II SA/Łd 1604/01

Dnia 2 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), Sędziowie : Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi K. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. D. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. K. D. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] , Nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji tego samego organu orzekającego z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz.950 z późn.zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że jak to ustalono w toku postępowania weryfikacyjnego, uprawnienia kombatanckie skarżący posiadał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, zatem podstawą prawną do pozbawienia uprawnień jest art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. obowiązującej ustawy. We wniosku skarżący wskazał, że w czasie okupacji działał w BCh, na co jednak nie przedłożył żadnego dowodu i nie wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień z tego tytułu. Natomiast z pisma CAW z dnia 26.09.2000 r. wynika, że w czasie pełnienia służby w WP skarżący nie uczestniczył w walkach z UPA ani Wehrwolfem, a tylko w takim przypadku mógłby utrzymać uprawnienia kombatanckie. Ponadto w piśmie z dnia 17.04.2000 r. Urząd powiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego a także o tym, że może on zapoznać się z całością swoich akt, znajdujących się w Urzędzie, ale skarżący nie skorzystał z tej możliwości. W tych okolicznościach, zdaniem organu kwestionowana decyzja z dnia [...] , nie narusza prawa. W skardze, wniesionej do Sądu administracyjnego na wymienioną decyzję z dnia [...] , skarżący (m.in.) wskazał, że w piśmie z dnia 17.04.2000 r. Urząd powiadomił skarżącego, że może zapoznać się z całością akt i nie skorzystał z tej możliwości, a przecież "nie zachodziła taka potrzeba". Pismem z dnia 14.11.2000 r. skarżący prosił Urząd d/s Kombatantów o dosłanie dokumentów i na ten temat nie otrzymał żadnego wyjaśnienia i odpowiedzi. Natomiast w decyzji Urzędu z dnia [...] podano, że w czasie pełnienia służby w WP nie brał udziału w walkach z UPA, podczas gdy w 1985 r. przy weryfikacji, WKR S. wydał pismo o walkach z bandami UPA "i to było podstawą do uzyskania uprawnień kombatanckich" przez skarżącego. Ponieważ wiele spraw nie zostało wyjaśnionych przez Urząd d/s Kombatantów, dlatego skarżący prosił Sąd administracyjny "o wydanie orzeczenia zobowiązującego do załatwienia niniejszej sprawy". W odpowiedzi na skargę, organ orzekający wniósł o jej oddalenie i wskazał, że zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] , Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w S. decyzją z dnia [...] z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 26 września do 31 grudnia 1947 r. W toku postępowania administracyjnego ustalono, na podstawie akt kombatanckich, że skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim po 30 czerwca 1947 r. brak natomiast dowodów świadczących o udziale skarżącego w zwalczaniu oddziałów UPA lub grup Wehrwolfu. Zgodnie z art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o utrwalanie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu w jednostkach Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służbach państwowych. Organ orzekający wskazał też, że mając powyższe na względzie, okoliczności podniesione w skardze do NSA nie mają wpływu na wynik sprawy. W piśmie procesowym z dnia 1 października 2001 roku, skarżący wyjaśnił (między innymi), że w okresie ubiegania się przez niego o przyjęcie do ZBoWiD, w 1985 roku, były dokumenty z WKU S., o udziale (skarżącego) jako żołnierza, w zwalczaniu band UPA, a teraz po 16 latach ich nie ma, to jest dla niego niezrozumiałe i dlatego prosi Wysoki Sąd o spowodowanie wyjaśnienia sprawy przez Urząd d/s Kombatantów, a nie szybkie pozbawianie uprawnień kombatanckich, jak to uczyniono. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji zaskarżonej do Sądu administracyjnego, następuje tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi (stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. Nr 153, poz. 1270): 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a); 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) albo 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Skargę należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu, obligującym Sąd do uchylenia tej decyzji, a tylko ocena zgodności z prawem decyzji, zaskarżonych do Sądu, należy do zakresu kognicji Sądu administracyjnego. W sprawie niniejszej jest bezsporne, że jeszcze w okresie ubiegania się o przyjęcie do ZBoWiD, jak wskazuje dokumentacja dołączona do akt administracyjnych sprawy niniejszej, skarżący konsekwentnie wskazywał zarówno na uczestniczenie w ruchu oporu (Bataliony Chłopskie) w czasie okupacji hitlerowskiej, jak i na branie udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (w trakcie odbywania służby wojskowej). Dokumentacja ta zawiera również nazwiska osób, które skarżący zgłosił wówczas, jako świadków, mogących potwierdzić jego działalność w BCh, oraz zawiera zaświadczenie nr 523/85, wydane w dniu 1 sierpnia 1985 roku przez Wojewódzkiego Komendanta Uzupełnień