II SA/Łd 1553/10

Dnia 13 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 roku sprawy ze skargi S. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z Funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K. K. - Kancelaria Adwokacka w Ł. przy [...] - kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 2 pkt 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku sygn. akt K 49/07 (Dz. U. Nr 220, poz. 1734) odmówił S. R. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ stwierdził, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa we wskazanej ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym (...). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta – w ocenie organu – nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku, bowiem nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. R. wniósł o przyznanie wnioskowanego świadczenia podnosząc, iż w okresie wojny ponad 6 miesięcy pracował przymusowo na rzecz okupanta poza granicami Polski. Nadto wskazał, że w czasie tego okresu mieszkał w stodołach, oborach razem ze zwierzętami, a do pracy dowożony przez Niemców samochodem bądź wozem konnym. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik utrzymał w mocy wskazaną wcześniej własną decyzję z dnia [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołując się na motywy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzji pierwszoinstancyjnej argumentując dodatkowo, że przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Organ podkreślił, iż wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania można wymienić m.in. niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze. Te warunki w przypadku wnioskodawcy nie zostały, w ocenie organu spełnione, co uzasadniało wydanie przedmiotowej decyzji, bowiem wnioskodawca wykonywał pracę przymusową w majątku ziemskim w miejscowości Mierzyce, tj,. w pobliżu miejsca zamieszkania. W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. R. wyjaśnił, że pracował przymusowo w gospodarstwie należącym do osoby narodowości niemieckiej przy remoncie pomieszczeń inwentarskich, a następnie wykonywał pracę przymusową na rzecz okupanta w majątku ziemskim w M.. Prace te trwały od 1 grudnia 1941 roku do 20 grudnia 1944 roku W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Oceniając w ramach tak zakreślonej kognicji sądu zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postępowanie administracyjne stwierdzić trzeba, iż skarga jest zasadna. W toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia zasad postępowania określonych w art. 7, 777 i 80 k.p.a. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy nie przeprowadziły w istocie żadnego postępowania wyjaśniającego, ograniczając się do przytoczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 20009 roku w sprawie K 49/07 i fragmentów jego uzasadnienia, w którym określono kryteria oceny charakteru deportacji do pracy przymusowej. Na podstawie tych kryteriów i lakonicznych danych zawartych we wniosku organ ocenił, że praca skarżącego podczas okupacji nie nosiła cech takiej uciążliwości i nie wiązała się z takimi dolegliwościami, które kwalifikowałyby S. R. do przyznania świadczenia pieniężnego w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Jednakże wniosek taki należy uznać za dowolny, a co najmniej przedwczesny. W sprawie brak bowiem jakichkolwiek ustaleń co do warunków, w jakich skarżący wykonywał pracę przymusowa. Organy nie ustaliły chociażby, czy skarżący mieszkał w miejscowości, w której pracował przymusowo, ewentualnie w jakiej od dotychczasowej wsi odległości, w jakich warunkach mieszkał, czy miał możliwość kontaktu z rodziną. Nie rozważono tak istotnej okoliczności jak wiek skarżącego – S. R. urodził się w styczniu 1936 roku, zatem został skierowany do pracy w obcym środowisku jako kilkuletnie dziecko, co winno mieć wpływ na ocenę stopnia dolegliwości tej sytuacji. Organ nie wezwał nawet skarżącego do przedłożenia dowodów, nie odebrał od niego wyjaśnień. Ponadto organ odwoławczy, który przejmuje sprawę do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia, a więc prowadzi postępowanie merytoryczne, nie poczynił żadnych kroków w celu wyjaśnienia okoliczności podniesionych w odwołaniu, nie zobowiązał skarżącego do przedłożenia dowodów. Zaniechanie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego jaskrawo narusza wspomniane wcześniej zasady postępowania administracyjnego i powoduje, że wnioski i oceny zawarte w zaskarżonej decyzji nie poddają się kontroli. Weryfikacja postępowania przed organami administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie prowadzi do wniosku, iż naruszono przy wydawaniu zaskarżonych decyzji art. 107 § 3, art. 7 – 9, art. 10 § 1. art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, ze zaskarżona decyzja i poprzedzajaca ją decyzja z dnia [...] dotknięte są wadami powodującymi konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono z mocy art. 20 p.p.s.a. i 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 18 ust.1 pkt.1 c i §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). W toku ponownego rozpoznania sprawy organy winny uzupełnić postępowanie wyjaśniające stosownie do zawartych wcześniej uwag, w szczególności przeprowadzą postępowanie wyjaśniające, umożliwią skarżącemu wskazanie dowodów. m.o.