II SA/Łd 1456/10

Dnia 25 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2011 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego bezzwrotnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A.G.-P. prowadzącej kancelarię adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków w sierpniu 2010 roku. W uzasadnieniu decyzji I instancji organ napisał, iż zgodnie z regulacją art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku Nr 175, poz. 1362 ze zm.), potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach – w tym zwłaszcza finansowych – pomocy społecznej. Oznacza to, że podstawę do przyznania lub odmowy przyznania pomocy oprócz przedstawionej sytuacji materialnej, życiowej i bytowej osoby lub rodziny występującej o pomoc, może również stanowić ilość środków finansowych, jakimi w danym okresie dysponuje organ I instancji. Ponadto, zasiłek celowy mający charakter fakultatywny nie może być przyznawany na pokrycie wszystkich potrzeb osoby lub rodziny zgłaszającej się po pomoc. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe organów pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w ograniczonym zakresie na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych głównie osobom i rodzinom nieposiadającym żadnego dochodu. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w sprawie dokumentacji organ I instancji ustalił, że wnioskodawca – K. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ale zamieszkuje wspólnie z matką. Dochód, na który składa się zasiłek okresowy oraz połowa dodatku mieszkaniowego wynosi 275,49 zł. Wnioskodawca otrzymał z pomocy społecznej zasiłek celowy w kwocie 120 zł z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności. Od stycznia do lipca 2010 roku wnioskodawca łącznie od organu I instancji uzyskał pomoc w łącznej wysokości 1.290 zł. W tej sytuacji, jak wskazał organ, ze względu na ograniczone środki finansowe i konieczność ich podziału pomiędzy wszystkich potrzebujących, odmówiono przyznania wnioskowanej pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji K. K. wniósł o jej uchylenie i przyznanie zasiłku celowego na zakup leków w miesiącu sierpniu 2010 roku. W uzasadnieniu odwołujący się opisał swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Wskazał, że uprzednio uzyskał od pracownika organu I instancji informację, że pomoc w kwocie 300 zł została mu przyznania, dlatego pożyczył taką kwotę od matki, chcąc ją oddać po otrzymaniu pomocy z organu. Pomimo to organ wydał decyzję o odmowie przyznania pomocy. Nadto odwołujący się wskazał, że wysokość dochodu określona w decyzji organu I instancji została błędnie podana, gdyż otrzymywany zasiłek okresowy w kwocie 201,52 zł będzie musiał zwrócić po otrzymaniu renty. Konkludując odwołujący się wskazał, że z otrzymywanej od organu pomocy nie jest w stanie się utrzymać. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z treści art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc w formie zasiłku celowego może zostać przyznana, co oznacza, że organ nie ma obowiązku przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ orzeka zatem w ramach tzw. "uznania administracyjnego" uwzględniając z jednej strony swoje możliwości finansowe, z drugiej natomiast potrzeby wnioskodawcy i innych osób występujących o przyznanie pomocy. Jak wynika z załączonego do akt administracyjnych zestawienia, możliwości finansowe organu pomocy społecznej są ograniczone. W dalszej części uzasadnienia organ cytując liczne orzeczenia sądów administracyjnych skonkludował, iż decyzja organu I instancji nie przekracza granic uznania administracyjnego, zatem pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję K. K. wniósł o jej uchylenie i przyznanie zasiłku celowego w miesiącu sierpniu 2010 roku z przeznaczeniem na zakup leków. W uzasadnieniu skargi K. K. powtórzył argumenty odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Na wstępie wskazać należy, iż materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 w/w ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy, na mocy art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Zasiłek przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pod tym pojęciem należy uznać potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Ustawodawca wymienia niezbędne potrzeby bytowe jedynie przykładowo, a ich ocena powinna przebiegać z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Z treści komentowanego artykułu wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. Tytułem wstępu zwrócić należy uwagę także na treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z regulacją ust. 1 tego przepisu, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym, na mocy art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Innymi słowy, warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest – aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez organ pomocy społecznej środkami pieniężnymi. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż pomoc społeczna udzielana jest ze względu na trudne sytuacje życiowe. Ustawa nie konkretyzuje tych sytuacji, jedynie w powołanym przepisie wymienia najczęstsze powody ich powstawania. Okoliczności uzasadniające udzielanie pomocy, określone w komentowanym przepisie, nie stanowią zamkniętego katalogu. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż bezspornym w sprawie jest to, że skarżący osiąga dochód w wysokości 275,49 zł miesięcznie. Na ten dochód składa się zasiłek okresowy (201,52 zł) oraz połowa dodatku mieszkaniowego (73,97 zł). Wysokość dochodu skarżącego nie przekracza zatem kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Bezsprzeczne w sprawie jest także to, że skarżący jest osobą schorowaną i z tego powodu pozostaje bez zatrudnienia. Z powołanych informacji wynika, że z jednej strony w przypadku skarżącego zaistniały okoliczności wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunkujące udzielenie pomocy społecznej, z drugiej natomiast strony – nie ulega wątpliwości, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. W tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Argumenty wywiedzione w uzasadnieniu decyzji z jednej strony odnoszą się do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, a z drugiej wskazują na ograniczone możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Skład orzekający po analizie dokumentów załączonych do akt administracyjnych podzielił pogląd organów administracji. Organy administracji ustaliły stan faktyczny w sprawie w sposób bezsporny, co znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach dołączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji. Nie ulega wątpliwości, iż sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego jest trudna. Tym niemniej uwadze organów, jak i składu orzekającego nie mógł umknąć fakt, że skarżący korzystał w miesiącu sierpniu 2010 roku ze świadczeń z pomocy społecznej w innej postaci. Skarżący otrzymywał bowiem wówczas zasiłek okresowy, jak i zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności. Jak już powyżej wskazano, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Faktem powszechnie znanym jest okoliczność, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone. Potwierdza to zestawienie załączone do akt administracyjnych, na które powołał się organu II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ ten wprost wskazał, iż organ I instancji w roku 2010 na realizację świadczeń finansowych z zakresu zadań własnych gminy, w zakresie zasiłków celowych, ma do dyspozycji kwotę 177.547,82 zł. Pomocą w postaci zasiłku celowego bezzwrotnego objęto 1.038 osób, zatem średnia kwota zasiłku celowego wyniosła 171,05 zł. Uwzględniając fakt i wysokość dochodu skarżącego oraz jego sytuację zdrowotną, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej, Sąd stwierdził, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego nie przekracza granic tzw. "uznania administracyjnego". Ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącego, nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony stwierdzić należy, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłku celowego. O obowiązku zwrotu otrzymywanego zasiłku okresowego po uzyskaniu prawa do renty, można będzie mówić dopiero po wydaniu przez organ ostatecznej decyzji w tym przedmiocie. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd postanowił, jak w punkcie drugim wyroku na mocy art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). k.o.