II SA/Łd 167/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2025 r. sprawy ze skargi W.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 31 stycznia 2025 r. znak: SKO.4141.154.24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 8 października 2024 r., znak: GOPS.5221.5.2022.10.2024 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz skarżącej W.T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, decyzją z 31 stycznia 2025r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z 8 października 2024r., którą odmówiono W. T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 1 czerwca 2022 r. W.T. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem - A.T. Wójt Gminy G., decyzją z 11 października 2022 r., odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z 23 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 99/23 uchylił obie wskazane decyzje, zaś NSA wyrokiem z 28 czerwca 2024 r., I OSK 1379/23 oddalił skargę kasacyjną organu od powyższego wyroku. W konsekwencji Wójt Gminy G. decyzją z 8 października 2024 r., odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad mężem - brak opieki całodobowej w niezbędnym rozmiarze, a rezygnacją wnioskodawczyni z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - brak zatrudnienia, wcześniej podejmowane jedynie prace dorywcze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy powyższą decyzję wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w niniejszej sprawie uległa zmianie ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm. – u.ś.r.) na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz., 1429 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (ustawa o świadczeniach rodzinnych - przypis Kolegium), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z uwagi na konieczność ustalenia, czy w sprawie doszło do powstania prawa wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2024 r. należało przeanalizować stan faktyczny sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., który ma zastosowanie w sprawie. Kolegium ustaliło, że W.T. zamieszkuje wspólnie ze swym mężem A.T. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] maja 2022 r. mąż wnioskodawczyni uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, do 31 maja 2025 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. A.T. ma 69 lat, choruje przewlekle, ma amputowaną kończynę dolną ([...]) na wysokości uda, porusza się na wózku inwalidzkim. Około 20 lat temu przeszedł udar skutkujący lewostronnym niedowładem - do tej pory przedmioty, które próbuje chwytać wypadają mu z lewej dłoni. Amputacja lewej nogi nastąpiła w [...] 2022 r., w związku z ostrym niedokrwieniem i niedrożnością lewej tętnicy udowej. Niepełnosprawny nie ma możliwości korzystania z protezy, nie może także poruszać się za pomocą kul ortopedycznych czy też balkonika, z uwagi na niedowład lewej ręki nie jest w stanie przemieszczać się przy pomocy ww. sprzętów. Doraźnie zażywa leki przeciwbólowe. Ostatnia wizyta lekarska miała miejsce 2-3 miesiące temu (wizyta kontrolna u ortopedy). Z wyjaśnień wnioskodawczyni wynika, że czynności, które mąż wykonuje samodzielnie to: przygotowanie kawy, herbaty, śniadań i kolacji, spożywanie posiłków. Samodzielnie wyjedzie z domu, jednak sam do niego nie wjedzie (próg). Sam się ogoli i uczesze oraz ubierze od pasa w górę. A.T. potwierdził, że robi samodzielnie wszystko to co jest w zasięgu rąk, nie potrafi wykonać czynności związanych ze wstaniem i sięgnięciem po daną rzecz, gdyż nawet opierając się prawą ręką lewą niczego nie podniesie. Wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety. W wywiadzie oceniono, że czas jaki wnioskodawczyni poświęca na rzecz opieki nad mężem nie jest duży i obejmuje kąpiel, pomoc w ubieraniu, pomoc w razie korzystania z toalety i wjeżdżania wózkiem do domu. Wnioskodawczym nie pozostaje w zatrudnieniu. Pracowała we własnym gospodarstwie rolnym do momentu jego przekazania aktem notarialnym z [...] sierpnia 2021 r. Jak wyjaśnia, przekazanie gospodarstwa umową darowizny było związane ze znacznym pogorszeniem się stanu zdrowia męża i koniecznością stałej opieki nad nim. Kolegium dodało, że tutejszy sąd, w uzasadnieniu ww. wyroku z 17 marca 2023 r. wskazał, że w rozpoznawanej sprawie bezspornie W.T., w drodze umowy darowizny z [...] sierpnia 2021 r. przekazała posiadane gospodarstwo rolne swojemu wnukowi. Zdaniem sądu organy zaniechały jednak przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w zakresie ewentualnego podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ograniczyły się jedynie ustalenia na podstawie informacji z ZUS, że strona nie figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń, tak samodzielnie, jak i członek rodziny ubezpieczonego, a nadto nie pobiera świadczenia emerytalnego, rentowego, jak również jakichkolwiek zasiłków wypłacanych przez ZUS. Ustalenia w powyższym zakresie są istotne dla sprawy, gdyż jak wynika z innego załączonego do akt dokumentu - wydruku z Aplikacji Centralnego Wykazu Ubezpieczonych - skarżąca W.T. posiada uprawnienia do świadczeń z opieki zdrowotnej. Wobec tego, pomimo złożenia przez skarżącą oświadczenia, iż nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, to wobec powziętych informacji, co do wyzbycia się przez stronę gospodarstwa rolnego, w niedalekiej przeszłości przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak również wobec podnoszonej przez stronę okoliczności odprowadzania składek do KRUS, dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z 1 czerwca 2022 r., niezbędnym jest wyjaśnienie kwestii ewentualnego podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak również ewentualnej podstawy tego ubezpieczenia. Stanowisko to podzielił NSA w wyroku z 28 czerwca 2024r., I OSK 1379/23. Przeprowadzając ponownie postępowanie organ pierwszej instancji wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych do: 1. KRUS Placówka Terenowa w S. o udzielenie informacji czy W.T. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i zdrowotnemu, z jakiego tytułu oraz w jakich okresach; 2. ZUS o udzielenie informacji, czy W.T. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i zdrowotnemu, z jakiego tytułu, czy podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu przy mężu A.T. od kiedy; 3. Powiatowego Urzędu Pracy w S. o udzielenie informacji czy W.T. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z jakiego tytułu i od kiedy; 4. Narodowego Funduszu Zdrowia o udzielenie informacji czy W.T. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z jakiego tytułu i od kiedy oraz o udzielenie informacji czy W.T. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu przy mężu A.T. z jakiego tytułu i od kiedy. KRUS udzielił odpowiedzi, że W.T. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: 20.02.1996 r. - 30.06.2005 r., 01.02.2006 r. - 17.09.2012 r., 22.09.2012 r. - 18.08.2014 r. oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu rolników w okresach: 01.01.1999 r. - 31.05.2005 r., 01.05.2006 r. - 31.10.2006 r., 30.04.2007 r. - 31.08.2021 r. ZUS udzielił odpowiedzi, że brak jest aktualnych zgłoszeń do ubezpieczeń W. T., podmiot nie pobiera emerytury/renty, nie pobiera zasiłków, nie jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przy świadczeniu męża A.T. PUP w S. udzielił informacji, że W.T. nie figurowała i nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych. Narodowy Fundusz Zdrowia wskazał: "Informacje widoczne w naszych bazach danych. Ubezpieczenie zdrowotne w chwili obecnej: wyrejestrowana." Dalej Kolegium wyjaśniło, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawny A.T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, zajmując pokój z niewielką kuchnią w domu jednorodzinnym. Niepełnosprawny nadal porusza się na wózku inwalidzkim, nie porusza się za pomocą kul, wskazując na niedowład lewej ręki po przebytym udarze. Samodzielnie wstaje z łóżka, przemieszcza się na wózek, ubiera się, przygotowuje sobie posiłki, goli się, raz dziennie przyjmuje leki na krążenie, zawroty głowy oraz doraźnie leki przeciwbólowe. Nie ma potrzeby sprawowania nad nim opieki nocnej. Z uwagi na brak łazienki w mieszkaniu wymaga pomocy podczas mycia i załatwiania potrzeb fizjologicznych. Nie uczęszcza do lekarzy specjalistów, przyjmuje leki wypisywane przez lekarza rodzinnego. Nie korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych, nie wymaga żadnych zabiegów pielęgnacyjnych. Córka skarżącej nie może pomóc w opiece nad ojcem, z uwagi na pracę zawodową oraz niepełnosprawność - wymaga dializowania trzy razy w tygodniu. A.T. wymaga pomocy w wyjeździe z domu na podwórko, z uwagi na wysoki próg domu. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego na rzecz męża takie jak: sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, zakup lekarstw. Wobec takich ustaleń Kolegium uznało, że całokształt ujawnionych w rozpatrywanej sprawie okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej a koniecznym zakresem opieki świadczonej nad mężem w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ dodał, że mąż skarżącej legitymuje się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak należy odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania przez A.T. wskazanego orzeczenia nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez jego żonę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, iż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem zostanie przez organ uznany za wykluczający rzeczywistą możliwość zatrudnienia. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Wobec tego organ stwierdził, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności zakresu czynności wykonywanych w ramach opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad mężem, prowadzi do wniosku, że zakres i charakter tej opieki nie wyklucza aktywności zawodowej skarżącej. Skarżąca nie karmi męża, nie przewija, nie wykonuje przy nim żadnych czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej lub wielogodzinnej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawny nie jest osobą leżącą, cewnikowaną, pampersowaną), nie wymaga szczególnej pielęgnacji i całodobowej opieki (karmienia, ciągłego podawania napojów, podawania leków, podłączania kroplówek, robienia zastrzyków, opatrywania odleżyn). W ocenie Kolegium, opisane wyżej czynności wykonywane przez stronę, z uwagi na swój zakres czasowy i przedmiotowy, nie stanowią czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych mających charakter całodobowy i absorbujący. Kolegium nie zakwestionowało faktu, że skarżąca jest osobiście zaangażowana w opiekę nad mężem, nie mniej jednak czynności podejmowane w ramach tej opieki nie wymagają zajmowania się małżonkiem całodobowo, a tylko opieka świadczona stale i osobiście wyklucza możliwość podjęcia zarobkowania. W bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy opieka sprawowana nad mężem przez W.T., zdaniem Kolegium, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 u.ś.r. Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej mężowi przez skarżącą Kolegium uznało, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. W skardze W.T. zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez dokonanie błędnej wykładni i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia oraz niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej męża, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sprawa w przedmiocie spornego świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem orzekania przez tutejszy sąd, który wyrokiem z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 99/23 uchylił poprzednią decyzję Kolegium wraz z poprzedzająca ją decyzją organu pierwszej instancji. Wyrok został poddany kontroli NSA, który wyrokiem z 28 czerwca 2024 r., I OSK 1379/23 oddalił skargę kasacyjną organu. NSA podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że konieczne jest uzupełnienie zebranego materiału dowodowego o dokumentację wyjaśniającą kwestię podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak również ewentualnej podstawy tego ubezpieczenia. Sąd drugiej instancji dodał, że niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników jest następstwem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (podlegającego zgłoszeniu do KRUS). Skutkiem złożenia oświadczenia w tym przedmiocie do organu rentowego powinno być zatem wyłączenie z tego ubezpieczenia. Skarżąca zobligowana była do poinformowania KRUS o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co – w sytuacji dokonania takiego ustalenia przez organy – miałoby wpływ na dokonywaną ocenę złożonego przez nią wniosku, w aspekcie ustalenia przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr). Ustalenia takie powinny zaś mieć odzwierciedlenie w zastosowaniu w sprawie art. 17b u.ś.r. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Z kolei art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy. W świetle powyższego rolą sądu obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję jest weryfikacja, czy organy w pełni zastosowały się do zaleceń i wskazań wymienionego wyżej wyroku. W ocenie składu ponownie orzekającego w sprawie organy uwzględniły zawartą w wymienionych wyrokach ocenę prawną i wypełniły wskazania zawarte w wymienionym wyroku NSA. Konsekwencją poczynionych ustaleń była weryfikacja organów istnienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną nad mężem opieką, co stanowi istotę sporu w przedmiotowej sprawie. Materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jak zasadnie przyjęło Kolegium, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie został złożony 1 czerwca 2022 r., co oznacza, że organ powinien zbadać czy w momencie złożenia wniosku skarżąca spełniała przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia W w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w wersji mającej zastosowanie w sprawie niniejszej) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem organów w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem z uwagi na to, że mąż skarżącej, pomimo stwierdzonej niepełnosprawności pozostaje w niektórych czynnościach życia codziennego osobą samodzielną, niewymagającą stałej opieki żony, co w ocenie organów pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. Sąd takiego stanowiska nie podziela. Przypomnieć wypada, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka. Wprawdzie u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że wnioskujący musi sprawować stałą lub długoterminową opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). Świadczenie pielęgnacyjne może być zatem przyznawane w sytuacji braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez opiekuna ze względu na zakres sprawowanej opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Innymi słowy, świadczenie to przysługuje, gdy zakres ten jest tak znaczny, że uniemożliwia opiekunowi osoby niepełnosprawnej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Z powyższego wynika, że z jednej strony, opieka ta nie może ograniczać się tylko do standardowych, powszechnie wykonywanych czynności dnia codziennego (takich jak np. sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, realizowanie recept etc.), gdyż tego rodzaju czynności wykonują wszyscy, z drugiej jednakże strony, wspomniana opieka nie musi polegać wyłącznie na nieustającym przebywaniu z osobą niepełnosprawną oraz stałym pomaganiu jej we wszystkich czynnościach, które ona chce, albo jest zmuszona wykonać. Za każdym razem ocena, czy obowiązki, które w danym przypadku realizuje opiekun w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagająca wsparcia spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być poprzedzona analizą uwzględniającą konkretny przypadek (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2025 r., I OSK 807/24). Ponadto analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia, potrzebami, poziomem samodzielności w funkcjonowaniu, a także warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna i aktualna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy - bezpośrednio związana ze stanem osoby niepełnosprawnej, podlegającej opiece, a określona ramami możliwości jej samodzielnego funkcjonowania. Pod pojęciem opieki stałej rozumie się, jak już sygnalizowano, stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość do udzielenia pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Powyższe zaś prowadzi do wyłączenia możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia (por. wyrok NSA z 27 marca 2025 r., I OSK 1274/24). Odmawiając przyznania przedmiotowego świadczenia organy wzięły pod uwagę to, że Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] maja 2022 r. mąż wnioskodawczyni uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, do 31 maja 2025 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mąż skarżącej ma 69 lat, choruje przewlekle, ma amputowaną kończynę dolną (lewą) na wysokości uda, porusza się na wózku inwalidzkim. Około 20 lat temu przeszedł udar skutkujący lewostronnym niedowładem, przez co przedmioty, które próbuje chwytać wypadają mu z lewej dłoni. Amputacja lewej nogi nastąpiła w marcu 2022 r. w związku z ostrym niedokrwieniem i niedrożnością lewej tętnicy udowej. Niepełnosprawny nie ma możliwości korzystania z protezy, nie może także poruszać się za pomocą kul ortopedycznych czy też balkonika, z uwagi na niedowład lewej ręki nie jest w stanie przemieszczać się przy pomocy ww. sprzętów. Doraźnie zażywa leki przeciwbólowe, a