II SA/Łd 1515/10

Dnia 19 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA: Monika Krzyżaniak Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011 roku przy udziale --- sprawy ze skargi T. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił T. G. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 2 pkt 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku sygn. akt K 49/07 (Dz. U. Nr 220, poz. 1734) W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym. Wskazał też, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona wykonywała prace przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, zatem praca nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, gdyż nie była połączona z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. G., wnosząc o przyznanie uprawnienia do świadczenia (określanego w piśmie jako dodatek z tytułu deportacji) podkreślił, ze został wysiedlony do sąsiedniej wsi i pracował od 1940 roku aż do zakończenia wojny w ciężkich warunkach, był bity i maltretowany przez Niemca, u którego pracował, do domu wrócił po zakończeniu wojny. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołując się na motywy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku podkreślił dodatkowo, że przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do osób, które tę pracę wykonywały w szczególnie trudnych warunkach, związanych z deportacją. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania można wymienić m.in. niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze. Dalej organ wskazał, że T. G. wykonywał pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, w sąsiedniej miejscowości, nie nastąpił więc fakt deportacji. Organ przypomniał, że w powoływanym wyroku z 9 grudnia 2009 roku Trybunał zakwestionował jedynie rozgraniczenie między osobami deportowanymi poza granice II RP a osobami deportowanymi w granicach państwa polskiego, wskazując jednocześnie wyraźnie, że pozostałe kryteria dotyczące uprawnień do świadczenia pieniężnego pozostały bez zmian. Najistotniejszym z nich jest fakt deportacji do pracy przymusowej. Organ odwołał się również do orzeczenia WSA w Bydgoszczy z dnia 17.10.2010r., w którym sąd wskazał, że przesiedlenie w pobliże miejsca zamieszkania, przeniesienie centrum życiowego o kilka czy kilkanaście kilometrów nie łączyło się z brakiem adaptacji do nowych warunków, nie jest to sytuacja porównywalna z sytuacją osoby, która znalazła się w oddaleniu od miejsca zamieszkania o kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów. W skardze na powyższą decyzję T. G. wniósł o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Oceniając w ramach tak zakreślonej kognicji sądu zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postępowanie administracyjne stwierdzić trzeba, iż skarga jest zasadna. W sprawie doszło do jaskrawego naruszenia art. 107 §3 k.p.a., stosownie do którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] Kierownik Urzędu nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych i nie ocenił materiału dowodowego, jakim dysponował.. Z uzasadnień nie wynika w szczególności, kiedy i dokąd skarżący został wywieziony, w jakiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania przebywał, czy został przesiedlony z rodziną czy bez niej, a jeśli bez rodziców to czy miał jakiekolwiek możliwości kontaktów z rodzicami (bądź rodzeństwem). Nie rozważono tak istotnej okoliczności jak wiek skarżącego – T. G. urodził się w styczniu 1931 roku, zatem został skierowany do pracy w obcym środowisku jako kilkuletnie dziecko, co również winno mieć istotny wpływ na ocenę stopnia dolegliwości tej sytuacji. Skarżący złożył oświadczenie i przedstawił pisemne zeznania świadków, wskazujące na pewne elementy dolegliwości sytuacji skarżącego. Organ nie ocenił tych dowodów, nie wiadomo, czy uznał je za niewiarygodne, czy nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Lektura uzasadnień obydwu wydanych w sprawie decyzji sprawia wrażenie, że organ tych dowodów nie zauważył. W toku postępowania administracyjnego doszło zatem do naruszenia zasad postępowania określonych w art. 7, 777 i 80 k.p.a. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Nie stanowi jednak ustaleń faktycznych ani oceny materiału dowodowego lakoniczne zdanie, że materiał dowodowy wskazuje, że skarżący wykonywał pracę w pobliżu miejsca zamieszkania. Jest to stwierdzenie dowolne, nie poparte żadnymi dowodami, wymykające się weryfikacji. W rozpoznawanej sprawie organy nie przeprowadziły w istocie żadnego postępowania wyjaśniającego, ograniczając się do przytoczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 20009 roku w sprawie K 49/07 i fragmentów jego uzasadnienia, w którym określono kryteria oceny charakteru deportacji do pracy przymusowej. Nie kwestionując trafności tych rozważań stwierdzić trzeba, że nie zostały one osadzone w realiach rozpatrywanej sprawy. Dopiero poczynienie ustaleń, o których braku była wyżej mowa i dokonanie ich oceny pod kątem przesłanek określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2009 roku sygn. akt K 49/07 pozwoli na przeprowadzenie wywodu, czy w tej konkretnej, indywidualnej sprawie skarżącemu przysługuje uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W szczególności pomocne dla ustalenie stopnia dolegliwości, uciążliwości pracy, do której został skierowany skarżący będą takie okoliczności, jak rozłąka z rodziną, czas, na który skarżący został przesiedlony, realne możliwość kontaktu z rodziną przy uwzględnieniu, że represjom tym zostało poddane dziewięcioletnie dziecko, czego organ nie dostrzega. Zaniechanie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego jaskrawo narusza wspomniane wcześniej zasady postępowania administracyjnego i powoduje, że wnioski i oceny zawarte w zaskarżonej decyzji nie poddają się kontroli. Weryfikacja postępowania przed organami administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie prowadzi do wniosku, iż naruszono przy wydawaniu zaskarżonych decyzji art. 107 § 3, art. 7 – 9, art. 10 § 1. art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, ze zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia 16 sierpnia 2010 roku dotknięte są wadami powodującymi konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy organy winny uzupełnić postępowanie wyjaśniające stosownie do zawartych wcześniej uwag. m.o.