II SA/Łd 135/15

Dnia 25 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie: Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 roku przy udziale - sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania C. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych w miesiącu czerwcu 2014 roku. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania C.S. pomocy w formie usług opiekuńczych w miesiącu czerwcu 2014 roku. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz. 182 ze zm., dalej jako: "u.p.s."). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż środki pieniężne pozostające w dyspozycji organu nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb wszystkich osób oczekujących pomocy, zatem organ jest zmuszony do wprowadzenia ograniczeń w przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych w szczególności u osób posiadających możliwość wsparcia ze strony rodziny, bądź posiadających środki finansowe umożliwiające wykupienie usług we własnym zakresie. Z ustaleń organu wynika, iż syn wnioskodawczyni pracuje zawodowo i deklaruje pomoc matce w zakresie sprzątania, robienia zakupów, przygotowywania posiłków oraz załatwiania spraw urzędowych. W odwołaniu od powyższej decyzji C. S. wskazała, iż z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy, jej syn pracuje zawodowo i nie może opiekować się nią przez całą dobę. Odmowa przyznania wnioskowanej pomocy tylko z uwagi na trudną sytuację materialną organów pomocy społecznej, w ocenie strony, nie jest uzasadniona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołaną na wstępie decyzją, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach uzasadnienia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż przesłanki przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych zostały określone w art. 50 ust. 1-5 u.p.s. Usługi przysługują osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona (art. 50 ust. 1 u.p.s.). Rzeczone usługi obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.). Na mocy art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze mogą by przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie nie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania wymienione zostało w art. 17 ust. 1 pkt. 11 u.p.s. jako zadanie własne gminy o charakterze obowiązkowym. Gmina zatem zobowiązana jest do organizowania usług opiekuńczych i ich opłacania według zasad ustalonych w danej gminie. Na terenie Gminy Miejskiej Łódź obowiązuje uchwała Rady Miejskiej w Ł. nr LXIII/1342/13 z dnia 29 maja 2013 roku w sprawie w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz. Urzęd. Woj. Łódz. z 2013 roku, poz. 3430). Jak wskazał organ odwoławczy, o zakresie usług, okresie i miejscu ich świadczenia decyduje ośrodek pomocy społecznej na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego dokonanego w miejscu zamieszkania (art. 50 ust. 5 u.p.s.). Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy odwołująca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.066,19 zł. Odwołująca choruje na wiele schorzeń i z uwagi na te schorzenia oraz wiek potrzebuje pomocy drugiej osoby w czynnościach codziennych. Na podstawie poczynionych ustaleń, organ pierwszej instancji uznał, iż strona potrzebuje pomocy, ale pomoc tę w pierwszej mierze powinna zapewnić rodzina, a dopiero w braku takich osób konieczne jest wynajęcie usług opiekuńczych osób trzecich. W sytuacji, gdy syn wnioskodawczyni aczkolwiek pracujący zawodowo, z uwagi na wiek i stan zdrowia może i jest w stanie taką pomoc matce udzielać oraz biorąc pod uwagę, iż rzeczywiście pomoc tę świadczy, czego dowiodło przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, przy jednoczesnych ograniczonych możliwościach finansowania usług opiekuńczych ze strony gminy, decyzja pierwszoinstancyjna – w ocenie organu odwoławczego – jest uzasadniona. Sytuacja odwołującej, w porównaniu z sytuacjami innych podopiecznych ośrodka pomocy społecznej, jest dobra, strona posiada własne stałe dochody w postaci emerytury, korzysta z pomocy syna, który również posiada własne stałe dochody i nie jest obarczony obowiązkami wobec innych bliskich, a nadto sumiennie wywiązuje się z opieki nad matką. Organ pomocy społecznej nie jest w stanie zabezpieczyć potrzeb wszystkich osób potrzebujących. Orzekając w sprawie organ pierwszej instancji uwzględnił sytuację życiową wnioskodawczyni, rozpatrywaną pod kątem jej możliwości samodzielnej egzystencji, sytuację materialną i rodzinną oraz własne możliwości finansowe. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego bezspornym jest, że stan zdrowia C.S. wymaga pomocy w formie opieki, jednakże nie może to pozostawać w oderwaniu od możliwości finansowych pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust 4 u.p.s., potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W tej sytuacji, z uwagi na ograniczone środki finansowe i konieczność zapewnienia pomocy wzrastającej liczbie podopiecznych, ośrodki pomocy zmuszone są do ograniczeń w przyznawaniu tej formy pomocy, w szczególności, tak jak to ma miejsce w sprawie, wobec osób posiadających rodzinę zobowiązaną również do pomocy w świadczeniu opieki. Jak dostrzegł organ, strona może czuć się poszkodowana faktem, iż nie może liczyć na pomoc państwa, jednakże nie jest to ze strony organu administracji ignorancja potrzeb strony, ani też ich niewłaściwa ocena. Odmowa przyznania pomocy poprzedzona została obiektywną oceną sytuacji życiowej i rodzinnej strony w szerokim kontekście sytuacji środowiskowej. Organ jest zobowiązany do uwzględnienia nie tylko słusznego interesu strony, a więc miarkowania środków pomocy w jak największym wymiarze, lecz również własnych możliwości finansowych i interesu społecznego, czyli możliwości objęcia tą pomocą jak największej liczby osób potrzebujących tej pomocy oraz oceny całokształtu sprawy. Powszechnie znany jest fakt, iż ośrodki pomocy społecznej nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich wnioskodawców, dlatego też nawet gdy przyznawana jest pomoc, nie zawsze zadawala ona ubiegających się o tę pomoc. Na podstawie powyższych ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż Prezydent Miasta nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż zabezpieczył stronie usługi opiekuńcze, pozwalające na niezbędną opiekę umożliwiając jej tym samym funkcjonowanie w społeczeństwie. Mimo, iż decyzja odmawia przyznania usług opiekuńczych i może być trudna do zaakceptowania przez stronę, to jednak rozstrzygnięcia tego nie można uznać za wadliwe, bowiem świadczy jedynie o aktualnych możliwościach organu pomocy społecznej. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję C. S. powtórzyła argumenty odwołania wskazując nadto, iż z przepisu art. 50 u.p.s. wynika, iż każda osoba spełniająca przesłanki określone w tym przepisie ma prawo oczekiwać zapewnienia pomocy w formie usług opiekuńczych. Organ jest zobligowany do przyznania osobie uprawnionej pomocy, a w uznaniu organu pozostaje jedynie zakres i czas pomocy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. W piśmie z dnia 12 marca 2015 roku skarżąca podtrzymała argumenty podniesione w skardze, a nadto – uwzględniając ograniczone możliwości finansowe organu – wniosła o przyznanie usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin dziennie, a nie jak wnioskowała pierwotnie w wymiarze 4 godzin dziennie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala (art. 151 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozważań sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Jak wskazał organ powodem przyznania wnioskowanej przez skarżącą pomocy jest trudna sytuacja materialna organów pomocy społecznej, co zmusza organ do wprowadzenia ograniczeń w przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych w szczególności u osób posiadających możliwość wsparcia za strony rodziny lub posiadających środki finansowe umożliwiające zapewnienie usług we własnym zakresie. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 50 przywołanej już wcześniej ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści ust. 1 tego przepisu, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Niewątpliwie rację ma skarżąca wywodząc, iż w razie stwierdzenia przez organ, iż strona spełnia przesłanki, o których mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s., organ jest zobowiązany do udzielenia stronie wnioskowanej pomocy, czyli przyznania usług opiekuńczych. W tym zakresie nie ma także sporu w orzecznictwie (por. np. wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 3 lipca 2014 roku, sygn. akt: III SA/Gd 252/14; w Białymstoku z dnia 14 maja 2009 roku, II SA/Bk 728/08; wszystkie powołane orzeczenia dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak – w ocenie składu orzekającego – skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy, które zostały określone w art. 50 ust. 1 u.p.s. Dostrzec bowiem wypada, że przepis art. 50 ust. 1 u.p.s. posługuje się określeniem "osoby samotnej", które jest zdefiniowane w art. 6 pkt 9 u.p.s. stanowiącym, iż osoba samotna to osoba samotnie gospodarującą, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, iż skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą (mieszka sama i sama się utrzymuje z własnych dochodów), ale nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. Skarżąca ma bowiem dorosłego i pracującego syna, który się nią opiekuje. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest sporne, iż fakt posiadania dzieci przy jednoczesnym prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego przesądza, iż nie mamy do czynienia z osobą samotną, zatem nie są spełnione przesłanki do przyznania pomocy, o której mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s. (por. np. wyroki WSA: w Kielcach z dnia 10 października 2013 roku, sygn. akt: II SA/Ke 654/13). Z tego powodu w sprawie nie można zatem przyjąć, że skarżąca spełnia przesłanki z art. 50 ust. 1 u.p.s. Kolejnym przepisem, który umożliwia przyznanie usług opiekuńczych jest art. 50 ust. 2 u.p.s. wskazujący, iż rzeczone usługi mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż oprócz ustalenia, czy osoba wnioskodawcy wymaga pomocy innych osób konieczne jest również wyjaśnienie, czy rodzina (krewni lub osoby niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z wnioskodawcą – art. 6 pkt 14 u.p.s.), wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni (osoby spokrewnione w linii prostej, od których pochodzi wnioskodawca), zstępni (osoby spokrewnione w linii prostej, pochodzące od wnioskodawcy) mogą taką pomoc zapewnić. Analiza treści powyższego przepisu wskazuje więc, że organ pomocy społecznej może odmówić przyznania usług opiekuńczych, w przypadku, gdy ustali, że wnioskujący o przyznanie usług opiekuńczych ma zapewnioną opiekę ze strony m.in. wspólnie z nim zamieszkujących i gospodarujących krewnych, w szczególności: wstępnych, zstępnych (np. dzieci, wnuków) albo kuzynów, siostrzenic bądź niezamieszkujacych z nim małżonka, wstępnych lub zstępnych. W rozumieniu przepisu art. 50 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 14 u.p.s. możliwość zapewnienia pomocy osobie ubiegającej się o przyznanie usług opiekuńczych ma zstępny, niezależnie od tego czy zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z wnioskodawcą, czy też prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W ustalonym przez organy stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, iż skarżąca zamieszkująca sama prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ale jednak ma syna, czyli zstępnego, który utrzymuje z nią kontakty i – co w sprawie najistotniejsze – sprawuje nad matką opiekę. Niewątpliwie syn skarżącej pracuje zawodowo, ale to jednak nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki nad skarżącą, co wyraźnie wynika z ustaleń organów obu instancji i nie jest kontestowane przez strony postępowania. Zarówno skarżąca, jak i jej syn w toku postępowania administracyjnego wyjaśniali, iż syn odwiedzając matką codziennie opiekuje się nią w zakresie sprzątania, robienia zakupów, przygotowywania posiłków, załatwiania spraw urzędowych. Wobec takich bezspornych ustaleń organu należy stwierdzić, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy także na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. Jak wskazywano uprzednio, z motywów rozstrzygnięć organów obu instancji wynika, iż powodem odmowy przyznania pomocy jest trudna sytuacja materialna organów pomocy społecznej i jednoczesna możliwość zapewnienia pomocy skarżącej w formie opieki we własnym zakresie (przede wszystkim samodzielnie finansowanej pomocy). Niewątpliwie dysponowanie przez ośrodek pomocy społecznej ograniczonymi możliwościami finansowymi jest okolicznością determinującą przyznanie pomocy w trybie przepisu art. 50 u.p.s., ale jedynie w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 maja 2009 roku, II SA/Bk 728/08 i inne). Także możliwość samodzielnego zapewnienia opieki jest negatywną przesłanką przyznania pomocy, która wynika z treści art. 50 ust. 2 u.p.s. Z opisanych powodów – zdaniem sądu – stanowisko organów administracji zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić wypada, iż – z powodów wskazanych uprzednio – jej argumenty nie zostały uznane przez skład orzekający za uzasadnione. Konkludując powyższe rozważania sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi. ms