II SA/Łd 1475/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie NSA Teresa Rutkowska, p.o. sędziego WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant referent stażysta Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2004 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. Nr [...] z dnia [...] Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. na podstawie art. 5 pkt.4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej/Dz.U. nr 90 z 1998r. poz.575 z późn. zm./ oraz § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ stwierdził brak podstaw do rozpoznania u J.B. choroby zawodowej. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w okresie od 1975r. do 1990r. J.B. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie [...] w P. zaś w okresie od 1992r. do 1997r. był zatrudniony w Miejskim Zakładzie [...] w P. na stanowisku spawacza. Orzeczeniem z dnia [...] Przychodnia Konsultacyjno-Diagnistyczna Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. uznała, iż brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli. Natomiast Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził u J.B. wydolność układu oddechowego co nie daje podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji. Odwołanie od wymienionej decyzji wniósł J.B. podnosząc, iż wszystkie rozpoznane u niego schorzenia nabył na skutek wykonywania pracy zawodowej. Wnosił o ponowne rozpoznanie jego sprawy. Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie art. 12 ust. 2 pkt.1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej/Dz.U. nr 90 z 1998r. poz.575 z późn. zm./ oraz § 1 i 10 ust.1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ i art.138 § 1 pkt.1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu administracji I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z treścią § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. za chorobę zawodową uważa się schorzenie określone w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli było ono spowodowane wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jego powstanie. Orzeczeniem z dnia [...] Przychodnia Konsultacyjno-Diagnistyczna Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. uznała, iż brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii przewlekłego zaplenia oskrzeli. Również Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził u J.B. wydolność układu oddechowego co nie daje podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli. J.B. był narażony na działanie czynników szkodliwych lecz dochodzenie epidemiologiczne wykazało brak przekroczeń normatywów higienicznych zaś zmiany w układzie oddechowym są z przeważającym prawdopodobieństwem związane z paleniem papierosów. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji. Na wymienioną decyzje skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J.B. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż rozpoznano u niego szereg schorzeń z których część jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych. Schorzenia te zostały spowodowane jego pracą zawodową. Wyniki pomiarów czynników szkodliwych w miejscu prawy nie są prawdziwe gdyż dokonywano ich przy włączonej wentylacji. Faktycznie większość prac wykonywał nie w spawalni ale tam gdzie mogły wjechać samochody ciężarowe. Obecnie jest on osobą schorowaną i przebywa na rencie z tytułu niezdolności do pracy. W konkluzji skarżący wnosił o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga J.B. jest uzasadniona. Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/. Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga J.B. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych(Dz. U. Nr 65 z 1983r. poz.294 z późn. zm./ Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985r. poz.53/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996r. w sprawie I S.A. 1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997r. poz.37/. U skarżącego rozpoznano szereg różnych schorzeń i każde z nich wymaga odrębnego omówienia. W myśl punktu 6-go załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową są przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. Przez określenie "substancji" o którym mowa w wymienionym punkcie należy rozumieć rodzaj materii o określonym składzie chemicznym. Substancja może być stała, płynna lub gazowa. Jak wynika z orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] u J.B. stwierdzono m.in. przewlekłe zapalenie błony śluzowej krtani. Skarżący przez okres przeszło 36 lat był zatrudniony jako spawacz i był narażony na działanie substancji chemicznych takich jak pyły spawalnicze, tlenek węgla, tlenek azotu, dwutlenek siarki, oleje, benzopiren, aldehydy, spaliny silnikowe i szereg innych. Organy administracji nie wyjaśniły czy schorzenie krtani zostało wywołane działaniem wymienionych substancji. Przy wydaniu decyzji organy administracji oparły się na dwóch orzeczeniach a mianowicie na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych z dnia [...] oraz orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...]. W pierwszym z tych orzeczeń stwierdzono zapalenie błony śluzowej krtani lecz brak jest uzasadnienia tego rozpoznania. Nie zostało wyjaśnione czy schorzenie to jest tożsame z nieżytem błon śluzowych krtani o którym mowa w punkcie 6-ym wykazu chorób zawodowych. Nie wiadomo zatem czy przewlekłe zapalenie błony śluzowej krtani to to samo co przewlekły nieżyt błon śluzowych krtani. Wyjaśnienie tej okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem gdyby schorzenie rozpoznane u skarżącego było wymienione w punkcie 6-ym wykazu chorób zawodowych to konieczne byłoby ustalenie czy zostało ono spowodowane działaniem substancji drażliwych na które narażony był J.B. Orzeczenie Poradni Chorób Zawodowych nie zawiera w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Jeżeli chodzi o orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy to nie zawiera ono w ogóle rozpoznania schorzenia krtani. Nie wiadomo zatem czy skarżący nie był badany pod kątem istnienia tego schorzenia czy też nie stwierdzono u niego zmian chorobowych krtani. Istnieje zatem rozbieżność orzeczeń dwóch jednostek służby zdrowia co do tego czy u J.B. występuje schorzenie błon śluzowych krtani. Skoro istnieje taka rozbieżność to organy administracji winny ją wyjaśnić. Winny więc zażądać uzupełnienia obu orzeczeń w tej części i ustalić czy faktycznie u J.B. występuje schorzenie krtani a jeżeli tak to czy zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Organy administracji nie wyjaśniły jednak tej kwestii. Z orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych wynika nadto, iż u skarżącego stwierdzono niedosłuch odbiorczy obustronny z przewagą po stronie lewej. Zgodnie z treścią punktu 15-go załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową są uszkodzenia słuchu wywołane działaniem hałasu. Organy administracji obu instancji nie przeprowadziły dochodzenia epidemiologicznego pod kątem hałasu występującego na stanowisku pracy skarżącego. Z akt administracyjnych wynika natomiast, iż J.B. pracował w pomieszczeniach gdzie były wykonywane czynności którym towarzyszył hałas jak prostowanie blach, ich wyklepywanie czy regulowanie działania silników wysokoprężnych. Skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosił, iż także ubytek słuchu został spowodowany wykonywaniem pracy zawodowej. Skoro okoliczność ta została podniesiona przez skarżącego to organy administracji winny przeprowadzić dochodzenie epidemiologiczne w tym kierunku. Należało zatem wyjaśnić czy J.B. był faktycznie narażony na działanie hałasu a jeżeli tak to przez jaki okres czasu w ciągu jednej zmiany, jakie było natężenie hałasu i czy przekraczało ono dopuszczalne normy. Dopiero po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego jednostki organizacyjne służby zdrowia mogłyby się wypowiedzieć czy upośledzenie słuchu zostało wywołane działaniem hałasu. Organy administracji nie przeprowadziły jednak takiego dochodzenia co uniemożliwia stwierdzenie czy upośledzenie słuchu zostało wywołane działaniem hałasu występującym na stanowisku pracy skarżącego. Organy administracji nie wyjaśniły także czy zapalenie oskrzeli rozpoznane u J.B. jest schorzeniem wymienionym w punkcie 3-im wykazu chorób zawodowych. Zgodnie z treścią punktu 3-go załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową są przewlekłe choroby zaplenia oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza. Z orzeczenia Instytut Medycyny Pracy wynika, iż u J.B. stwierdzono przewlekłe spastyczne zapalenie oskrzeli. Brak jest jednak uzasadnienia tego rozpoznania. Nie wiadomo zatem czy schorzenie to zostało wywołane działaniem substancji na które był narażony skarżący. Nie wiadomo także czy substancje te powodują u J.B. napadowe stany spastyczne oskrzeli. Orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy nie zawiera w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Nie zostało zatem ustalone czy schorzenie skarżącego jest chorobą o której mowa w punkcie 3-im wykazu chorób zawodowych. Organy administracji słusznie natomiast uznały, iż przewlekłe zapalenie oskrzeli nie jest chorobą wymienioną w punkcie 4-ym wykazu chorób zawodowych. Zgodnie z treścią punktu 4-go załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową jest przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego. Z wymienionego punktu wynika, iż schorzenie oskrzeli wywołane działaniem substancji drażniących może być uznane za chorobę zawodową tylko wówczas gdy stwierdzono niewydolność narządu oddechowego. W sytuacji gdy niewydolność taka nie występuje to choroba oskrzeli nie stanowi choroby zawodowej. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 1999r. w sprawie I S.A. 1365/98/Lex nr 47959/. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w tym wyroku. U J.B. rozpoznano przewlekłe spastyczne zapalenia oskrzeli lecz nie stwierdzono u niego niewydolności oddechowej. Jak wynika z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy wyniki badań wykonanych u J.B. wskazują, że jego układ oddechowy jest wydolny. Skoro zatem nie stwierdzono niewydolności układu oddechowego to schorzenia oskrzeli nie można uznać za chorobę zawodową określoną w punkcie 4-ym wykazu chorób zawodowych. Nie ma więc znaczenia okoliczność czy zapalenie oskrzeli powstało wskutek palenia papierosów czy działania substancji drażniących. Istotne jest jedynie to, iż u J.B. nie występuje niewydolność układu oddechowego co wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej opisanej w punkcie 4-ym wykazu chorób zawodowych. Nie stanowi również choroby zawodowej stan po usunięciu polipa struny głosowej. Zgodnie z treścią punktu 7 załącznika do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową są przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym/guzki śpiewacza, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe/. Z wymienionego punktu wynika, iż choroby narządu głosu są chorobą zawodową tylko wówczas gdy są związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Okolicznością niesporną jest, iż praca spawacza nie wiązała się z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Skarżący wykonywał głównie czynności fizyczne a nie takie które były związane z nadmiernym użyciem głosu. W związku z czym polipów strun głosowych nie można uznać za chorobę zawodową. Jeżeli chodzi o pozostałe schorzenia skarżącego a mianowicie chorobę niedokrwienną serca i nadciśnienie tętnicze to nie znajdują się one w wykazie chorób zawodowych. Dla uznania konkretnego schorzenia za chorobę zawodową konieczne jest umieszczenie go w wykazie chorób zawodowych. Zarówno choroba niedokrwienna serca jak i nadciśnienie tętnicze nie figurują w tym wykazie a więc nie można ich uznać za choroby zawodowe. Reasumują sąd uznał, iż w zakresie schorzeń krtani, oskrzeli i upośledzenia słuchu organy administracji naruszyły przepisy postępowania określone w art.7, 77 § 1 i 84 § 1 kpa. Nie podjęły bowiem wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Również w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego Uchybienia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji są istotne i miały one wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...]. Z uwagi na to, iż zaskarżona decyzja nie posiada przymiotu wykonalności sąd odstąpił od orzekania o wstrzymaniu jej wykonania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny przeprowadzić dochodzenie epidemiologiczne dotyczące narażenia skarżącego na działanie hałasu. Następnie jednostki organizacyjne służby zdrowia winny wydać orzeczenia w przedmiocie rozpoznania lub braku rozpoznania choroby zawodowej upośledzenia słuchu. Nadto winny zostać uzupełnione oba orzeczenia lekarskie w części dotyczącej krtani i oskrzeli. W szczególności należy ustalić czy i ewentualnie jakie schorzenia krtani występują u skarżącego, czy jest ono wymienione w punkcie 6-ym wykazu chorób zawodowych oraz czy zostało wywołane działaniem substancji drażniących lub uczulających. W przypadku ewentualnej rozbieżności obu orzeczeń organy administracji winy tę kwestię wyjaśnić. Należy także ustalić czy przewlekłe zapalenie oskrzeli jest schorzeniem wymienionym w punkcie 3-im wykazu chorób zawodowych a w szczególności czy zostało ono wywołane działaniem substancji występujących w środowisku pracy skarżącego i czy powoduje ono napadowe stany spastyczne oskrzeli. W razie ewentualnego uznania pozazawodowej etiologii któregoś ze schorzeń skarżącego winno to zostać wyczerpująco uzasadnione. Dopiero po uzupełnieniu postępowania dowodowego organy administracji winny ocenić cały zebrany materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Swoje rozstrzygnięcia organy administracji winny nadto uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art.107 § 3 kpa.