II SA/Łd 1351/11

Dnia 12 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych - Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 roku sprawy ze skargi C. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. oddala skarg; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu A. K. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej C. G.. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku C. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną, wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1145/10, po rozpoznaniu skargi C. G., uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r.. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wytyczne co do postępowania administracyjnego, które organ zobowiązany był uwzględnić. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach prawy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił przyznania C. G. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż niezbędnym warunkiem do uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z deportacją (wywiezieniem). W związku z tym nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że strona wraz z rodzicami w 1940 r. uciekła ze stałego miejsca zamieszkania, a następnie została zatrudniona w miejscowości L., w gospodarstwach rolnych należących do obywateli niemieckich. Ponadto, organ stwierdził, że nie ma możliwości uściślenia zeznań świadków złożonych w 1994 r., ponieważ świadkowie zmarli. W opinii Kierownika przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę przymusową na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do osób, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Organ uznał, że praca C. G. nie miała charakteru, o którym mowa w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...), gdyż była wykonywana w odległości około 3 km od stałego miejsca zamieszkania, wśród otoczenia znanego stronie pod względem kulturowym i geograficznym, a przede wszystkim nie była wykonywana w następstwie deportacji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wyjaśniła, że żyją inni świadkowie, którzy mogą potwierdzić wskazywane w sprawie okoliczności. Zarzut organu, że odległość miejscowości, w której wykonywała pracę była niewielka, strona uznała za niezrozumiały i wysoce krzywdzący. Wyjaśniła, że taka odległość dla niej jako dziecka była bardzo duża, a praca jaką wykonywała w tym wieku była ponad jej siły. Kierownik Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pieniężnego. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) konieczne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek: 1. osoba była deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, 2. praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Organ ustalił, na podstawie zebranego materiału dowodowego, że C. G. na początku wojny wraz z całą rodziną została zmuszona do ucieczki ze swojego miejsca zamieszkania podczas wysiedlania mieszkańców K. i rozpoczęła tułaczkę po różnych miejscowościach: K., Ś., S., L. Mieszkała u zaprzyjaźnionych Polaków albo u dalszej rodziny. Strona nie była jednak w stanie jednoznacznie wskazać, w jakich okolicznościach jej rodzina rozpoczęła pracę w L. Organ na tej podstawie stwierdził, iż nie kwestionuje faktu wysiedlenia rodziny strony w czasie okupacji, ale nie widzi podstaw do uznania, że strona przebywając na wysiedleniu z rodzicami podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...). Dodał też, że podnoszona przez stronę kwestia utraty gospodarstwa w K. była formą represji, ale uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia, lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W skardze na powyższą decyzję C. G. podniosła, iż nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia. Podniosła, że jej stan zdrowia nie pozwala dotrzeć do osób, które pracując w tym samym gospodarstwie lub w gospodarstwach sąsiednich otrzymały już jakąś rekompensatę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy w brzmieniu po nowelizacji obowiązującej od dnia 20.04.2011 r. represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Nie ulega zatem wątpliwości, że warunkiem przyznania świadczenia jest ustalenie faktu deportacji, czyli wywiezienia osoby ubiegającej się o świadczenie do pracy przymusowej. Wykonywanie pracy przymusowej na rzecz okupanta musi być przeto powiązane z deportacją. Analizując materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, iż skarżąca w okresie II wojny światowej nie była deportowana do pracy przymusowej. Już chociażby z jej zeznań, które korespondują z treścią kwestionariusza wniosku o przyznanie świadczenia z dnia 12.01.2010 r. wynika wprost, iż ona wraz z rodziną, chcąc uniknąć deportacji, uciekła do zaprzyjaźnionej rodziny, mieszkającej na skraju wsi K. Potem przenosiła się do innych miejscowości i mieszkała u dalszej rodziny. Ten stan rzeczy trwał do zimy 1941 roku. Jej ojciec otrzymał pracę w B., była to firma organizująca kopanie rowów i naprawę dachów. Ona zaś pracowała w L. u Niemca H., ale jak oświadczyła nie pamięta, czy był to nakaz pracy. Miała sporadyczny kontakt z ojcem, kilka razy odwiedził ją brat. Z pkt. 3 protokołu przesłuchania wynika zaś, że skarżąca pracowała u Niemca H. z matką i młodszą siostrą B., a potem zostały oddane Niemcowi W. F. W toku postępowania administracyjnego C. G. nie była w stanie jednoznacznie określić, czy wykonywane przez nią i jej matkę zatrudnienie miało charakter pracy przymusowej. Okoliczności tej nie potwierdzili również przesłuchani świadkowie. Nie można zatem wykluczyć, że rodzina skarżącej nie posiadając środków utrzymania, zmuszona była podjąć zatrudnienie zapewniające zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Z zeznań skarżącej wynika wprost, iż jej matka podejmowała różnego typu zatrudnienie, aby zapewnić byt rodzinie. I tak w pkt 3 protokołu przesłuchania skarżąca zeznała: " moja matka, aby dać mnie i mojej siostrze B. co jeść, chodziła z handlem do K. ok. 25 km pieszo, cały czas bojąc się Niemców, którzy na drogach robili łapanki". Wskazać należy, że w okresie II wojny światowej wielu Polaków wykonywało pracę na rzecz okupanta i nierzadko była to praca przymusowa, świadczona w oparciu o nakazy pracy. Z woli jednak ustawodawcy, wyrażonej w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą. Jak już bowiem wskazano praca ta musiała być ściśle powiązana z faktem deportacji, której w przypadku skarżącej jednak nie było. W ocenie Sądu, sytuacja skarżącej w trakcie okupacji niemieckiej bez wątpienia wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki odczuwa ona do dzisiaj. Nie ulega również wątpliwości, że rodzina skarżącej opuściła własne gospodarstwo rolne obawiając się wywiezienia do pracy przymusowej i de facto do końca wojny już do niego nie powróciła. Niemniej jednak skarżąca pracowała w gospodarstwie znajdującym się w niewielkiej odległości od miejscowości (w oddalonej o ok. 3 km L.), w której zamieszkiwała przed wybuchem wojny. Nie oznaczało to także zerwania więzi z dotychczasowym środowiskiem. Wszystkie te okoliczności, pomimo trudnych warunków życia w ówczesnym czasie, stawiały skarżącą w sytuacji znacznie lepszej w porównaniu do osób, które zostały wywiezione kilkaset kilometrów od domu i rozłączone ze znanym im otoczeniem, językiem i ludźmi. Okoliczności te nie spełniają jednak przesłanek represji szczególnie dotkliwej, przejawiającej się nie tylko w zmianie miejsca pobytu, lecz również w "wyrwaniu" z dotychczasowego środowiska i zerwaniu z nim więzi, będących następstwem deportacji. Podzielając przeto stanowisko organu, iż praca wykonywana przez skarżącą nie była związana z deportacją, a wręcz przeciwnie jej rodzina uciekając z dotychczasowego miejsca zamieszkania uniknęła deportacji, Sąd podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę jako bezzasadną oddalił. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), sąd orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. KO