II SA/Łd 1417/10

Dnia 14 stycznia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.), a także art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zmienił własną decyzję ostateczną z dnia [...] Nr [...] w ten sposób, że orzekł o przyznaniu na M. P. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2006r. do 28 lutego 2007r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Prezydent Miasta Ł. stwierdził, iż zgodnie z art. 32 wyżej powołanej ustawy, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Dalej organ podniósł, iż w dniu 19 maja 2010 r. wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z informacją, że od dnia 1 marca 2007r. M. P. nabyła uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia, natomiast zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Ł. odwołanie złożyła M. P. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie na jej rzecz prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2006 r. na czas nieokreślony. Skarżąca podkreśliła, iż w chwili składania wniosku w dniu 24 listopada 2006 r. nie pobierała dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast zarówno we wniosku, jak i w decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało zawarte pouczenie o konieczności poinformowania organu o nabycia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego oraz o konsekwencjach jego nabycia, tj. utracie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto również Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji przyznającej skarżącej prawo do dodatku pielęgnacyjnego nie pouczył jej o konieczności poinformowania o tym fakcie organu, który przyznał zasiłek pielęgnacyjny, oraz o konsekwencjach jego przyznania. Po rozpatrzeniu odwołania M. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art.16 ust. 1 i ust. 6, a także art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 6 zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż M. P. wystąpiła w dniu 24 listopada 2006 r. do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W części II złożonego wniosku M. P. złożyła oświadczenie, że nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego. W pouczeniu stanowiącym integralną część wniosku zawarta była informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Takie samo pouczenie zawierała także decyzja z dnia [...] Nr [...], przyznająca wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. od dnia 1 listopada 2006r. na czas nieokreślony. Z akt sprawy wynika, iż odwołująca się pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. stałe świadczenie w formie dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia od dnia 1 marca 2007r. Następnie, powołując się na art. 32 ust. 1 ustawy organ odwoławczy wyjaśnił, iż organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzje administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Z kolei przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Skoro zatem w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności przemawiające za zmianą decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, to znaczy, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Skargę do sądu administracyjnego na decyzję organu odwoławczego wniosła M. P., która zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 8 i art. 9 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Powołując się na art. 32 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pozbawienie prawa do świadczeń nastąpić może, jeżeli ulegnie zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, skarżąca oświadczyła, iż organy administracji bezpodstawnie przyjęły, że pobrane przez nią świadczenie jest nienależne. Zdaniem skarżącej, jednym z warunków uznania świadczenia za nienależnie pobrane ustawodawca czyni wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia. Według niej, zarówno we wniosku, jak i w decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało zawarte pouczenie o konieczności poinformowania organu o nabyciu uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego oraz o konsekwencjach jego nabycia, tj. utracie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto również Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji przyznającej skarżącej prawo do dodatku pielęgnacyjnego nie pouczył jej o konieczności poinformowania o tym fakcie organu, który przyznał zasiłek pielęgnacyjny, oraz o konsekwencjach jego przyznania. Wobec powyższego skarżąca stwierdziła, iż istotnym elementem uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Decydujące znaczenie ma więc ustalenie, kiedy świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej utratę uprawnienia do świadczenia rodzinnego. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem organu odwoławczego decyzja ostateczna, jak i decyzja ją poprzedzająca nie narusza prawa, bowiem dokonano prawidłowej oceny stanu faktycznego, w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność rozstrzygnięcia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Materialnoprawną podstawę postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 16 ust. 1 wskazanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje, jak wynika z ust. 2 cyt. artykułu niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie powyżej 75 roku życia. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie natomiast art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z dnia [...], zmienioną następnie decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia 1 listopada 2006 r. Świadczenie przyznane zostało skarżącej po rozpoznaniu jej wniosku, złożonego na urzędowym formularzu, integralną część którego stanowi oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Z treści formularza wynika wprost, iż skarżąca pouczona została o konieczności powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W końcowej natomiast części wniosku zawarte jest pouczenie, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz na podstawie innych ustaw. Z tego zapisu wynika zatem obowiązek poinformowania organu o uzyskaniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Wskazane pouczenie zostało podpisane przez skarżącą w dniu 24.11.2006 r. Takie samo pouczenie zawierała także decyzja z dnia [...] Nr [...], przyznająca wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 listopada 2006 r. na czas nieokreślony. Odmienne twierdzenie skarżącej o braku wymaganego pouczenia jest zatem nieprawdziwe. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia przez organ powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za całkowicie bezpodstawny. Z zawartego w aktach administracyjnych pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w Ł. z dnia 6 lipca 2009r. wynika, że skarżąca łącznie ze świadczeniem emerytalnym, poczynając od dnia 1 marca 2007 r. otrzymywała dodatek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia ( 75 lat ukończyła 14 marca 2007 r.). W świetle powyższej okoliczności wątpliwości nie pozostawia fakt, że skarżąca z chwilą przyznania jej przez organ emerytalny dodatku pielęgnacyjnego na podstawie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), to jest z dniem 1 marca 2007r., utraciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z art. 32 ust. 1, w oparciu o który wydana została zakwestionowana w niniejszej sprawie decyzja, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Właściwy organ uprawniony był zatem do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w sytuacjach ściśle określonych w tym artykule i to niezależnie od daty jej wydania. Powołany przepis nie zawiera bowiem żadnego ograniczenia czasowego do wydania takiej decyzji. Skoro skarżąca, uprzedzona o niemożności łącznego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego, nie poinformowała właściwego organu o fakcie przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego przewidzianego art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), uznać należy, że przez okres, w którym podejmowała łącznie oba świadczenia, zasiłek pielęgnacyjny pobierała nienależnie. Nienależne pobieranie świadczenia oceniane jest w przedmiotowej sprawie przez pryzmat okoliczności obiektywnych, co oznacza, że znaczenie ma sam fakt działania niezgodnego z przepisami ustawy, czyli art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wprost stanowi, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Wskazać również należy, że art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie reguluje kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zagadnienie to uregulowane jest w art. 30 ustawy. Wydanie decyzji zobowiązującej osobę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia następuje po stwierdzeniu zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Konkludując należy stwierdzić, że organ orzekł o zmianie decyzji przyznającej M. P. zasiłek pielęgnacyjny w ramach swojej kompetencji i zgodnie z obowiązującymi przepisami, a zatem wydając zakwestionowaną w skardze decyzję, prawa nie naruszył. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę jako bezzasadną oddalił.