z wizyt lekarskich korzysta co kilka miesięcy. Pomimo wskazanych schorzeń jest w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłki i je spożyć. Sam się ogoli i uczesze oraz ubierze od pasa w górę. Samodzielnie wyjedzie z domu, jednak sam do niego nie wjedzie (próg). Potrafi wykonywać samodzielnie czynności w zasięgu rąk, nie potrafi wykonać czynności związanych ze wstaniem i sięgnięciem po daną rzecz, gdyż nawet opierając się prawą ręką lewą niczego nie podniesie. Wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety. Jednocześnie wskazać należy, że z ostatniego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim. Wprawdzie potrafi samodzielnie wstać z łóżka, ale jedynie po to by przenieść się na wózek inwalidzki. Samodzielnie się ubierze, ogoli, przyjmie i przygotuje posiłek ale niezbędne do tego rzeczy muszą być wcześniej przygotowane tak by pozostawały w zasięgu rąk. Pomoc skarżącej jest niezbędna choćby przy czynnościach z zakresu higieny osobistej i załatwiania potrzeb fizjologicznych, które to czynności są dodatkowo utrudnione ze względu na warunki mieszkaniowe, w tym nieprzystosowanie mieszkania do potrzeb osoby niepełnosprawnej nawet w minimalnym stopniu. Jednocześnie mąż skarżącej, ze względu na niedowład ręki nie jest w stanie poruszać za pomocą kul. Ze sprawnej dłoni wypadają mu przedmioty, ma zawroty głowy, co uniemożliwia mu korzystanie z przyrządów ortopedycznych. Wprawdzie nauczył się funkcjonować w życiu codziennym, w zakresie na jaki pozwala mu jego niepełnosprawność, to jednak nadal wymaga pomocy żony w codziennym funkcjonowaniu, a jednocześnie nie jest możliwe by pozostał w domu sam na kilka godzin. Z załączonego do wywiadu zakresu sprawowanej opieki wynika także kluczowa, w ocenie sądu okoliczność, a mianowicie to, że mąż skarżącej jest w stanie zostać sam w domu jedynie do 2 godzin i to na łóżku w pozycji lezącej (pkt 30 wykazu). W ocenie składu orzekającego, okoliczność ta w zestawieniu ze wskazanym zakresem sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem, przesądza o tym, że mąż skarżącej wymaga stałej opieki. Samodzielność A.T. ogranicza się bowiem do prostych czynności dnia codziennego, które wykonuje samodzielnie, pod kontrolą żony. Nie jest natomiast w stanie sam pozostać w domu na czas powyżej dwóch godzin, a i to tylko w pozycji leżącej. Okoliczność, że mąż skarżącej funkcjonuje samodzielnie w zakresie na jakim pozwala mu jego niepełnosprawność świadczy o tym, że w istocie konieczna jest stała obecność osoby drugiej przy skarżącym w jego życiu codziennym. Wobec tego w ocenie sądu czas, który musi mu poświęcać żona nie może być limitowany określonymi czynnościami wykonywanymi przez skarżącą w ramach opieki. To, że mąż skarżącej wykonuje proste czynności dnia codziennego nie wyklucza tego, że w każdej chwili może być niezbędna natychmiastowa pomoc skarżącej. W tej sytuacji nieuprawnione jest twierdzenie, że niepełnosprawny mąż skarżącej nie wymaga stałej obecności, nadzoru i wsparcia opiekuna. Wobec tego sąd stwierdza, że A.T. wymaga stałej opieki, wynikającej z orzeczenia o niepełnosprawności - a więc obecności opiekuna, który w razie potrzeby będzie miał możliwość odpowiedniej interwencji ukierunkowanej na udzielenie osobie niepełnosprawnej adekwatnej pomocy. W konsekwencji w ocenie sądu nie można zgodzić się ze oceną orzekających w sprawie organów o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania organy nie kwestionowały stanu zdrowia podopiecznego oraz tego, że wymaga on opieki. Zakwestionowały jedynie, to że zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał skarżącej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Końcowo przypomnieć wypada, że ustawodawca wykluczył możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo-skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczonej konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności. W tych okolicznościach sąd uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem, stosownie do wskazań orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uprawniał skarżącą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a, w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając równowartość uiszczonego wpisu od skargi oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustalone w stawce minimalnej - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. dc