II SA/Łd 162/10

Dnia 25 marca 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S.T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy LF II SA/Łd 162/10 Uzasadnienie S.T. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] w przedmiocie wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego, wynika, iż S.T. prowadzi gospodarstwo domowe z synem P.T. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 846,46 zł brutto (776,36 zł netto). W latach 2007-2009 otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 1536,48 zł jako płatność w ramach środków towarzyszących. Saldo na koncie bankowym skarżącej wynosiło w dniu 19 marca 2010 r. 4,52 zł. P.T. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 6,33 ha, którego dochodowość, zgodnie z zaświadczeniem Wójta Gminy K., wynosi 10 229,63 zł rocznie. Dodatkowo, jak wynika z wyciągu z konta P.T., w dniu 22 stycznia 2010 r. otrzymał on z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 4727,35 zł. Saldo na koncie P.T. wynosiło w dniu 19 marca 2010 r. 6413,20 zł. Skarżąca mieszka wraz z synem w 90-metrowym domu. W uzasadnieniu wniosku podała, że dużo wydaje na leki oraz na opłaty za prąd, gaz, wodę telefon i opał. Wydatki te w całości pochłaniają jej emeryturę. Skarżąca oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. S.T. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z pełnoletnim synem P. T.. Sama skarżąca otrzymuje niewielką emeryturę w wysokości 776,36 zł netto, jednakże jej syn prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 6,33 ha, z którego zadeklarował dochód 852,47 zł miesięcznie (roczna dochodowość gospodarstwa to 10229,63 zł). Nie są ta wszakże wszystkie dochody osiągane przez członków rodziny. Podstawowe znaczenie dla negatywnego załatwienia wniosku skarżącej miał fakt otrzymania przez P.T. dopłat do produkcji rolnej w kwocie 4727,35 zł. Nastąpiło to w dniu 22 stycznia 2010 r., a więc tuż po złożeniu przez S.T. skargi w niniejszej sprawie (nadanej listem poleconym w dniu 15 stycznia 2010 r.). W dniu doręczenia skarżącej przez Sąd wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi syn wnioskodawczyni dysponował na rachunku bankowym kwotą ponad 6000 zł, a więc w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł). Stwierdzić w tej sytuacji należy, że posiadanie przez osobę wchodzącą w skład gospodarstwa domowego strony skarżącej środków finansowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, można przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych oraz wynajęcie profesjonalnego doradcy. Uwzględniając zatem fakt, iż syn skarżącej posiadał wolne środki finansowe na koncie bankowym, a sama skarżąca ma stały dochód, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, w tym wynajęcie adwokata, nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF