowodowych w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Co prawda organ po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podjął kroki w celu uzupełnienia materiału dowodowego i w tym celu zwrócił się do Archiwum Państwowego w K., a także postanowił przesłuchać skarżącego na okoliczność podlegania represjom, jednakże wyniki uzupełniającego postępowania dowodowego nie znalazły jakiegokolwiek przełożenia na wynik sprawy i nie znalazły odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po pierwsze z wyjaśnień Archiwum Państwowego w K. wynikało, iż w archiwum tym nie odnaleziono żadnych informacji dotyczących wysiedlenia rodziny skarżącego z miejscowości W. (gmina B.). Dyrektor Archiwum Państwowego w K. zasugerował jednak zwrócenie się do Archiwum Państwowego w Ł., ponieważ przechowywana jest tam część dokumentów dotycząca gminy B. Jak wynika z akt administracyjnych organ załączył do akt informacje z Archiwum Państwowego w Ł. dotyczące wysiedlenia rodzinnej wsi skarżącego. Co prawda informacje te związane były z ubieganiem się o świadczenie innej osoby, jednakże niektóre z przekazanych informacji mogły zostać wykorzystane w celu ustalenia charakteru deportacji skarżącego i jego rodziny. Z informacji tych wynika z kolei, iż w maju 1941r. dokonano wysiedlenia ośmiu rodzin (34 osoby) ze wsi W., a osoby wysiedlone pracowały na robotach przymusowych w Protektoracie do 1945r. Skoro zatem informacje dotyczące wysiedlenia rodzinnej wsi skarżącego były znane organowi z urzędu, to w pierwszej kolejności organ powinien ustalić, czy wśród wysiedlonych i pracujących przymusowo rodzin była rodzina skarżącego, czego organ zaniechał, poprzestając jedynie na załączeniu ww. informacji do akt sprawy. Ponadto organ zarzucił skarżącemu, iż wbrew wcześniejszym oświadczeniom skarżący zeznał, iż jego ojciec znalazł pracę w Z., co może sugerować, że praca ta nie była przymusowa. Podkreślić jednak należy, iż protokół z przesłuchania skarżącego jest bardzo lakoniczny i w zasadzie nie zawiera żadnych informacji ponad te, które skarżący podnosił w swoich wcześniejszych pismach. Pewne rozbieżności w oświadczeniach skarżącego, dotyczących pracy przymusowej jego ojca, nie zmieniają faktu, iż organ nie wyjaśnił okoliczności osadzenia matki skarżącego w więzieniu na R. w Ł., a także kiedy to zdarzenie miało miejsce. Ma to o tyle istotne znaczenie, bowiem gdyby okazało się, że matka skarżącego została osadzona w więzieniu za ucieczkę z gospodarstwa, w którym pracowała to mogłoby wskazywać, że jej praca była przymusowa, gdyż praca ta wykonywana była pod groźbą kary więzienia. Ustalenie natomiast daty tego zdarzenia oraz okresu pobytu matki skarżącego w więzieniu będzie miało również wpływ na ustalenie okresu trwania represji. Stosownie do dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej należy stwierdzić, iż lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala zatem ustalić, na jakiej podstawie organ uznał, iż deportacja skarżącego nie spełnia przesłanek represji, o której mowa w ustawie, skoro sam zaniechał ustalenia tak istotnych dla sprawy okoliczności, o których była mowa wyżej. Ponownie badając wniosek skarżącego organ powinien po pierwsze zwrócić się do Archiwum Państwowego w Ł. o nadesłanie informacji na temat wysiedlenia skarżącego i jego rodziny z rodzinnej wsi W. w nawiązaniu do informacji znajdujących się w aktach sprawy. Po drugie organ powinien wyjaśnić okoliczności osadzenia matki skarżącego w więzieniu na R. w Ł., daty tego zdarzenia oraz okresu pobytu matki skarżącego w więzieniu, a także podjąć inne niezbędne działanie celem zbadania istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności wskazywanych przez skarżącego lub też wynikających z dokumentów i faktów znanych organowi z urzędu, nie wykluczając w razie potrzeby ponownego, szczegółowego przesłuchania strony. W następstwie tak poprowadzonego postępowania organ administracji będzie mógł rozstrzygnąć najistotniejszą kwestię w niniejszym postępowaniu, a mianowicie czy w sprawie niniejszej miała miejsce represja, o jakiej mowa w przepisie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy mając również na względzie nowelizację powołanego przepisu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. j.m. ----------------------- 6