II SA/Łd 14/09

Dnia 18 lutego 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i H. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. i H. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. LF II SA/Łd 14/09 Uzasadnienie J. i H. A. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I instancyjnego dotyczącego zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielania pozwolenia na budowę napowietrznej dwutorowej linii elektroenergetycznej. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że J. i H. A. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z 30-letnim synem R.A. oraz ojcem J.A. – S.A. Skarżący utrzymują się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 24,27 ha, z którego dochód określili na 1090 zł miesięcznie na każdego z małżonków. R.A. uprawia 4,59 ha i osiąga 230 zł miesięcznego dochodu. Z kolei S.A. pobiera rentę w wysokości 663 zł, (łączny dochód z tego tytułu w 2007 r. wyniósł 7 958,26 zł brutto – 7 018,26 zł po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne oraz podatek dochodowy, a nie pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne). Z zaświadczenia Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia 6 lutego 2009 r. wynika, że J.A. w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 stycznia 2007 r. pobrał płatności do produkcji rolnej w łącznej wysokości 43 358,28 zł. Z kolei z wyciągu z rachunku bankowego skarżących za okres od 30 listopada 2008 r. do 9 lutego 2009 r. wynika, że wpływ na rachunek wyniósł łącznie 31 801,39 zł, zaś po stronie "winien" odnotowano kwotę 43 812 zł. Saldo w dniu 9 lutego 2009 r. wynosiło 23 095,05 zł. Podatek rolny ustalony dla J.A. na rok 2008 wyniósł 82 zł, a dla R.A. – 17 zł. Z kolei łączne zobowiązanie pieniężne ustalone dla H.A. na 2009 r. wynosi 470 zł. Skarżący mieszkają w domu o powierzchni 148 m2. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że znaleźli się w trudnej sytuacji finansowej z powodu suszy w 2008 r. i wysokich kosztów utrzymania, takich jak koszty paliwa, środków ochrony roślin, napraw maszyn rolniczych. Skarżący oświadczyli również, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. J. i H. A. prowadzą działalność rolniczą, z której zadeklarowali łącznie 2180 zł dochodu (po 1090 zł na każdego z małżonków). W okresie bezpośrednio następującym po złożeniu skargi wnioskodawcy odnotowywali również wpływy na rachunki bankowe w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 500 zł) – w dniu 12 grudnia 2008 r. wpłynęła na ich konto od Spółdzielni Dostawców Mleka w W. kwota 14 874,26 zł, a w dniu 14 stycznia 2009 r., od tego samego podmiotu, kwota 15 726 zł. Wprawdzie w tym samym czasie skarżący odnotowali ubytek środków z rachunku przewyższający wpływy, jednakże i tak saldo na koncie wynosiło na dzień 9 lutego 2009 r. 23 095,05 zł. Ponadto systematyczność wpłat od Spółdzielni Dostawców Mleka sugeruje, iż jest to stały dochód skarżących, o wysokości znacznie wyższej od zadeklarowanych w oświadczeniu. Skarżący otrzymują również wysokie kwoty dopłat do produkcji rolnej (płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 32 246,55 zł oraz płatność w ramach środków towarzyszących w kwocie 11 111,73 zł - łącznie w 2006 r. 43 358,28 zł). Posiadanie środków majątkowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich drobną część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mogą przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, jak i wynajęcie profesjonalnego doradcy. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa również, nie poparta żadnymi dowodami, argumentacja o trudnej sytuacji finansowej spowodowanej suszą w 2008 r. Uwzględniając, iż strona skarżąca posiada wolne środki finansowe na koncie bankowym oraz stały wysoki dochód, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawców wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą J. i H. A. stwierdzić należy, że skarżący, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowili priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF