II SA/Łd 1531/10

Dnia 30 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2011 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu P. M. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20 groszy) złotych obejmującą stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu odwołania A.B. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...], Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, A.B. w dniu [...] wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, położoną w Łodzi przy ul. A. Ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] stwierdzono nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Ł. własności części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A., zajętej pod drogę publiczną (drogę gminną – ul. B. i A.). Po rozpoznaniu sprawy, Starosta [...] decyzją z dnia [...], na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w zw. z art. 129 ust. 1 i 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603 ze zm.), odmówił ustalenia odszkodowania za nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Ł. własności części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A., zajętej pod drogę publiczną – ul. B., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka Nr ewid. [...] o powierzchni 0,0053 ha, obręb [...] oraz pod drogę publiczną – ul. A., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka Nr ewid. [...] o powierzchni 0,0058 ha, obręb [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż współwłaścicielom nieruchomości przepis art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku gwarantował odszkodowanie, jednak ze stosownym wnioskiem należało wystąpić do dnia 31 grudnia 2005 roku. W tej sytuacji wniosek złożony w dniu 11 kwietnia 2006 roku organ uznał jako złożony po upływie ustawowego terminu, który to termin nie podlega przywróceniu. Upływ tego terminu skutkuje brakiem podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania. W odwołaniu od powyższej decyzji A.B. wskazała, iż informacje o konieczności złożenia wniosku nigdy nie były publikowane w sposób dostępny dla ogółu obywateli. Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie I instancji. W motywach decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną wszczyna się na wniosek właściciela nieruchomości złożony między 1 stycznia 2001 roku, a 31 grudnia 2005 roku. W stanie faktycznym sprawy, nieruchomość stanowiła, w dniu 31 grudnia 1998 roku, współwłasność S.S., A.B., J.B., J.B. oraz E.B. Te osoby uprawnione były do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za tę nieruchomość. Wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony przez odwołującą się w dniu 11 kwietnia 2006 roku. Tymczasem, ostateczny termin na złożenie rzeczonego wniosku to był dzień 31 grudnia 2005 roku. Po upływie terminu roszczenie wygasa. Wskazany termin ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że nie może być on przywrócony. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 września 2009 roku, sygn. akt: P 33/07 orzekł o zgodności przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 w/w ustawy, z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo uznał, że wniosek został złożony przez odwołujących się z uchybieniem terminu wskazanego w ustawie, a zatem należało orzec o odmowie ustalenia odszkodowania na jej rzecz. W skardze na powyższą decyzję A.B. wniosła o przywrócenie terminu i wypłatę odszkodowania za zabraną część nieruchomości. Zdaniem skarżącej, normalny obywatel nie jest w stanie śledzić i zapoznać się ze wszystkimi przepisami uchwalonymi przez Sejm. Takie działanie jest naruszeniem Konstytucji RP i przepisów stwierdzających nienaruszalność prywatnej własności obowiązującej w krajach UE. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości jest ostateczna decyzja wojewody (art. 73 ust. 3 w/w ustawy). Odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (art. 73 ust. 4 cyt. ustawy). Powołany wyżej przepis wprowadza, generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 roku pod drogi publiczne. Ma on charakter szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych – ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603), gdyż dotyczy nabycia własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku, w przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej. Deklaratoryjna decyzja Wojewody, stwierdzająca nabycie własności ex lege, jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Postępowanie w sprawie uregulowania stanu prawnego gruntów, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 1 lutego 2007 roku, I OSK 394/06, Lex Nr 348011), ze względu na konstrukcję przyjętą przez ustawodawcę składa się z dwóch odrębnych stadiów. Pierwsze stanowi wydanie decyzji deklaratoryjnej przez wojewodę – bez wątpliwości z udziałem gminy oraz właścicieli gruntów, z zagwarantowaniem im prawa do odszkodowania. Drugi etap to ustalenie i wypłacenie odszkodowań. Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, iż nie można skutecznie złożyć wniosku ani przed dniem 1 stycznia 2001 roku, ani po dniu 31 grudnia 2005 roku. W stanie faktycznym sprawy, organ I instancji odmówił ustalenia odszkodowania, gdyż skarżąca złożyła wniosek o wypłatę takowego odszkodowania po terminie, bowiem w dniu 11 kwietnia 2006 roku. Organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy decyzję I instancji. Zaprezentowane przez organy orzekające stanowisko jest, w przekonaniu Sądu, słuszne i zasługuje na aprobatę. Bezsprzecznie, nieruchomość zajęta pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 roku stanowiła współwłasność między innymi skarżącej. Współwłaścicielka nieruchomości z wnioskiem o wypłatę odszkodowania wystąpiła dopiero w dniu 11 kwietnia 2006 roku. Data złożenia wniosku jest okolicznością bezsporną, nie jest kwestionowana przez żadną ze stron. Ustalenie takie, w kontekście cytowanego i komentowanego uprzednio przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, skutkuje koniecznością odmowy wypłaty odszkodowania. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego podnosiła, że nigdy nie została powiadomiona o tym, że wniosek o wypłatę odszkodowania należy złożyć w określonym terminie. Odnosząc się do tej kwestii należy wskazać, iż w myśl przepisu art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tym niemniej, z tego przepisu nie można wywodzić obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę w trybie przewidzianym w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym jeszcze przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Prawo to uregulowane jest w powszechnie obowiązującym, opublikowanym akcie prawnym i jedynie od woli uprawnionego z tego tytułu podmiotu zależy, czy z prawa tego skorzysta i złoży w tym zakresie stosowny wniosek. Skarżąca w treści skargi wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Odnosząc się do tej kwestii wypada wskazać, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie z dwóch powodów. Po pierwsze, sąd administracyjny bada jedynie legalność (zgodność z prawem) działań organów administracji. Sąd nie ma zatem uprawnień do przywrócenia rzeczonego terminu. Wniosek ten nie może być uwzględniony także z uwagi na charakter prawny owego terminu. Organ odwoławczy w motywach zaskarżonej decyzji słusznie zauważył, że wskazany w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, termin ma charakter materialnoprawny. Oznacza to, iż skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Omawiany termin nie podlega przywróceniu w trybie art. 58 – 60 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie tylko do terminów o charakterze procesowym. Strona skarżąca nie ma również podstaw aby kwestionować konstytucyjności przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku. Trybunał Konstytucyjny bowiem, w wyroku z dnia 20 lipca 2004 roku (sygn. akt: SK 11/02, OTK-A 2004/7/66) orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto, w wyroku z dnia 15 września 2009 roku (sygn. akt: P 33/07, OTK-A 2009/8/123) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tak więc brak jest uzasadnionych wątpliwości co do konstytucyjności przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, stanowiącego podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, nadto nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalona została mając na względzie rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy radcy prawnego (par. 2 pkt 1 i 2, w związku z par. 14 ust. 2 pkt 1 "c" wskazanego powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku. Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej. AG