II SA/Łd 1563/02

Dnia 27 maja 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędziowie WSA Krzysztof Szczygielski, p.o. WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego K. Rybicki, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2004 roku na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] Nr [...] Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (...) ( Dz. U. nr 154 z 2001 r., poz. 1793) w związku z art. 37 j ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14.12.1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2001 r. (tj. Dz. U. nr 6 z 2001 r., poz. 56 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa - po rozpatrzeniu odwołania skarżącej B. Ś. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 6 września 2001 r.- utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż w dniu 22.03.2002 r. B. Ś. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego, w którym podniosła, iż legitymuje się ponad 26- letnim stażem pracy, w tym 15 lat pracowała w warunkach szczególnych. Nadmieniła, że wniesiona przez nią do Sądu apelacja o wystawienie przez pracodawcę świadectwa pracy w warunkach szczególnych została oddalona. Brakujący okres zatrudnienia chciała udokumentować za pomocą zeznań świadków. Podkreśliła, że w swojej ocenie przez cały okres pracy od 20.08.1975 r. do 31.08.1989 r., od 01.02.1992 r. do 28.02.1993 r. a także po 1981 r. pracowała w warunkach szczególnych w tym samym zakładzie pracy na stanowiskach wytwarzacz WR i zestawiacz masy wykrywczej do wytwarzania WR. Organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Nadmieniła także, iż zakłady, w których pracowała nie istnieją wobec czego zatrudnienie w warunkach szczególnych chciałaby udokumentować za pomocą zeznań świadków. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy zważył co następuje. Zgodnie z przepisami art. 37 j ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2001 r. (Dz. U. nr 6 z 2001 r., poz. 56 z późn. zm.) zasiłek przedemerytalny przysługiwał osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiadała okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W myśl art. 37 j ust. 1 a w/w ustawy okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Wymogi dotyczące dokumentowania pracy w warunkach szczególnych, określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. (Dz. U. nr 8 z 1983 r., poz. 43 z późn. zm.). Stosownie do przepisów § 2 tego rozporządzenia okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. Archiwum Zakładowe, do którego zwrócił się urząd pracy, przesłało poświadczoną kserokopię świadectwa pracy w warunkach szczególnych z okresu zatrudnienia B. Ś. w Firmie ,,A". Okres ten został uwzględniony przy obliczaniu przez urząd pracy ogólnego okresu zatrudnienia skarżącej w warunkach szczególnych. Firma B. odmówiła wydania świadectwa pracy w warunkach szczególnych twierdząc, że prace na stanowiskach wytwarzacza WR i zestawiacza masy wykrywczej WR, nie są zaliczane do prac w warunkach szczególnych. Zważając na opisane powyżej okoliczności i treść cytowanego art. 37 j ust. 1 organ II instancji uznał, iż prawo do zasiłku przedemerytalnego nie przysługuje B. Ś., gdyż wprawdzie jej ogólny staż pracy wynosi 26 lat i 11 dni, jednak nie posiada wymaganego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Powyższą decyzję B. Ś. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie art. 75 i 77 § 1 kpa. Wyjaśniła także, iż w okresie od 1 września 1989 do 29 lutego 2002r. wykonywała prace wymienione w punktach 6 i 12 Działu XIII " w zespołach formujących szkło " wykazu A zawartego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ponadto w skardze skarżąca podniosła, iż nie mogła przedstawić dokumentów świadczących o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ zakłady pracy, w których pracowała nie istnieją. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując przedstawione twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżąca poparła skargę i wyjaśniła, że pracując na stanowisku wytwarzacz WR i zestawiacz masy WR otrzymywała dodatek za pracę w warunkach szkodliwych. Miała styczność z truciznami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga jest zasadna . Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1271 ) – sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to , że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron, oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja zaś lub postanowienie stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi : a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania c/ inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, iż doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy- co wynika z art. 7 kpa –oraz zgodnie z art. 77 § 1 kpa - muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół ( Dz. U. nr 154. poz. 793) osoby, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub stypendium, nabywają oraz zachowują do nich prawo na dotychczasowych zasadach, z tym że: 1) podlegają one waloryzacji na zasadach określonych dla zasiłków dla bezrobotnych obowiązujących w okresie ich wypłacania, 2) do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosuje się odpowiednio przepisy art. 24, 28, 28a, 29, 34 oraz 37l-37o ustawy wymienionej w art. 3 niniejszej ustawy, w zakresie dotyczącym świadczeń przedemerytalnych. Organ zatem rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku przedemerytalnego winien był rozważyć czy skarżąca spełnia przesłanki wynikające z art. 37 j ust. 1 ustawy z dn. 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t. j. Dz. U. z 2001 r. nr 6, poz. 56, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2001 r. – zgodnie z którym – zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli: 1) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub 2) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z treścią ust. 1a. tego artykułu - okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w ust. 1, są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, iż w postępowaniu przed organem I instancji skarżąca wykazała okres uprawniający do zasiłku w wysokości 26 lat i 11 dni. Organ zaliczył skarżącej w tym okresie - 9 lat 10 miesięcy i 11 dni wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Nie zaliczył natomiast skarżącej do okresu wymaganych 15 lat w warunkach szczególnych okresu pracy w spółce z o.o. "B " , która w piśmie z dnia 16 kwietnia 2002 r wyjaśniła, iż wykonywana przez skarżącą praca na stanowisku wytwarzacza WR i zestawiacza masy wykrywczej do wytwarzania WR nie była zaliczana do prac w warunkach szczególnych. Na okoliczność wykonywania pracy w warunkach szczególnych w tym i w innych okresach skarżąca przedstawiła świadków podnosząc, iż z uwagi na likwidację zakładów nie może przedstawić odpowiedniego świadectwa pracy. Świadków tych organ przesłuchał . W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż okresów tych nie zalicza skarżącej z uwagi na brak stosownej dokumentacji – świadectwa pracy lub orzeczenia sądu . Organ odwoławczy podtrzymał to stanowisko powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Takie stanowisko organu uznać należy za nieuzasadnione. Odnośnie udowadniania okresów pracy w warunkach szczególnych w sytuacji likwidacji zakładu pracy orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego poszło w tym kierunku, aby umożliwić stronie dowodzenie tych okoliczności przy pomocy różnych środków dowodowych. W wyroku z dnia 5 września 2002 r sygn. akt II S.A./Gd 613/02 (nie publikowany) – Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził , że : " W warunkach likwidacji zakładu pracy i związanej z nią niemożności uzyskania świadectwa o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze , strona skarżąca mogła dowodzić wykonywanie pracy w szczególnych warunkach również przy pomocy innych środków dowodowych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, a rozpatrujący materiał dowodowy organ miał obowiązek zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów ocenić wiarygodność przedstawionych dowodów." Podkreślenia wymaga, iż kierunek ten został zachowany i utrwalony także po wprowadzeniu dwuinstancyjności w sądownictwie administracyjnym . W wyroku z dnia 25 marca 2004 r sygn. akt OSK 81/04 ( nie publikowany) wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził że : " Odwołanie się w art. 37 j ust. 1 pkt. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu do przepisów emerytalnych dotyczyło jednoznacznie jedynie określenia, jakie prace mogą być uznane za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie przesądzało natomiast tego w jaki sposób należy wykazać, że praca była wykonywana w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Obowiązki pracodawcy określone w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r polegające na tym , że zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji , powinien stwierdzić okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w specjalnym świadectwie lub w świadectwie pracy ( § 2 ust. 2 ) nie wykluczały udowodnienia wykonywania takiej pracy innymi dowodami , zwłaszcza , gdy zakład pracy został zlikwidowany". Odnosząc się do treści art. 37 j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu Naczelny Sąd Administracyjny w tym wyroku wprawdzie podniósł, iż wprowadzenie tego przepisu wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądowym , lecz ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 maja 2002 r ( OSNIPUSiSP z 2003 r nr 9 poz. 213 ) przyjął , iż dodanie ust. 1 a w art. 37 j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oznacza , iż ustawodawca wprowadził dwie możliwe formy wykazywania okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla przyznania zasiłku przedemerytalnego. Jedną z nich jest prawomocny wyrok sądu w sprawie o ustalenie faktu prawotwórczego , a drugą pozostaje postępowanie administracyjne przed starostą , który ustala prawo do zasiłku przedemerytalnego i je przyznaje. Sąd w tym składzie w pełni podziela pogląd wyżej wyrażony. W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Organy administracyjne nie wyjaśniły dokładnie okoliczności wniesienia przez skarżącą pozwu do sądu powszechnego. Jedynie z treści skargi wynika, iż sąd powszechny uznał, że skarżąca nie ma interesu prawnego w uzyskaniu takiego orzeczenia. W tej sytuacji skarżącej pozostaje jedynie udowodnienie tych okoliczności przed organem administracji, który winien poczynić ustalenia we własnym zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji . Mając na uwadze treść art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdza, iż z uwagi na brak przymiotu wykonalności – orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest w tym przypadku bezprzedmiotowe.