II SA/Łd 1557/02

Dnia 30 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Referendarz sądowy Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. II SA/Łd 1557/02 UZASADNIENIE Wojewoda [...] po rozpoznaniu odwołania M. R. od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...] ([...] ) o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A. - decyzja z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzje organu I-szej instancji. Podał, ze dokumentem nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. nadano M. R. na własność nadział ziemi o pow. 3 ha 3670,5 m kw. , położonej w Ł. przy ul. B 33, obecnie przy ul. A 21. Następnie orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. orzeczono o unieważnieniu dokumentu nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. , zaś 18 maja 1957 r. Wojewódzka Komisja Ziemska orzeka o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkiej Komisji ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. oraz orzeczenia Dzielnicowej Komisji Ziemskiej z dnia 26 marca 1957 r. i zleciła wydanie aktu nadania ziemi M. R. o pow. 1 ha wraz z budynkami położonymi w Ł. przy ul. A. 21. W wykonaniu powyższego orzeczenia dokumentem nadania ziemi z dnia 30 lipca 1957 r. Nr 37/57 M. R. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze l ha położonej w Ł. przy ul. A 21 wraz z domem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi. Różnicy w powierzchni nieruchomości miedzy dokumentem nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. a dokumentem nadania ziemi z dnia 30 lipca 1957 r. Nr 37/57 nie można skutecznie dochodzić, ponieważ dokument nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. został unieważniony. Z tego też tytułu nie można z jego uprzedniej treść wywodzić prawa zwrotu tej części nieruchomości. Również teraz art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz.U. z 1991 r. r Nr 30, poz. 127 ze zm. ) nie przewiduje możliwości żądania zwrotu nieruchomości, która nie była uprzednio wywłaszczona, bądź przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów wymienionych w treści art. 69 ust. 4 tej ustawy. M. R. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Opisał okoliczności w jakich pozbawiono go własności. Podniósł, że orzeczenie z dnia 28 września 1950 r. zostało uchylone orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej i jako takie nie mogło wywołać skutków prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek zamiejscowy w Łodzi badając przedmiotową sprawę na skutek skargi złożonej na ww. decyzję wyrokiem z dnia 14 marca 2001 r. sygn. akt II Sa/Łd 2501/97 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dniia [...] oraz decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...] W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, iż orzeczenie Wojewódzkiej Komisji ziemskiej o unieważnieniu aktu nadania ziemi zostało uchylone w całości , a zatem organy powinny ustalić w czyim posiadaniu znajduje się 2 ha 3670 m kw. Gruntu i rozważyć jaki wpływ na prawo własności skarżącego ma orzeczenie z dnia 18 maja 1957 r. oraz czy organy administracji publicznej są uprawnione do rozstrzygania w tej kwestii , czy tez właściwy będzie sąd powszechny. Rozpatrując przedmiotową sprawę ponownie organ I instancji ustalił, iż M. R. zmarł. Na mocy postanowienia Sądu rejonowego dla Ł.- Ś. w Ł. sygn. akt [...] z dnia [...] spadek po zmarłym nabyły córki J. R. z domu R. i M. R. po 1/2 części każda z nich. W dniu 8 listopada 2001 r. spadkobierczynie wystąpiły z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono także, że przedmiotem wniosku o zwrot są grunty stanowiące różnicę w powierzchni nieruchomości miedzy dokumentem nadania ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r. a dokumentem nadania ziemi nr 37/57 z dnia 30 lipca 1957 r. Grunty te zgodnie ze wskazaniem J.R. oraz stosownie do ustaleń dokonanych w oparciu o mapę ewidencji gruntów w obrębie B-21 , stanowią działki nr 454,456,458 oraz cześć działek nr 452 i 453. Dokonując badań hipotecznych przedmiotowej nieruchomości organ I- szej instancji ustalił, co następuje: Działki nr 452, 453 i 454 pochodzą z nieruchomości o powierzchni 18 ha położonej w Ł. – R. nr l stanowiącej własność S. i C. małż. H. i I. vel J. B. , która to nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium dzielnicowej Rady Narodowej Ł. – S. Referat Rolnictwa i Skupu nr R- 111-17/40/59 z dnia 6 października 1958 r. wydanego na podstawie art. 9 ust. 113 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa wojskowego ( Dz.U. Nr 17, póz. 71) Obecnie działka Nr 452 stanowi współwłasność S. i J. małż. M. , działka nr 453 jest własnością K. i E. S., natomiast działka nr 454 o pow. 0,3021 ha stanowi własność Skarbu Państwa. Nieruchomość oznaczona nr działek 456 i 458 stanowiła własność Niemca P. L. i przeszła na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. l lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U.UPR z 1945 r. Nr 3, poz.13). Działki nr 456 i 458 o pow. łącznej 0,8774 ha stanowią własność Gminy Ł. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] Dokonując badań hipotecznych przedmiotowej nieruchomości organ I instancji ustalił, co następuje: Z powyższych ustaleń wynika, iż działki te nie były przedmiotem wywłaszczenia ani też nie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz.U. Nr 27, póz. 197 ze zm.) Obecnie instytucje zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2000 r., Nr 46, póz.543 ) zgodnie z którymi właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast art. 216 cytowanej ustawy dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków przejęcia własności. Artykuł ten zarówno przez orzecznictwo jak i doktrynę jest traktowany jako wyliczenie o charakterze enumeratywnym. Wyklucza to możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu , czy tym samym stosowania analogii , a tym samym wyklucza odnoszenie zasady zwrotu ( w ujęciu ustawy z 1997 r.) d innych sytuacji, w których doszło do podjęcia własności. Takie rozumienie art. 216 ustawy z 1997 r. ustabilizowało się w orzecznictwie sądowym. Należy zauważyć , ze jeżeli przepis ustawy enumeruje sytuacje do których ustawa może mieć zastosowanie , to tym samym wyklucza zastosowanie tej ustawy do sytuacji pozostałych. Obowiązuje zatem rozwiązanie legislacyjne dotyczące zwrotów nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców wymagają przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczenia lub w trybie określonym przez przepisy wymienione w art. 216 obowiązującej ustawy. W ww. sprawę organ I szej instancji wykazał, że unieważnienie Dokumentu Nadania Ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r. , na mocy którego M. R. otrzymał gospodarstwo rolne o pow. 3 ha 3670,5 m kw przez Wojewódzka Komisje Ziemską w Ł. orzeczeniem z dnia 18 maja 1957 r. o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. oraz Dzielnicowej Komisji Ziemskiej z dnia 26 marca 1957 r. i zaleceniu wydania aktu nadania ziemi o pow. 1 ha wraz z budynkami M.R., nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisji ziemskich ( Dz.U.R.P Nr 61, poz. 340) oraz dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U.R.P z 1945 r., Nr 3, poz. 13) Powołane wyżej dekrety były również podstawą prawna wydania dokumentów nadania ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r. oraz nr 37/57 z dnia 30 lipca 1957 r. , na mocy których dokonano zmian w przyznanej M. R. powierzchni gospodarstwa rolnego. Reasumując należy stwierdzić, że działki objęte wnioskiem o zwrot nie były przedmiotem wywłaszczenia w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami , zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu części nieruchomości dla realizacji określonego celu publicznego ani tez przejęta na rzecz Skarbu państwa na podstawie tytułów prawnych wymienionych w art. 216 cyt. wyżej ustawy. Słusznie zatem organ I instancji odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Powyższą decyzję zaskarżyła do Sądu J. R. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieni skargi wskazano, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności dotyczących przedmiotowej sprawy - do czego zobowiązany został wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 14 marca 2001 r. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania zwrotowego nie były przedmiotem wywłaszczenia ani tez nie zostały przejęte na Skarb państwa w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz.U. Nr 27, poz. 197 ze zm.) W ww. sprawie wykazano, że unieważnienie Dokumentu Nadania Ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r. , na mocy którego M. R. otrzymał gospodarstwo rolne o pow. 3 ha 3670,5 m kw. Przez Wojewódzka Komisje Ziemska w Ł. orzeczeniem z dnia 18 maja 1957 r. o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkie Komisji Ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. oraz Dzielnicowej Komisji Ziemskiej z dnia 26 marca 1957 r. i zaleceniu wydania aktu nadania ziemi o pow. l ha. M. R., nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisji ziemskich ( D.U.R.P. Nr 61, poz. 340) oraz dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( D.U.R.P. z 1945 r., Nr 3, póz. 13) Zasady zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136 i 137 ustawy z dnia 12 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543), zgodnie z którymi właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości , jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu , natomiast art. 216 cytowanej ustawy dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków podjęcia własności. Nieruchomości objęte wnioskiem nie podlegają zwrotowi, bowiem nie były przedmiotem wywłaszczenia w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu części nieruchomości dla realizacji określonego celu publicznego ani tez przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tytułów prawnych wymienionych w art.. 216 cyt. wyżej ustawy.