Skierniewice. Z treści tego zaświadczenia wynika, że w trakcie pełnienia służby wojskowej w "Ludowym Wojsku Polskim od dnia 26.09.1947 r. do dnia 20.09.1949 r." skarżący odbywał służbę "w jednostce, która prowadziła walki z bandami w okresie od 26.09.1947 r. do 31.12.1947 r.". Skarżący sprecyzował także, w jakim charakterze i w jaki sposób wykonywał zadania, powierzone mu w oddziale partyzanckim (a nawet wskazywał nazwiska dowódców), jak również - w czasie odbywania służby wojskowej (pkt 12 "Deklaracji członkowskiej" ZBoWiD oraz życiorys, dołączony do tej "Deklaracji"). Powyższe okoliczności były bezspornie podnoszone przez skarżącego także już po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, co wynika wprost z pisma skarżącego z dnia 30 kwietnia 2000 roku, dołączonego do akt sprawy, oraz z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie "na podstawie dotychczasowych przepisów", (art. 25 ust. l ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego; Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz.950 ze zm.), z tytułu uczestniczenia w walce o utrwalenie władzy ludowej (art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy). Nie ulega jednakże wątpliwości, że skarżący w toku postępowania w sprawie niniejszej, powoływał się na inny rodzaj działalności kombatanckiej, który mógł wskazywać na zachowanie uprawnień z tytułów, określonych w tej ustawie. W takiej zaś sytuacji, wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, wskazujący na możliwość zachowania uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie (przykładowo: art. l ust.2 pkt 3 i 6), powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (por. m.in. Uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r., OPS 13/01; ONSA 2002, z. 4, poz. l32). W pełni należy podzielić pogląd Sądu administracyjnego, wyrażony w powołanej uchwale, że w art. 25 ust. 2 pkt 2 "ustawy kombatanckiej", zawarte są przesłanki materialnoprawne, kształtujące treść stosunku prawnego. Sposób zestawienia tych przesłanek w jednym przepisie na zasadzie przeciwstawienia (pozbawia się uprawnień kombatanckich - zachowują jednak te uprawnienia) oznacza, że istnienie przesłanki dotyczącej zachowania uprawnień, stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień. Organ orzekający w żaden sposób nie ustosunkował się do tej kwestii, podnoszonej przez skarżącego w toku postępowania weryfikacyjnego, nie rozważył, czy wskazywany przez skarżącego inny tytuł (tytuły) do zachowania uprawnień kombatanckich, istotnie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej. W tym bowiem zakresie, organ orzekający ograniczył się do stwierdzenia, że okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie mają wpływu na jej wynik. Jeszcze wyraźniej pogląd dotyczący braku konieczności rozważenia i wyjaśnienia w toku postępowania weryfikacyjnego, kwestii ewentualnego posiadania przez skarżącego uprawnień z tytułów, przewidzianych w "ustawie kombatanckiej", został zaprezentowany w decyzji z dnia [...] . W uzasadnieniu tej decyzji wskazano bowiem wprost, że organ orzekający w sprawie niniejszej "nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i 4 cyt. ustawy". Nie można także podzielić stanowiska organu orzekającego, że tego rodzaju poglądy znalazły potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Już w motywach Uchwały 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r., II UZP 25/93 (OSNC 1994, z. 11, poz. 200), Sąd Najwyższy przyjął możliwość rozpatrywania uprawnień kombatanckich z tytułu innego, niż dotychczas uznawany okres utrwalania władzy ludowej, jeżeli kombatant powołuje się na posiadanie uprawnień z tytułów wymienionych w art. l ust. 2, art. 2 i 4 "ustawy kombatanckiej". Stanowisko takie zostało potwierdzone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2002 r., III RN 207/01 (niepublik., sprawa związana z wyrokiem NSA: II SA/Wr 535/99), który uznał, że w sytuacji, gdy materiał dowodowy wskazuje na możliwość ustalenia działalności kombatanckiej "z innego tytułu", nie potwierdzoną przez ZBoWiD w postaci wyszczególnienia w zaświadczeniu o posiadaniu uprawnień, to przed ostatecznym rozstrzygnięciem pozbawiającym taką osobę uprawnień kombatanckich z dotychczasowego tytułu, należałoby się wypowiedzieć, czy uprawnienia te nie mogą być zachowane z innego, wskazywanego przez stronę skarżącą, tytułu. Także w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r., III RN 77/00 (OSNAPiUS 2001, z.15, poz.475), Sąd Najwyższy przyjął, że procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich, nie wyłącza wykazania w tym samym postępowaniu, że uprawnienia posiadane na podstawie przepisów dotychczasowych, przysługują także na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji wyroku. Odnosząc się do treści pisma procesowego skarżącego z dnia 9 marca 2004 roku, należało wyjaśnić, że "przywrócenie uprawnień kombatanckich", jak to wskazuje skarżący, nastąpiło tylko na okres do rozpoznania skargi na wymienioną decyzję organu orzekającego w tej sprawie (pismo organu z dnia 11 grudnia 2001 roku, skierowane do skarżącego), a zatem merytoryczne rozpatrzenie tej sprawy, nie stało się bezprzedmiotowe.